Ali ibn Hanzala
Али ибн Ҳанзала ибн Аби Салим ал-Маҳфузий ал-Вадиий ал-Ҳамдоний (арабча: علي بن حنظلة بن أبي سالم المحفوظي الوادعي الهمداني, ўқилиши: ʿАлī ибн Ḥанẓала ибн Абī Сāлим ал-Маḥфūẓī ал-Вāдиʿī ал-Ҳамдāнī) 1215-йилдан то 1229-йилда вафот этгунига қадар Яманда олтинчи Тоййибий Даъи ал-Мутлақ лавозимида фаолият юритган[1][2].
Ҳаёти
Бану Ҳамдан қабиласига мансуб[1] Али ибн Ҳанзала учинчи Даъи ал-Мутлақ Ҳотим ибн Иброҳим (1162-1199) даврида ҳам Тоййибий даъватида фаол иштирок этган. Бешинчи Даъи ал-Мутлақ Али ибн Муҳаммад ибн ал-Валид (1209-1215) даврида унинг бош ўринбосари (маъзун) сифатида фаолият олиб борган ва 1215-йилда Али ибн Муҳаммад вафот этгач, унинг ўрнини эгаллаган[1][2]. Даъи ал-Мутлақ (сўзма-сўз „мутлақ/чекланмаган тарғиботчи“) унвони уларнинг яширин имомнинг ноиблари сифатида Тоййибий жамоасининг амалий раҳбарлари эканлигини англатган[2][3].
Али, кўплаб ўтмишдошлари ва ўзидан кейин бу лавозимни эгаллаган ворислари сингари, Санани бошқарган Ҳамдонийлар сулоласи ва уларнинг Айюбий ҳукмдорлари билан яхши муносабатларни сақлаб келган. Бу унга ҳам Санада, ҳам Ҳотимий Ҳамдонийларнинг асосий қўрғони Зу Мармар қал’асида истиқомат қилиш имконини берган[1][2]. Шунингдек, у Ғарбий Ҳиндистондаги ривожланаётган Исмоилий жамоасига кўмаклашиш учун ёш миссионерларни юборган[1][2]. Шу билан бир вақтда, Али ўз ҳудудларида таъсир доирасини кенгайтиришга интилаётган рақобатчи Ҳофизий ва Зайдий имомларининг ҳаракатларига қарши курашган[2].
Унинг маъзунларининг ҳар иккиси ҳам ўзидан аввалги даъи Али ибн Муҳаммаднинг қариндоши эди. Бири Алининг жияни Аҳмад ибн Муборак ва иккинчиси Алининг ўғли ал-Ҳусайн. Улар иккаласи ҳам 1229-йил 8-февралда Али ибн Ҳанзала вафот этганидан сўнг Даъи ал-Мутлақ лавозимига даъвогарлик қилишган[1][2].
Ишлари
Али ибн Ҳанзала кучли билимга эга бўлиб, астрология ва табиий фанларга қизиққанАли ибн Ҳанзала wас верй wелл эдуcатед, wитҳ а партиcулар интерест ин астрологй анд натурал сcиэнcес.[2] Ҳе wроте тwо тҳеологиcал wоркс он Таййиби эсотериc доcтрине (ḥақāʾиқ):[2]. У Тоййибийларнинг эзотерик таълимоти (ҳақāʾиқ) ҳақида иккита илоҳиёт илмига оид асар ёзган[2][4]:
- Симṭ ал-ҳақаʾиқ („Ҳақиқат зиёфати“) асари 663 байтдан иборат шеър сифатида ёзилган, тавҳид, космология ва эсхатологияга оид тоййибий тушунчаларига бағишланган. У 1953-йилда Дамашқда Аббос ал-Аззавий томонидан Франçаис де Дамас институтида таҳрирланган ва нашр этилган.
- тўрт бобга бўлинган Рисолат ҳаййўул-улум ва-мисбўул-ул’ум („Ақл нури ва илм нури ҳақида рисола“) тавҳид, космология ва эсхатология ҳамда бошқа илоҳий илмларга бағишланган.
Манбалар
Ҳаволалар
- Дафтарй, Фарҳад. Исмаили Литературе: А Библиограпҳй оф Соурcес анд Студиэс. Лондон анд Неw Ёрк: И.Б. Таурис, 2004. ИСБН 978-0-8577-1386-5.
- Дафтарй, Фарҳад. Тҳе Исмāʿı̄лı̄с: Тҳеир Ҳисторй анд Доcтринес, Сеcонд, Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2007. ИСБН 978-0-521-61636-2.
- Поонаwала, Исмаил К. (2008). "ʿАлī б. Ḥанẓала б. Абī Сāлим". ин Флеэт, Кате; Крäмер, Гудрун; Матринге, Денис эт ал.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам (3- нашри). Брилл Онлине. дои:10.1163/1573-3912_эи3_СИМ_0322. ИССН 1873-9830. ҳттпс://дои.орг/10.1163/1573-3912_эи3_СИМ_0322.