Ali I (Shirvon)
Али И (арабча: علی) — Ширвон (ҳозирги Озарбайжонда жойлашган) шоҳи.
| Али | |
|---|---|
| Ширвон шоҳи | |
| Салтанат | 909—917 |
| Ўтмишдоши | Ҳайсам ИИ |
| Давомчиси | Язид |
| Вафоти |
тах. 917 Дарбанд яқинида |
| Фарзандлари | Аббос |
| Уй | Язидийлар |
| Сулола | Ширвоншоҳ |
| Отаси | Ҳайсам ИИ |
Ҳукмронлиги
Али отаси Ҳайсам ИИ дан кейин тахтга ўтирди. Кейинчалик Дарбанд амири Муҳаммад ибн Ҳошим билан иттифоқ тузиб, Шанданга (ҳозирги Доғистон ҳудудида)[1] юриш қилди. Бундан мақсад ҳудудни тах. 909 ёки 912-йилда исломлаштириш эди. Бироқ бу юриш мусулмонлар учун ҳалокатли якунланди. Тахминан 10 000 аскар асир олиниб, Сарир, хазарлар ва Шандон аҳолиси ўртасида қул қилиб бўлиб юборилди. Али ҳам асирлар орасида эди. Бироқ уч ой ўтиб, Али ҳеч қандай тўловсиз озод этилди[2].
Масъудийнинг ёзишича, Алининг ҳукмронлиги даврида руслар Кавказга юриш қилган. Али босқинга қарши курашиш учун кемалар қурдирган. Бироқ бу флот 500 кемадан иборат рус флоти билан тенглаша олмаган[3]. Рус қўшини Бокудан бошлаб Арронгача бўлган ҳудудларни талон-торож қилган[4].
Владимир Минорскйнинг таъкидлашича, Алининг ҳокимиятдан қулашига обрў-эътиборининг пасайиши ва кетма-кет мағлубиятлари сабаб бўлган[3]. Тахминан тах. 917-йилда Али узоқ қариндоши Абу Тоҳир Язиднинг ҳужумига учраган. Али Дарбанд яқинидаги Марзуқия ҳудудида ўғли Аббос ва набираси Абубакр билан бирга асир олинган. Али ва ўғли қатл этилган бўлса-да, Абубакр қочиб қутулишга муваффақ бўлган[5]. Лайзаншоҳ бўлган Абу Тоҳир Язид унинг ўрнига Ширвоншоҳ сифатида тахтга чиқиб, икки князликни бирлаштирган.
Аббос Ширвоншоҳ
Аббос ибн Али Мазядий — Алининг ўғли ва Ширвоншоҳлар тахтининг вориси бўлган. Отасининг вафотидан сўнг „Аббос И“ номи билан шоҳ бўлиши кутилган эди. Бироқ ўғли Абубакр ва отаси билан бирга катта амакиси Муҳаммадга қарши қўзғолон вақтида асир олиниб, қатл этилган[6].
Манбалар
- ↑ Мусаэва, Саликҳат (2019). "Вольное общество "Урахинский сельский союз" и его развитие" (ру). Известия Дагестанского государственного педагогического университета. Общественные и гуманитарные науки 13 (1): 25–30. ИССН 1995-0667. ҳттпс://cйберленинка.ру/артиcле/н/волноэ-обсчество-ураҳинский-селский-союз-и-эго-развитиэ.
- ↑ Минорскй 1958, с. 26.
- ↑ 3,0 3,1 Минорскй 1958, сс. 58–59.
- ↑ Cаҳиэрс ду монде руссе эт совиéтиқуэ, Волуме 35, Нумбер 4. Моутон, 1994. (оригиналлй фром тҳе Университй оф Cалифорниа, дигиталисед он 9 Марч 2010)
- ↑ Минорскй 1958, с. 27.
- ↑ С. Ашурбейли — Ширваншаҳс, Баку, 2007
Адабиётлар
- Минорскй, Владимир. А Ҳисторй оф Шарвāн анд Дарбанд ин тҳе 10тҳ-11тҳ Cентуриэс. Университй оф Мичиган, 1958 — 1–219-бет. ИСБН 978-1-84511-645-3.