Ali sahifasining manbasini koʻrish

{{ismdoshlar|Ali (ism)|Ali}}
{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | tasvir               = Istanbul_-_Santa_Sofia_-_Medalló_(cropped).JPG
}}
'''Ali ibn Abu Tolib''' ({{Lang-ar|عَلِيُّ بْن أَبِي طَالِب}}; {{taxminan}} 600-yil – 661-yil, Koʻfa) – [[islom]]da „xulafo ar-roshidin“ („toʻgʻri yoʻldan borgan xalafalar“), dindorlar oʻrtasida „chohoryorlar“ deb atalgan dastlabki 4 [[xalifa]]dan toʻrtinchisi. [[Quraysh]] qabilasining hoshimiylar xonadonidan. Paygʻambar [[Muhammad]]ning amakivachchasi va kuyovi (Fotima zahroning eri). Islomda vujudga kelgan shialik harakati bevosita Ali ismi bilan bogʻliqdir.

[[VII asr]] oʻrtalarida xalifa [[Usmon]] ( siyosatidan norozilik ommaviy tus oldi. Paygʻambar [[Muhammad]]ning barcha yurishlarida ishtirok etgan, qoʻrqmas va sodiq jangchi, oʻta taqvodor inson, mohir notiq Ali xalifalikka munosib nomzod sifatida koʻpchilikka maʼqul edi. [[656]] – yil [[iyun]]da [[Usmon]] oʻldirildi va Ali xalifa deb eʼlon qilindi. Ammo sahobalardan Talha va az-Zubayr hamda Aliga nisbatan adovatda boʻlgan paygʻambarning bevasi Oisha tarafdorlari unga qarshi bosh koʻtardilar. Qatl etilgan Usmonning qarindoshi [[Suriya]] hokimi Muoviya ham Aliga qarshi urush eʼlon qildi. [[657-yil]] Furot daryosi oʻng qirgʻogʻidagi [[Siffin jangi|Siffin]] degan joyda yuz bergan jangda Ali qoʻli baland kelgan boʻlsada, u raqiblari bilan kelishishga koʻndi. Bundan norozi boʻlgan Ali askarlaridan 12 ming kishi jang maydonini tark etdilar va xorijiylar deb atalgan diniy-siyosiy oqimni tashkil qildilar. Xorijiylar raqiblariga nisbatan yakka terror usulini qoʻllay boshladilar. [[661]]-yil [[19-yanvar]]da Ali Ibn Muljam degan shaxs tomonidan [[masjid]]dan chiqish paytida jarohatlanadi va ikki kundan soʻng vafot etadi. [[Islom]]da Ali shaxsiga munosabat turlichadir. Xorijiylar unga oʻta salbiy munosabat bildirgan boʻlsalar, shialar aksincha uni ilohiylashtirib yuborganlar. Ahli sunna Ali shaxsiga moʻtadil va toʻgʻri baho beradi. Shubhasiz, Ali Umar al-Xattob singari [[islom]] gʻalabasi yoʻlida katta xizmat koʻrsatgan arbob, islom ahkomlari, [[Qurʼon]] va uning tafsirlari hamda [[hadis]] rivoyatlari bilan bogʻliq koʻp masalalarning chuqur bilimdoni boʻlgan. Ali tarafdorlari keyinchalik [[islom]]dagi [[shia]]lik (arab. – „shia“ – guruh, bu oʻrinda „Ali tarafdorlari“ mazmunida) oqimini tashkil etganlar. Ali shialarning qahramonliklari va sarguzashtlarini tasvirlovchi juda koʻp rivoyatlar toʻqilgan va bu [[Sunniy mazhab|sunniylar]] oʻrtasida ham keng yoyilgan. [[Oʻrta Osiyo]], xususan [[Oʻzbekiston]]da bir necha qadamjo va [[mozor]]lar Ali nomi bilan bogʻlanib, muqaddaslashtirilgan. Haqiqatda esa Ali [[Oʻrta Osiyo]] va [[Eron]]da hech qachon boʻlmagan<ref>Hasanov, Ahadjon. „Ali“ ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/Oʻzbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20A%20harfi.pdf A-harfi]{{dead link|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Vikiiqtibos}}


{{bio-stub}}
{{Islam-stub}}
{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}
[[Turkum:Badr jangida ishtirok etgan sahobalar]]
[[Turkum:Ali]]
[[Turkum:Shahid boʻlgan sahobalar]]
[[Turkum:Roshidun xalifalari]]
[[Turkum:Uhud jangida ishtirok etgan sahobalar]]
[[Turkum:Muhammadning oilasi]]
[[Turkum:Birinchi fitnada ishtirok etgan kishilar]]
[[Turkum:7-asr xalifalari]]
[[Turkum:Sahobalar]]