Александр Степанович Гриневскй (ўзининг тахаллуси билан яхши танилган, 23-август 1880-йил 8-июл 1932) рус ёзувчиси. У романтик мавзудаги романлари ва қисқа ҳикоялари билан бутун дунёга машҳур. Унинг асарларидаги воқеалар асосан хаёлий Европа ёки Лотин Америкада бўлиб ўтган (Гриннинг мухлислари кўпинча ушбу ерларни Гринландиа деб атаганлар). У кўплаб асарларига денгиз, саргузашт ва севгини асосий мавзу сифатида танлаган[1].


Алехандер Греэн (1910)
Таваллуди 23-август 1880-йил
Вафоти 8-июл 1932-йил(1932-07-08)
(51 ёшда)
Старй Крйм
Касби Ёзувчи
Ижод қилган тиллари Рус тили
Фуқаролиги Россия империяси
SSSR bayrogʻi СССР
Жанр Нео-романтизм
Турмуш ўртоғи Вера Абрамова
Нина Грин

Биография

Алехандер Грин (Александр Степанович Гриневскй) 1880-йилда Вятка губерниясининг Слободской шаҳрида (ҳозир Киров вилояти) поляк миллатига мансуб Стефан Ҳрйниэwскининг хонадонида туғилган. Стефан 1863-йилги январ исёнида иштирок этгани учун жазо сифатида Тулага сургун қилинган ва у ерда ҳамшира Анна Ляпкова билан танишган[2]. Александр Вяткадаги мактабни битирганидан сўнг, (1896-йилда) Одессага борган ва ўша ерда яшашни бошлаган[1]. Стефан денгизчи, кончи ва қурилишда ишчи бўлиб ишлаган, аммо кўпинча ишсиз бўлган ва тиланчилик қилиб, отаси юборган пуллар билан кун кечирган.

Россия армиясига қўшилганидан сўнг, у Соcиалист-Револутионарй Партйга га аъзо бўлган, ва „инқилобий тарғибот“ чилик билан шуғулланган деган айблов билан қамоққа олинган. Алехандер 1906-йилда ўзининг биринчи қисқа ҳикоясини газетада нашр эттирган. Худди шу йили, Грин Санкт-Петербургда ҳибсга олинган ва Тоболск губерниясининг чекка бир ҳудудида тўрт йилга сургун қилинган. Бироқ, Тоболскга етиб келганидан кўп ўтмай, Грин у ердан қочиб кетган ва қонунга хилоф равишда Санкт-Петербургга қайтган.1910-йилда у яна ҳибсга олинган ва Аркҳангелск губерниясига юборилган. Кегостров номли бир кичик қишлоқда, Грин биринчи хотини Вера Павловна Абрамова билан (1910-йилда турмуш қуришган) 1910-йилдан 1912-йилгача истиқомат қилган[3].

1912-йилда ёзувчи Санкт-Петербургга қайтиб, хотини билан ажрашган. Ўша пайтларда Грин асосан қисқа ҳикоялар нашр эттирган; унинг йирик асарларининг аксарияти 1917-йил октябр инқилобидан кейин ёзилган бўлиб,1920-йилларнинг биринчи ярмида катта шуҳрат қозонган. Стефан 1921-йилда Нина Николаэвна Гринга уйланган[4]. 1924-йилда улар денгиз бўйида яшаш учун Феодосияга кўчиб ўтишган. Гриннинг умрининг сўнгги йилларидаги романтик қарашлари совет адабиётининг асосий оқимидан кескин фарқ қилган; Шу сабабдан Москва ва Ленинграддаги нашриётлар унинг асарларини кўриб чиқишдан бош тортганлар ва Грин умрининг охирги йилларини рафиқаси билан қашшоқликда яшашга мажбур бўлган. Грин алкоголизм ва сил касаллигидан азият чеккан, бу охир-оқибат унинг аҳволини ёмонлаштирган. У 1932-йилда Старй Кримда ошқозон саратонидан вафот этган ва Старй Крйм қабристонига дафн этилган[5].

Режиссёр Андреи Тарковский ўзининг Сcулптинг ин Тиме китобида, Грин очликдан ўлар аҳволга келганда ўзи ясаган камон ва ўқ билан бирон ҳайвонни овлаш мақсадида тоғга чиқиб кетаётганини тасвирлайди. Режиссёр Гринни ҳақиқий шоир сифатида кўрсатиб, шундай: „дунёни идрок этиш, воқеликка ўзига хос муносабат… инсонни бутун умри давомида йўналтирувчи ҳаётий фалсафага эга бўлган ижодкор“ дея таърифлаган[6].

Асарлари

Александр Гриннинг романидаги алвон елканли кема Санкт-Петербургдаги „Алвон елканлар“ байрамининг рамзий тимсоли ҳисобланган.

Александр Гриннинг аксарият асарлари у яшаган империя ва совет Россияси воқелигига бевосита алоқадор бўлмаган. Унинг кўплаб романлари ва ҳикоялари денгиз бўйидаги нома'лум бир юртда кечган. Бу жой, гўё Европадан анча узоқда жойлашган бўлса-да, барча қаҳрамонларнинг исми ва ташқи кўриниши жиҳатдан ғарбий Европаликларга ўхшаган.

Украина маркаси, 2005-йил

Баъзи танқидчилар томонидан „ўсмирлар фантастика“ деб таърифланган Гриннинг асарлари ХХ аср бошидаги воқеликлар (автомобиллар ва банклар каби) билан чамбарчас боғлиқ[7]. Денгиз капитанлари, денгизчилар, олимлар, саёҳатчилар, жиноятчилар, экстравагант аристократлар, қизлар, ёвуз одамлар ва ҳар доим ўз орзуларига содиқ қоладиган кучли руҳий қаҳрамонлар яшайдиган дунёни Гриннинг мухлислари кўпинча Гринландиа деб аташган. Унинг баъзи романларида сеҳр унсурлари учрайди, бу эса бадиий оламининг ажралмас қисми сифатида эмас, балки унга дуч келган кишиларнинг ҳаётини ўзгартириб юборадиган мўжиза сифатида намоён бўлган.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Тҳе Совиэт Унион, А Биограпҳиcал Диcтионарй, Маcмиллан, НЙ, 1990.
  2. ↑ Варламов, Алехеи. Александр Грин: биография (Алехандер Грин: Биограпҳй) (ру). Мосcоw: Эксмо, 2010. ИСБН 978-5-699-38651-2. 
  3. ↑ „Кег-Остров: Руссиа“. Геограпҳиcал Намес. Информатион Течнологй Ассоcиатес. Қаралди: 2024-йил 1-ноябр.
  4. ↑ „Грин (Миронова) Нина Николаевна (Грин (Миронова) Нина Николаэвна)“ (ру). Бессмертный барак (Иммортал Барраcкс). 2017-йил 26-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 1-ноябр.
  5. ↑ „А. С. Грин (А. С. Грин)“ (ру). Крым на Красивое.ру (Cримеа он Красивое.ру). 2007-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 1-ноябр.
  6. ↑ Андреи Тарковскй, Сcулптинг ин Тиме (Аустин: Университй оф Техас Пресс, 1967) п. 21.
  7. ↑ Cроссовер Фиcтион: Глобал анд Ҳисториcал Перспеcтивес, Сандра Л. Беcкетт