Ziyosfera

Algʻa!

„Алға!“ Халқ партияси. (қозоқча: «Алға!» халықтық партиясы) — Қозоғистонда рўйхатдан ўтмаган мухолифат сиёсий партия ҳисобланади. Бу 2005-йил январ ойида суд қарори билан ёпилган „Қозоғистон демократик танлови“ халқ партиясининг ҳуқуқий вориси эди. Қозоғистон қонунчилигига кўра, фақат рўйхатдан ўтган партиялар ва сиёсий ҳаракатлар сиёсий фаолият билан шуғулланиши мумкин. 2012-йил 21-декабрда Қозоғистон суди қарори билан партия экстремистик деб топилиб, фаолияти расман тақиқиланган партия ҳисобланади.

Тарихи

2004-йил 21-февралда Олмаотада мухолифатдаги „Қозоғистон демократик танлови“ Халқ партиясининг таъсис қурултойи бўлиб ўтди, Асилбек Кожахметов Сиёсий Кенгаш Президиуми раиси этиб сайланди[1]. 2004-йил 4-майда партия Қозоғистон Адлия вазирлигида рўйхатга олинган[2] эди.

2004-йил 27-июлда Олмаотада ушбу партияларнинг қўшма қурултойи бўлиб ўтди, унда депутатлар сайловида иштирок этиш учун ягона сайлов блокини тузиш тўғрисида қарор қабул қилинди. Парламент Мажлиси томонидан блокнинг номи тасдиқланди — „Абдилдин ва Жакияновнинг мухолифат блоки (Коммунистлар иттифоқи ва ҚДТ ХП)“[3]. Бироқ, Марказий сайлов комиссияси блокни ушбу ном остида рўйхатдан ўтказишдан бош тортганидан сўнг, у „Коммунистлар ва ҚДР ХП мухолифат халқ иттифоқи“ га ўзгартирилди[4]. 2004-йил 19-сентябрдаги сайлов натижаларига кўра, блок 3,44 % овозни қўлга киритди ва сайлов тўсиғидан ўта олмади. ЙХҲТ ва Европа Кенгаши сайловларни халқаро стандартларга мос келмаслигини эълон қилди. Шу билан бирга, халқаро ташкилотлар сайлов комиссиялари таркибининг мувозанацизлиги ва оммавий ахборот воситаларининг президентга мойил партиялар тарафдори эканлиги каби ҳолатларга эътибор қаратди[5].

2004-йил 11-декабрда партиянинг ИИ қурултойи бўлиб ўтди, унда қамоқ муддатини ўтаётган Ғалимжон Жақиянов партия раиси этиб сайланди. Жакиянов, Украинанинг демократик мухолифатини қўллаб-қувватлаш баёноти, Қозоғистон Демократик кучлари Мувофиқлаштирувчи Кенгашига (ҚДКМК) қўшилиш тўғрисидаги қарор, шунингдек, ҚДТ ХП ИИ қурултойининг Сиёсий баёноти, унга кўра партия қилган. Сайланган ҳукуматни қонуний деб тан олмадилар, чунки парламент сайловлари Қозоғистонда „сиёсий ислоҳотлар ўтказиш имкониятига бўлган сўнгги умидларни ўлдирди“, шунингдек, жамиятни фуқаролик итоацизлиги ҳаракатига чақирди[6].

2005 -йил 6-январда прокуратура баёноти асосида Олмаота шаҳар ихтисослаштирилган хўжалик суди „сиёсий экстремизм“ ва „ижтимоий адоват ва нифоқ қўзғатиш“ айбловлари билан бу партияни ёпиш тўғрисида қарор чиқарди. Ушбу суд қарори Қозоғистонда бир қатор халқаро ташкилотлар томонидан демократиянинг чекланиши танқидига сабаб бўлди[7][8]. 2005-йил 9-февралда Олмаота шаҳар судининг апелляция инстанциясида қарор ўзгаришсиз қолдирилди[9].

2005-йил май ойида „Алға, ҚХДП!“ Халқ партиясини тузиш бўйича ташаббус гуруҳини туздилар[10]. 2005 -йил 23-июлда „Олға!“ Халқ партиясининг таъсис қурултойи бўлиб ўтди. Партия „Олға, ҚДТ!“ номини ўз зиммасига олмади, чунки бундан олдин сиёсий партиялар тўғрисидаги қонун ҳужжатларига тугатилаётган партияларнинг „номлари“ таркибига кирувчи сўзларни қўллашни тақиқловчи ўзгартишлар қабул қилинган эди. 2005-йил сентабр ойида Адлия вазирлигига рўйхатга олиш ҳужжатлари, жумладан, 63 минг партия аъзоси рўйхати тақдим этилди.

2005-йилги президентлик сайловларида партия „Адолатли Қозоғистон учун“ демократик кучлар блокида иштирок этиб, Жармахон Туякбай номзодини илгари сурди. Сайлов натижаларига кўра, Жармахон Туяқбай 6,61 % овоз билан иккинчи ўринни эгаллади[11].

2006-йилнинг февралида партия аъзоларининг 439 та аризасида ноаниқликлар бўлгани учун уни рўйхатдан ўтказиш рад этилган эди. 2006-йил ноябр ойида 53 000 аризадан иборат янги партия рўйхати рўйхатга олиш учун Адлия вазирлигига тақдим этилган эди.

2007-йил май ойида партияда бўлиниш юз берди, унинг сабаби партияни ОСДП билан бирлаштириш ташаббуси бўлди, А. Қўжахметов томонидан илгари сурилган ва унинг бир қанча тарафдорлари томонидан қўллаб-қувватланган, бу ХП „ Алға!“ бирлашмаси натижасида ўз-ўзини йўқ қилиш керак эди. Бу ғоя Сиёсий кенгаш аъзоларининг кўпчилиги томонидан маъқулланмади ва 4-июн куни Асилбек Қўжахметов партия раислигидан кетди[12]. 7-июл куни партиянинг мувофиқлаштирувчи қўмитаси йиғилишида Владимир Козлов унинг раиси этиб сайланди[13].

2009-йил 11-апрелда Қозоғистон демократик мухолифатининг форуми бўлиб ўтди, унда Қозоғистоннинг „Азат“ демократик партияси, Умумхалқ социал-демократик партияси, Қозоғистон Коммунистик партияси ва рўйхатдан ўтмаган "Алға! ". партиялари исштирок этди. Форумда ушбу партияларни бирлаштириш зарурлиги тўғрисида қарор қабул қилинди ва мухолифат партиялари уюшмасини тайёрлаш бўйича ташкилий қўмита тузилди.

2012-йил 21-декабрда Олмаота туман 2-суди „Алға“ мухолифат партиясини рўйхатдан ўтмаган деб эълон қилди ва Қозоғистонда фаолиятини тақиқлади[14].

Мафкураси

  1. Асосий муаммо сифатида партия давлат раҳбари ҳеч ким томонидан бошқарилмайдиган супер-президентлик сиёсий тизимини ўзининг стратегиясини яратган эди[15].

1.1 Йирик монополиялар, шу жумладан миллий компанияларнинг хусусийлаштириш ёки ташкил этилишининг қонунийлиги, мулкдорлар таркиби, жорий рентабеллик, тўланган солиқлар миқдори каби масалалар бўйича шаффофлиги;

1.2 Тадбиркорликни давлат аппаратидан ажратиш, бунинг учун мансабдор шахслар устидан жамоатчилик назоратини таъминлаш, уларнинг ўз мансаб мавқеидан шахсий манфаатлар йўлида фойдаланиш ҳолатларига ниустида назоратни ўрнатиш.

1.3 Сиёсий ҳокимиятни марказсизлаштириш, ҳокимият тармоқларини реал ажратиш, сўз эркинлигини, давлат органлари фаолиятида шаффофликни таъминлаш орқали коррупсияга қарши курашни кучайтириш;

1.4 Ташқи таъсирларга энг заиф бўлган маҳаллий бизнес, биринчи навбатда кичик бизнес учун бизнес қулай муҳитини яратиб бериш кабилар асосий устувор йўналишларидан бири эди.

2. Жамоат ва ижтимоий соҳаларда партия таклиф қилади[15]:

2.1 Бойлар ва камбағаллар ўртасидаги даромадлар тафовутини камайтириш;

2.2 Ижтимоий қарама-қаршиликларнинг кескинлашувининг олдини олиш;

2.3 Миллатлараро ва конфессиялараро низоларнинг олдини олиш;

2.4 Давлат институтлари томонидан жамиятга босимни бартараф этиш;

2.5 Демократик институтларни реал мазмун билан тўлдириш;

2.6 Фуқароларнинг реал ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш;

2.7 Иқтидорли шахсларни танлов асосида танлаб олиш механизмларини яратиш ва рақобатбардош элитани шакллантиришни таъминлаш учун уларга имкониятлар яратиш;

2.8 Маданият сиёсати давлат дастурини ишлаб чиқиш ва уни амалга оширишга киришиш;

2.9 Оммавий ахборот воситаларини монополиядан чиқариш ва бу борада жамоатчилик назорати механизмларини яратиш.

3. „Алга!“ ХП нинг демографик, миллий ва лингвистик соҳаларда таклифлар[15]:

3.1 Қишлоқлар ва кичик аҳоли пунктлари аҳолисининг ер участкаларидан реал фойдаланишини, шу жумладан уни арзонлаштирилган нархда сотиб олиш, узоқ муддатли ижарага олиш ёки ПИКга сотиб олиш ҳуқуқини бериш йўли билан таъминлаш;

3.2 Транспорт тармоғини жадал ривожлантириш, тўлиқ электрлаштириш, имтиёзли солиқ режимларини таъминлаш, умуман солиқдан озод қилиш, истеъмол ва маркетинг кооперациясини ривожлантириш, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ишлаб чиқаришни тўғридан-тўғри субсидиялаш орқали чекка ва олис туманлардаги ишлаб чиқарувчиларни қўллаб-қувватлаш;

3.3 Қишлоқ жойларда бепул касб-ҳунар таълимининг устувор ривожланишини таъминлаш;

3.4 Маданий муассасалар ва маданий тадбирларни молиялаштиришни кўпайтириш, ҳам қишлоқ зиёлиларининг ташаббусларини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш орқали миллий маданиятни қўллаб-қувватлаш;

3.5 Шаҳар аҳолисига нисбатан қишлоқда бепул тиббий хизмат кўрсатиш рўйхатини кенгайтириш, тиббиёт муассасалари тармоғини тиклаш;

3.6 Қишлоқдаги пенсионерлар ва ижтимоий ҳимояга муҳтож фуқароларга қўшимча имтиёзлар бериш;

3.7 Қозоқ тилини тиклаш ва ривожлантиришда миллий ижодкор зиёлиларнинг роли ва мас’улиятини ошириш, бу фаолиятни аниқ, самарали ва узоқни кўзда тутувчи давлат сиёсати орқали рағбатлантириш.

4. Давлат соҳасида партия ўзгаришлар[15]:

4.1 Конституциявий равишда Қозоғистоннинг ҳар қандай ҳарбий-сиёсий блоклар фаолиятида иштирок этмаслиги;

4.2 Ўз ҳарбий хизматчиларини мамлакатдан ташқаридаги низоларга қатнашмаслик.

4.3 Ҳарбий харажатларни ялпи ички маҳсулотнинг бир фоизигача чеклаш;

4.4 Аниқ белгиланган тинчликсевар ташқи сиёсатни олиб бориш ва бошқа давлатларнинг ички ишларига аралашишдан бош тортиш;

4.5 Давлатнинг нейтрал мақомини БМТда рўйхатдан ўтказиш.

4.6 Барча даражадаги ҳокимларни сайлашни жорий этиш;

4.7 Нодавлат нотижорат ташкилотлари, шу жумладан сиёсий партиялар ва ижтимоий ҳаракатларнинг фаоллашиши;

4.8 Ҳокимликлар ваколатларининг бир қисмини уларга ўтказиш йўли билан массиҳатларни доимий фаолият юритувчи вакиллик органларига айлантириш;

4.9 Ҳокимларни чақириб олиш механизмини жорий этиш;

4.10 Янги Конституцияни қабул қилиш ва мамлакат сиёсий тизимини демократлаштириш йўлида ислоҳ қилиш;

4.11 Биринчи Президент тўғрисидаги қонунни бекор қилиш;

4.12 Парламент кўпчилик томонидан ҳукуматни шакллантириш;

4.13 Конституциявий суд фаолиятини тиклаш ва унга мамлакатнинг барча фуқароларига мурожаат қилиш ҳуқуқини бериш;

4.14 Судяларни сайлаш механизмини жорий этиш: туман даражасида — фуқаролар томонидан, вилоят — мас’уллар томонидан ва республика — парламент томонидан;

4.15 Бир палатали парламент;

4.16 „Қозоғистон Республикасида сайловлар тўғрисида“ги янги қонун қабул қилиш.

Манбалар

  1. ↑ Асхат Шарипжанов. „Есть такая партия?“. Қаралди: 2008-йил 11-август.
  2. ↑ „Народную партию «Демократический выбор Казахстана» (НП ДВК) – зарегистрировали!“. Зонакз.нет. Қаралди: 2008-йил 11-август.
  3. ↑ „Итоги Первого съезда Народной партии Демократический выбор Казахстана“. Зонакз.нет. Қаралди: 2008-йил 11-август.
  4. ↑ „Власти боятся даже имени Жакиянова“. Зонакз.нет. Қаралди: 2008-йил 11-август.
  5. ↑ „Всемирный доклад-2005. Казахстан“. Хьюман Райтс Вотч. 2011-йил 8-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 11-август.
  6. ↑ „Материалы ИИ съезда НП ДВК“. Зонакз.нет. Қаралди: 2008-йил 11-август.
  7. ↑ „Фреэдом Ҳоусе: ограничение демократии в Казахстане“. Зонакз.нет. Қаралди: 2008-йил 11-август.
  8. ↑ „Преследование «Демократического выбора Казахстана»“. Хьюман Райтс Вотч.. 2013-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 11-август.
  9. ↑ Дилярам Аркин. „Репортаж из зала суда“. Қаралди: 2008-йил 11-август.
  10. ↑ „Заявление о создании народной партии «Алга, ДВК!»“. 2012-йил 1-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 11-август.
  11. ↑ „Қазақстан Республикасы Президентінің сайлауы.“ (кк). ЦИК РК. 2012-йил 14-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 11-август.
  12. ↑ „Председатель президиума политсовета Народной партии “Алга!” (ДВК) Асылбек Кожахметов подал в отставку“. Зонакз.нет. 2007-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 11-август.
  13. ↑ „7 июля состоялось первое заседание Координационного комитета незарегистрированной Народной партии “Алга!” (ДВК)“. Зонакз.нет. 2012-йил 8-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 200-08-11.
  14. ↑ „Оппозиционная казахстанская партия «Алга» признана судом экстремистской и запрещена“. ИА Новости-Казахстан (2012-йил 21-декабр). 2013-йил 11-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 10-феврал.
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 НП «Алга!». „Программа НП «Алга!»“ (ру). 2012-йил 16-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 11-август. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Alg%CA%BBa!" dan olindi