Алия Нурмуҳаметқйзй Молдагулова (русча: Алия Нурмухамбетовна Молдагулова, қозоқча: Әлия Нұрмұхамедқизи Молдағұлова/Äлииа Нūрмūҳамедқйзй Молдаğūлова; 25-октябр 1925-йил — 14-январ 1944-йил) — Иккинчи жаҳон уруши пайтида Қизил Армия сафида хизмат қилган қозоқ аскарларидан бири. 1944-йил 14-январда жангда олган жароҳатлари туфайли вафот этгач, унга Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвони берилган.

Алия Нурмуҳаметқйзй Молдагулова
Снипер Алия Нурмуҳаметқйзй Молдагулова.жпг
Асл исми Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова
Таваллуди 25-октябр 1925-йил
Булак, Қозоғистон ССР, СССР
Вафоти 14-январ 1944-йил(1944-01-14)
(18 ёшда)
Новосоколники, Псков, СССР
Фуқаролиги SSSR bayrogʻi СССР
Хизматдаги йиллари 1942-1944
Лавозими Капрал
Жанг/уруш Иккинчи жаҳон уруши
Мукофотлари
Билими 54-мустақил милтиқ бригадаси

Ҳаёти

Алия Молдагулова 1925-йил 25-октябрда Булак қишлоғида (ҳозирги Қозоғистон Республикасидаги Ақтўбе вилоятининг Хобдин тумани) туғилган. Унинг отаси Нурмукҳамет Саркулов, онасининг исми эса Марзҳан эди. Унинг Багдат исмли битта укаси ҳам бор эди.

Қозоғистон ССРда 30-йиллардаги Буюк очарчилик пайтида унинг онаси Марзҳан картошка қолдиқларини йиғарди. 1933-йилда у қоровул томонидан отиб ўлдирилган. Орадан кўп ўтмай Багдат ҳам икки ёшга тўлганида вафот этди.

Молдагулованинг отаси зодагонлар авлоди сифатида совет ҳокимияти томонидан таъқибга учраган[1][2]. У хотинини Курайли дарёсининг қуйи оқимида, ўша пайтда оиласи яшаган жойда дафн қилди[3][4]. Онаси вафотидан кейин амакиси Аубакир Молдагулов уни бувисининг қўлида тарбиялаш учун Олмаотага олиб кетгунига қадар бир йил давомида қишлоқ кезиб юрди[3].

Қисқа вақт давомида Молдагулова Аулиэ-Ата шаҳридаги 11-мактабда ўқиди. Ёшлигида у мақсадли ва қатъий характери билан ажралиб турарди[3].

1935-йилда амакиси Ҳарбий транспорт академиясига ўқишга қабул қилинди. Молдагуловларнинг бутун оиласи Москвага кўчиб ўтди. Бир неча йил ўтгач, улар Ленинградга кўчиб ўтишди, чунки Академия у ерга кўчирилган эди. Бир хонада оиланинг саккиз аъзоси: Молдагулов, унинг рафиқаси, уч фарзанди, холаси, икки бувиси ва ёш Молдагулова яшар эди. 1939-йилнинг кузида амакиси 14 ёшли Алия Молдагулованинг билим олишини истаб, уни 46-сонли мактаб-интернатга ўқишга берди. 1942—43-йилларда эса мактаб-интернат болалар уйига айлантирилди[5][6][3].

Хотираси

  • Совет халқи Молдагулованинг хотирасини ҳурмат билан улуғлади: Ақтюбинскда унинг номи билан аталган кўча бор, шаҳар марказида қозоқ халқининг содиқ қизи ҳайкали ўрнатилган. Ленинграддаги мактаблардан бирига унинг номи берилган[4].
  • 1995-йил 9-майда Иккинчи жаҳон уруши тугаганининг 50 йиллиги муносабати билан Қозоғистон Республикасида унинг шарафига почта маркаси чиқарилди[7].
  • 1997-йилда Олмаотадаги Остона майдонида унинг номига ҳайкал ўрнатилди.
  • Санкт-Петербург, Москва ва бошқа шаҳарлардаги кўчаларга унинг номи берилган.

Галерея

Адабиётлар

  • Симонов, Андрей; Чудинова, Светлана. Женщины – Герои Советского Союза и России. Мосcоw: Руссиан Книгҳц Фоундатион анд Мусеум оф Течнологй Вадим Задорозҳнй, 2017. ИСБН 978-5990960701. ОCЛC 1019634607. 
  • Cоттам, Казимиэра. Wомен ин Wар анд Ресистанcе: Селеcтед Биограпҳиэс оф Совиэт Wомен Солдиэрс. Неwбурйпорт, МА: Фоcус Публишинг/Р. Пуллинс Cо, 1998. ИСБН 1585101605. ОCЛC 228063546. 

Манбалар

  1. ↑ „Новые сведения об Алие Молдагуловой говорят, что её мать была убита, а могила затеряна“. 2010-йил 11-майда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ Симонов & Чудинова 2017, с. 130.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Касенова, Кундйз. „Неw информатион абоут Алия Молдагулова сайс тҳат ҳер мотҳер wас киллед анд ҳер граве wас лост“ (2010-йил 8-май). 2017-йил 25-мартда асл нусхадан архивланган.
  4. ↑ 4,0 4,1 "Лысенков С.Г. Никто не забыт, ничто не забыто? (К вопросу об учете боевых потерь Красной Армии и отдании воинских почестей павшим на фронтах Великой Отечественной войны)". Генесис: исторические исследования 7 (7): 144–157. Жулй 2017. дои:10.25136/2409-868х.2017.7.23285. ИССН 2409-868Х. 
  5. ↑ „Алия Молдагулова“. 2011-йил 6-февралда асл нусхадан архивланган.
  6. ↑ „Алия Молдагулова Нурмаҳемотвна – Биограпҳй“. 2014-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган.
  7. ↑ „Алия Молдагулова стамп“. Қаралди: 2013-йил 27-июл.