Alforsit
Алфорсит- барий фосфат хлорид минерали. Бу минерал 1981-йилда кашф этилган ва Калифорния геологик ташкилотининг геологи Жон Т. Алфорс (1930-2005) шарафига номланган. Алфорсит фосфатлар ва апатит гуруҳидаги олти бурчакли, рангсиз кристалл шаклида учрайдиган минералдир. Минерал Калифорниянинг марказий қисмларида, биринчи навбатда Фресно, Марипоса ва Туларе округларида кўп тарқалган ва Мексиканинг Қуйи Калифорния штатида ҳам топилган. Алфорсит апатит минераллари гуруҳига киради . У олти бурчакли кристалл тизимда 6/м нуқта гуруҳи ва П63 /м фазовий гуруҳига мос кристалланади. У рангсиз доначалар шаклида учрайди, уларни фторапатитдан ажратиш қийин, чунки уларнинг иккаласи ҳам паст синиш кўрсатгичига ва юқори релефга эга[1].
| Алфорсит | |
|---|---|
| Физик хусусиятлари | |
| Ранги | Рангсиз |
| Қирра ранги | оқ |
| Ялтироқлик | шишасимон |
| Шаффофлик | ярим шаффоф |
| Қаттиқлик | 5 |
| Синиши | мўрт |
| Зичлиги | 4,73—4,80 г/см³ г/см³ |
| сингонияси | Ромбик (планаксиял) |

Таркиби
Алфорситнинг идеал кимёвий формуласи Ба5(ПО3)4Cл. Алфросит таркибини кимёвий таҳлил қилишда Ортех дигитайзери ва электрон микраскопдан фойдаланишган. Стронсиянит ва флорапатит улар таркибидаги элементлар учун стандарт сифатида ишлатилганв[1].
Геологик жойлашуви
Минерал Калифорниянинг Фресно ва Марипоса округларида гранодиорит интрузиялари яқинида жойлашган санборнит метачўкинди жинслари ётқизиқларида кристалланган ҳолда топилган. Жон Т. Алфорснинг ҳамкасблари минерални унинг шарафига санборит конларининг ноёб барий минераллари билан ишлагани учун номлашган. Алфорсит биринчи марта Биг Cреэк] ҳудудидан олинган намуналарда топилган. Биг Cреэкдаги намунадан тайёрланган шлифни электрон микроскопда таҳлил қилинганда оддий апатитга ўхшаш янги минерални аниқлади. Ноёб барий минераллари асосан силикатлар Калифорниянинг шарқий Фресно ва Марипоса округларидаги санборит конларида топилиши мумкин. Алфорсит гранодиёрит интрузияларидан бир неча юз метр масофада жойлашган метаморфик санборитли кварцларда ва қатламли кварцитларда учрайди. Витирет-санборит-кварц 500 °C дан 600 °C гача бўлган ҳарорат ва 1-3 кбар босмда барқарор бўлади.
Махсус хусусиятлар
Синтетик алфорсит экологик аҳамиятга эга, чунки у қўрғошин заҳарлилигининг зарарли таъсирисиз қўрғошин билан ифлосланишни олдини олиш учун ишлатилади. Шу сабабли тупроқдаги металлни қайта ишлаш билан шуғулланиш мумкин. Синтетик алфорсит лабораторияда тайёрланади ва ифлосланган тупроқ ҳосил қилиш учун тупроқ билан аралаштирилади, сўнгра туз ва аммоний дигидроген фосфат аралашмаси билан ишлов берилади ва икки ҳафта давомида тўққиз пҲ даражасида сақланади[2].
Физик хусусиятлар
Алфорсит диаметри 0,05 мм дан кам бўлган рангсиз, майда гипидиаморф доналар шаклида учрайди. Аммо камдан-кам ҳолларда у диаметри 0,2 мм гача кристалланиши мумкин. Силикатлар ва сулфатлар каби турли гуруҳларга мансуб минераллар апатитнинг структур тузилишини намойиш этади[3]. Бу муаммо ва чалкашликларга олиб келиши мумкин, чунки алфорсит бошқа барий силикатларига деярли ўхшайди, бу унинг гуруҳининг юнонча номи, апатао, яъни „мен адашяпман“ деган маънони англатади. Алфорситни бошқа барий минералларидан фарқлашнинг ягона йўли микрокимёвий таҳлилдир (Wалстром ва Леисинг, 2005), барий хлорапатит. Алфорсит паст икки синувчанликка эга ва юпқа кесмада фторапатитга ўхшаш юқори релефга эга. Қизил-бинафша рангли катодолюминесанс юпқа кесмада пайдо бўлиб, хлор, фосфор ва барийнинг асосий даражасини кўрсатади. Алфорситни электрон микропроб таҳлили ёки луминоскопнинг 10-15 кВ электрон нурида қизғин бинафша ранг флоресанси орқали аниқлаш мумкин.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Ҳата, М.; Ф. Марумо; С. Иwаи; Ҳ. Аоки. Струcтуре оф бариум члорапатите. Аcта Cрйсталлогр, 1979 — 2382–2384-бет.
- ↑ Ҳарле, Д. Ҳ.; Лебер, А. П.; Ҳесс, Р. К.; Ёдер, Ҳ. C.. А Cонcепт- Басед Энвиронментал Прожеcт фор тҳе Фирст- Еар Лабораторй: Ремидиатион оф Бариум-Cонтаминатед Соил бй Ин Ситу Иммобилизатион. Жоурнал оф Чемиcал Эдуcатион, 2003 — 561–562-бет.
- ↑ Пасеро, М.; Кампф, Р. А.; Эррарис, C.; Пеков, В. И.; Ракован, Ж.. Номенcлатуре оф тҳе апатите супергроуп минералс. Эуропеан Жоурнал оф Минералогй, 2010 — 163–179-бет.