Ali ibn Elarslon

Ali ibn Elarslon (forscha: علی بن ایل ارسلان‎‎), dastlabki Gʻaznaviy sultonlar xizmatida boʻlgan nufuzli va katta taʼsirga ega turkiy davlat arbobi boʻlgan.

Hayoti

Ali Elarslon ismli shaxsning oʻgʻli boʻlib, uning Ildirek ismli ukasi ham bor edi. Ali xvishavand (qarindosh) laqabi bilan tanilgan. Mazkur nom, ehtimol, Gʻaznaviylar bilan qarindoshligi yoki yuqori martabaga ega ekanini anglatadi. Mahmud Gʻaznaviy hukmronligi davrida Ali Gʻaznaviylar qoʻshinining sipohsolori (bosh qoʻmondoni) lavozimida xizmat qilgan. 1030-yilda Mahmud vafot etgach, aka-uka Muhammad Gʻaznaviy va Masʼud Gʻaznaviy oʻrtasida yuzaga kelgan fuqarolar urushida Ali yetakchi shaxslardan biriga aylandi. Gʻaznaviylar vaziri Hasanak Mikoliy bilan birga Ali Muhammadni qoʻllab-quvvatladi va davlat ustidan haqiqiy hokimiyatni qoʻlga olib, Muhammadni esa faqat nominal rahbar sifatida qoldirishni rejalashtirdi. Koʻp oʻtmay, Ali Gʻaznaviylar davlatidagi asosiy kuch markaziga aylandi hamda vazirlikdan tashqari deyarli barcha idoralar ustidan hokimiyatni qoʻlga kiritdi.

Biroq Ali tez orada Hasanakdan uzoqlashdi va Mas’ud Gʻaznaviylar poytaxti Gʻazna tomon yurishni boshlaganida Muhammadga xiyonat qilib, Mas’ud tomoniga oʻtishga qaror qildi. Muhammad tez orada Hirotga yetib kelgan akasiga qarshi chiqish uchun Gʻaznadan joʻnadi. Muhammad Zamindovarga yetib kelgach, Ali Mas’udni qoʻllab-quvvatlashini rasman bildirish maqsadida Ildirekni uning huzuriga yubordi. Bu orada Muhammadning qoʻshinlaridan katta qismi uni tark etib, Mas’ud tomoniga oʻta boshladi va Muhammad tez orada magʻlub etilib, Mas’ud tomonidan qamoqqa olindi. Shundan soʻng Mas’ud Gʻaznaviylar taxtiga chiqdi. Hokimiyatni mustahkamlab olgach, Alining qudratini haddan tashqari katta deb hisoblagan Mas’ud uni qamoqqa oldirdi va Ali koʻp oʻtmay vafot etdi.

Alining Ibn Ali Xvishavand ismli oʻgʻli boʻlib, u 1040-yilda Mas’udni agʻdarish va Muhammadni qisqa muddatga qayta tiklash harakatida ishtirok etgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Bosworth, C. Edmund (1985). "ʿALĪ B. IL-ARSLAN QARĪB". Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 8. London et al.: C. Edmund Bosworth. 872 b. http://www.iranicaonline.org/articles/ali-b-34.
Richards, D.S.. The Annals of the Saljuq Turks: Selections from al-Kamil fi'l-Ta'rikh of Ibn al-Athir. Routledge, 2014 — 1–320-bet. ISBN 978-1-317-83254-6.