Algʻa! sahifasining manbasini koʻrish

'''„Algʻa!“ Xalq partiyasi.''' ({{Lang-kk|«Алға!» халықтық партиясы}}) — [[Qozogʻiston|Qozogʻistonda]] roʻyxatdan oʻtmagan muxolifat siyosiy partiya hisoblanadi. Bu [[2005]]-yil yanvar oyida sud qarori bilan yopilgan „Qozogʻiston demokratik tanlovi“ xalq partiyasining huquqiy vorisi edi. Qozogʻiston qonunchiligiga koʻra, faqat roʻyxatdan oʻtgan partiyalar va siyosiy harakatlar siyosiy faoliyat bilan shugʻullanishi mumkin. 2012-yil 21-dekabrda Qozogʻiston sudi qarori bilan partiya ekstremistik deb topilib, faoliyati rasman taqiqilangan partiya hisoblanadi.

== Tarixi ==
[[2004]][[21-fevral|-yil 21-fevralda]] [[Olmaota|Olmaotada]] muxolifatdagi ''„Qozogʻiston demokratik tanlovi“ Xalq partiyasining'' taʼsis qurultoyi boʻlib oʻtdi, Asilbek Kojaxmetov Siyosiy Kengash Prezidiumi raisi etib saylandi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Асхат Шарипжанов.|url=https://zonakz.net/articles/5615|sarlavha=Есть такая партия?|kirish sanasi=2008-08-11}}</ref>. [[2004]][[4-may|-yil 4-mayda]] partiya Qozogʻiston Adliya vazirligida roʻyxatga olingan<ref>{{Veb manbasi|nashriyot=Zonakz.net|url=https://zonakz.net/articles/6172|sarlavha=Народную партию «Демократический выбор Казахстана» (НП ДВК) – зарегистрировали!|kirish sanasi=2008-08-11}}
</ref> edi.

[[2004]][[27-iyul|-yil 27-iyulda]] [[Olmaota|Olmaotada]] ushbu partiyalarning qoʻshma qurultoyi boʻlib oʻtdi, unda deputatlar saylovida ishtirok etish uchun yagona saylov blokini tuzish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. Parlament Majlisi tomonidan blokning nomi tasdiqlandi — ''„Abdildin va Jakiyanovning muxolifat bloki (Kommunistlar ittifoqi va QDT XP)“''<ref>{{Veb manbasi|nashriyot=Zonakz.net|url=https://zonakz.net/articles/6666|sarlavha=Итоги Первого съезда Народной партии Демократический выбор Казахстана|kirish sanasi=2008-08-11}}</ref>. Biroq, Markaziy saylov komissiyasi blokni ushbu nom ostida roʻyxatdan oʻtkazishdan bosh tortganidan soʻng, u ''„Kommunistlar va QDR XP muxolifat xalq ittifoqi“'' ga oʻzgartirildi<ref>{{Veb manbasi|nashriyot=Zonakz.net|url=https://zonakz.net/articles/6755|sarlavha=Власти боятся даже имени Жакиянова|kirish sanasi=2008-08-11}}</ref>. [[2004]]-[[19-sentabr|yil 19-sentyabrdagi]] saylov natijalariga koʻra, blok 3,44 % ovozni qoʻlga kiritdi va saylov toʻsigʻidan oʻta olmadi. [[Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti|YXHT]] va [[Yevropa Kengashi]] saylovlarni xalqaro standartlarga mos kelmasligini eʼlon qildi. Shu bilan birga, xalqaro tashkilotlar saylov komissiyalari tarkibining muvozanatsizligi va ommaviy axborot vositalarining prezidentga moyil partiyalar tarafdori ekanligi kabi holatlarga eʼtibor qaratdi<ref>{{Veb manbasi|nashriyot=Хьюман Райтс Вотч|url=https://www.hrw.org/russian/reports/2005/world/kazakh.html|sarlavha=Всемирный доклад-2005. Казахстан|kirish sanasi=2008-08-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110608210016/http://www.hrw.org/legacy/russian/reports/2005/world/kazakh.html|arxivsana=2011-06-08}}</ref>.

[[2004]][[11-dekabr|-yil 11-dekabrda]] partiyaning II qurultoyi boʻlib oʻtdi, unda qamoq muddatini oʻtayotgan Gʻalimjon Jaqiyanov partiya raisi etib saylandi. Jakiyanov, [[Ukraina|Ukrainaning]] demokratik muxolifatini qoʻllab-quvvatlash bayonoti, Qozogʻiston Demokratik kuchlari Muvofiqlashtiruvchi Kengashiga (QDKMK) qoʻshilish toʻgʻrisidagi qaror, shuningdek, QDT XP II qurultoyining Siyosiy bayonoti, unga koʻra partiya qilgan. Saylangan hukumatni qonuniy deb tan olmadilar, chunki parlament saylovlari Qozogʻistonda „siyosiy islohotlar oʻtkazish imkoniyatiga boʻlgan soʻnggi umidlarni oʻldirdi“, shuningdek, jamiyatni fuqarolik itoatsizligi harakatiga chaqirdi<ref name="2sezd">{{Veb manbasi|nashriyot=Zonakz.net|url=https://zonakz.net/articles/7670|sarlavha=Материалы II съезда НП ДВК|kirish sanasi=2008-08-11}}</ref>.

[[2005]] [[6-yanvar|-yil 6-yanvarda]] prokuratura bayonoti asosida [[Olmaota]] shahar ixtisoslashtirilgan xoʻjalik sudi „siyosiy ekstremizm“ va „ijtimoiy adovat va nifoq qoʻzgʻatish“ ayblovlari bilan bu partiyani yopish toʻgʻrisida qaror chiqardi. Ushbu sud qarori Qozogʻistonda bir qator xalqaro tashkilotlar tomonidan demokratiyaning cheklanishi tanqidiga sabab boʻldi<ref>{{Veb manbasi|nashriyot=Zonakz.net|url=https://zonakz.net/articles/?artid=7881|sarlavha=Freedom House: ограничение демократии в Казахстане|kirish sanasi=2008-08-11}}</ref><ref>{{Veb manbasi|nashriyot=Хьюман Райтс Вотч.|url=https://www.hrw.org/russian/press/kazakh/2005/121005_letter.html|sarlavha=Преследование «Демократического выбора Казахстана»|kirish sanasi=2008-08-11|arxivurl=https://web.archive.org/20130415002120/http://www.hrw.org/legacy/russian/press/kazakh/2005/121005_letter.html|arxivsana=2013-04-15}}</ref>. 2005-yil 9-fevralda Olmaota shahar sudining apellyatsiya instantsiyasida qaror oʻzgarishsiz qoldirildi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Дилярам Аркин.|url=https://zonakz.net/articles/8084|sarlavha=Репортаж из зала суда|kirish sanasi=2008-08-11}}</ref>.

[[2005]]-yil may oyida ''„Algʻa, QXDP!“ Xalq partiyasini'' tuzish boʻyicha tashabbus guruhini tuzdilar<ref>{{Veb manbasi|url=http://freeas.org/?nid=4380|sarlavha=Заявление о создании народной партии «Алга, ДВК!»|kirish sanasi=2008-08-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120201144627/http://freeas.org/?nid=4380|arxivsana=2012-02-01}}</ref>. [[2005]] -[[23-iyul|yil 23-iyulda]] ''„Olgʻa!“ Xalq partiyasining taʼsis qurultoyi boʻlib oʻtdi.'' Partiya „Olgʻa, QDT!“ nomini oʻz zimmasiga olmadi, chunki bundan oldin siyosiy partiyalar toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga tugatilayotgan partiyalarning „nomlari“ tarkibiga kiruvchi soʻzlarni qoʻllashni taqiqlovchi oʻzgartishlar qabul qilingan edi. [[2005]]-yil sentabr oyida Adliya vazirligiga roʻyxatga olish hujjatlari, jumladan, 63 ming partiya aʼzosi roʻyxati taqdim etildi.

[[2005]]-yilgi prezidentlik saylovlarida partiya „Adolatli Qozogʻiston uchun“ demokratik kuchlar blokida ishtirok etib, Jarmaxon Tuyakbay nomzodini ilgari surdi. Saylov natijalariga koʻra, Jarmaxon Tuyaqbay 6,61 % ovoz bilan ikkinchi oʻrinni egalladi<ref>{{Veb manbasi|nashriyot=ЦИК РК|url=http://election.kz/portal/page?_pageid=115,103086&_dad=portal&_schema=PORTAL|sarlavha=Қазақстан Республикасы Президентінің сайлауы.|kirish sanasi=2008-08-11|til=kk|arxivsana=2012-03-14|arxivurl=https://www.webcitation.org/66AWShscb?url=http://election.kz/portal/page?_pageid=115,103086}}</ref>.

[[2006]]-yilning fevralida partiya aʼzolarining 439 ta arizasida noaniqliklar boʻlgani uchun uni roʻyxatdan oʻtkazish rad etilgan edi. [[2006]]-yil noyabr oyida 53 000 arizadan iborat yangi partiya roʻyxati roʻyxatga olish uchun Adliya vazirligiga taqdim etilgan edi.

[[2007]]-yil may oyida partiyada boʻlinish yuz berdi, uning sababi partiyani OSDP bilan birlashtirish tashabbusi boʻldi, A. Qoʻjaxmetov tomonidan ilgari surilgan va uning bir qancha tarafdorlari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan, bu XP „ Algʻa!“ birlashmasi natijasida oʻz-oʻzini yoʻq qilish kerak edi. Bu gʻoya Siyosiy kengash aʼzolarining koʻpchiligi tomonidan maʼqullanmadi va [[4-iyun|4-iyun kuni]] Asilbek Qoʻjaxmetov partiya raisligidan ketdi<ref>{{Veb manbasi|nashriyot=Zonakz.net|url=https://zonakz.net/articles/18376|sarlavha=Председатель президиума политсовета Народной партии “Алга!” (ДВК) Асылбек Кожахметов подал в отставку|kirish sanasi=2008-08-11|arxivsana=2007-07-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070709061220/http://www.zonakz.net/articles/18376}}</ref>. [[7-iyul|7-iyul kuni]] partiyaning muvofiqlashtiruvchi qoʻmitasi yigʻilishida Vladimir Kozlov uning raisi etib saylandi<ref>{{Veb manbasi|nashriyot=Zonakz.net|url=https://zonakz.net/articles/18437|sarlavha=7 июля состоялось первое заседание Координационного комитета незарегистрированной Народной партии “Алга!” (ДВК)|kirish sanasi=200-08-11|arxivsana=2012-04-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120408112618/http://www.zonakz.net/articles/18437}}</ref>.

[[2009]]-[[11-aprel|yil 11-aprelda]] Qozogʻiston demokratik muxolifatining forumi boʻlib oʻtdi, unda Qozogʻistonning „Azat“ demokratik partiyasi, Umumxalq sotsial-demokratik partiyasi, Qozogʻiston Kommunistik partiyasi va roʻyxatdan oʻtmagan "Algʻa! ". partiyalari isshtirok etdi. Forumda ushbu partiyalarni birlashtirish zarurligi toʻgʻrisida qaror qabul qilindi va muxolifat partiyalari uyushmasini tayyorlash boʻyicha tashkiliy qoʻmita tuzildi.

2012-yil 21-dekabrda Olmaota tuman 2-sudi „Algʻa“ muxolifat partiyasini roʻyxatdan oʻtmagan deb eʼlon qildi va Qozogʻistonda faoliyatini taqiqladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.newskaz.ru/society/20121221/4491467.html|sarlavha=Оппозиционная казахстанская партия «Алга» признана судом экстремистской и запрещена|nashriyot=ИА Новости-Казахстан|sana=2012-12-21|kirish sanasi=2013-02-10|arxivurl=https://www.webcitation.org/6EMNyZizl?url=http://www.newskaz.ru/society/20121221/4491467.html|arxivsana=2013-02-11}}</ref>.

== Mafkurasi ==

# Asosiy muammo sifatida partiya davlat rahbari hech kim tomonidan boshqarilmaydigan super-prezidentlik siyosiy tizimini oʻzining strategiyasini yaratgan edi<ref name="programma">{{Veb manbasi|muallif=НП «Алга!»|url=http://npdvk.kz/index.php?part=document&message_id=3|sarlavha=Программа НП «Алга!»|kirish sanasi=2008-08-11|til=ru|arxivurl=https://www.webcitation.org/66DZx92Om?url=http://npdvk.kz/index.php?part=document|arxivsana=2012-03-16}}</ref>.

1.1 Yirik [[Monopoliya|monopoliyalar]], shu jumladan milliy kompaniyalarning xususiylashtirish yoki tashkil etilishining qonuniyligi, mulkdorlar tarkibi, joriy rentabellik, toʻlangan [[Soliq|soliqlar]] miqdori kabi masalalar boʻyicha shaffofligi;

1.2 Tadbirkorlikni davlat apparatidan ajratish, buning uchun mansabdor shaxslar ustidan jamoatchilik nazoratini taʼminlash, ularning oʻz mansab mavqeidan shaxsiy manfaatlar yoʻlida foydalanish holatlariga niustida nazoratni oʻrnatish.

1.3 Siyosiy hokimiyatni markazsizlashtirish, hokimiyat tarmoqlarini real ajratish, soʻz erkinligini, davlat organlari faoliyatida shaffoflikni taʼminlash orqali [[Korrupsiya|korrupsiyaga]] qarshi kurashni kuchaytirish;

1.4 Tashqi taʼsirlarga eng zaif boʻlgan mahalliy biznes, birinchi navbatda kichik biznes uchun biznes qulay muhitini yaratib berish kabilar asosiy ustuvor yoʻnalishlaridan biri edi.

2. Jamoat va ijtimoiy sohalarda partiya taklif qiladi<ref name="programma">{{Veb manbasi|muallif=НП «Алга!»|url=http://npdvk.kz/index.php?part=document&message_id=3|sarlavha=Программа НП «Алга!»|kirish sanasi=2008-08-11|til=ru|arxivurl=https://www.webcitation.org/66DZx92Om?url=http://npdvk.kz/index.php?part=document|arxivsana=2012-03-16}}</ref>:

2.1 Boylar va kambagʻallar oʻrtasidagi daromadlar tafovutini kamaytirish;

2.2 Ijtimoiy qarama-qarshiliklarning keskinlashuvining oldini olish;

2.3 Millatlararo va konfessiyalararo nizolarning oldini olish;

2.4 Davlat institutlari tomonidan jamiyatga bosimni bartaraf etish;

2.5 Demokratik institutlarni real mazmun bilan toʻldirish;

2.6 Fuqarolarning real huquq va erkinliklarini taʼminlash;

2.7 Iqtidorli shaxslarni tanlov asosida tanlab olish mexanizmlarini yaratish va raqobatbardosh elitani shakllantirishni taʼminlash uchun ularga imkoniyatlar yaratish;

2.8 Madaniyat siyosati davlat dasturini ishlab chiqish va uni amalga oshirishga kirishish;

2.9 Ommaviy axborot vositalarini monopoliyadan chiqarish va bu borada jamoatchilik nazorati mexanizmlarini yaratish.

3. „Alga!“ XP ning demografik, milliy va lingvistik sohalarda takliflar<ref name="programma">{{Veb manbasi|muallif=НП «Алга!»|url=http://npdvk.kz/index.php?part=document&message_id=3|sarlavha=Программа НП «Алга!»|kirish sanasi=2008-08-11|til=ru|arxivurl=https://www.webcitation.org/66DZx92Om?url=http://npdvk.kz/index.php?part=document|arxivsana=2012-03-16}}</ref>:

3.1 Qishloqlar va kichik aholi punktlari aholisining yer uchastkalaridan real foydalanishini, shu jumladan uni arzonlashtirilgan narxda sotib olish, uzoq muddatli ijaraga olish yoki PIKga sotib olish huquqini berish yoʻli bilan taʼminlash;

3.2 Transport tarmogʻini jadal rivojlantirish, toʻliq elektrlashtirish, imtiyozli soliq rejimlarini taʼminlash, umuman soliqdan ozod qilish, isteʼmol va marketing kooperatsiyasini rivojlantirish, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari ishlab chiqarishni toʻgʻridan-toʻgʻri subsidiyalash orqali chekka va olis tumanlardagi ishlab chiqaruvchilarni qoʻllab-quvvatlash;

3.3 Qishloq joylarda bepul kasb-hunar taʼlimining ustuvor rivojlanishini taʼminlash;

3.4 Madaniy muassasalar va madaniy tadbirlarni moliyalashtirishni koʻpaytirish, ham qishloq ziyolilarining tashabbuslarini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash orqali milliy madaniyatni qoʻllab-quvvatlash;

3.5 Shahar aholisiga nisbatan qishloqda bepul tibbiy xizmat koʻrsatish roʻyxatini kengaytirish, tibbiyot muassasalari tarmogʻini tiklash;

3.6 Qishloqdagi pensionerlar va ijtimoiy himoyaga muhtoj fuqarolarga qoʻshimcha imtiyozlar berish;

[[Qozoq tili|3.7 Qozoq tilini]] tiklash va rivojlantirishda milliy ijodkor ziyolilarning roli va mas’uliyatini oshirish, bu faoliyatni aniq, samarali va uzoqni koʻzda tutuvchi davlat siyosati orqali ragʻbatlantirish.

4. Davlat sohasida partiya oʻzgarishlar<ref name="programma">{{Veb manbasi|muallif=НП «Алга!»|url=http://npdvk.kz/index.php?part=document&message_id=3|sarlavha=Программа НП «Алга!»|kirish sanasi=2008-08-11|til=ru|arxivurl=https://www.webcitation.org/66DZx92Om?url=http://npdvk.kz/index.php?part=document|arxivsana=2012-03-16}}</ref>:

4.1 Konstitutsiyaviy ravishda Qozogʻistonning har qanday harbiy-siyosiy bloklar faoliyatida ishtirok etmasligi;

4.2 Oʻz harbiy xizmatchilarini mamlakatdan tashqaridagi nizolarga qatnashmaslik.

4.3 Harbiy xarajatlarni [[Yalpi ichki mahsulot|yalpi ichki mahsulotning]] bir foizigacha cheklash;

4.4 Aniq belgilangan tinchliksevar tashqi siyosatni olib borish va boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashishdan bosh tortish;

4.5 Davlatning neytral maqomini [[Birlashgan millatlar tashkiloti|BMTda]] roʻyxatdan oʻtkazish.

4.6 Barcha darajadagi hokimlarni saylashni joriy etish;

4.7 Nodavlat notijorat tashkilotlari, shu jumladan siyosiy partiyalar va ijtimoiy harakatlarning faollashishi;

4.8 Hokimliklar vakolatlarining bir qismini ularga oʻtkazish yoʻli bilan massihatlarni doimiy faoliyat yurituvchi vakillik organlariga aylantirish;

4.9 Hokimlarni chaqirib olish mexanizmini joriy etish;

4.10 Yangi Konstitutsiyani qabul qilish va mamlakat siyosiy tizimini demokratlashtirish yoʻlida isloh qilish;

4.11 Birinchi Prezident toʻgʻrisidagi qonunni bekor qilish;

4.12 Parlament koʻpchilik tomonidan hukumatni shakllantirish;

4.13 Konstitutsiyaviy sud faoliyatini tiklash va unga mamlakatning barcha fuqarolariga murojaat qilish huquqini berish;

4.14 Sudyalarni saylash mexanizmini joriy etish: tuman darajasida — fuqarolar tomonidan, viloyat — mas’ullar tomonidan va respublika — parlament tomonidan;

4.15 Bir palatali parlament;

4.16 „Qozogʻiston Respublikasida saylovlar toʻgʻrisida“gi yangi qonun qabul qilish.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:Qozogʻiston siyosiy partiyalari]]