Alkadiyenlar
Алкадиенлар — таркибида икки қўшбоғ бўлган тўйинмаган углеводородлар ўта тез полимерланиш хусусиятига эга. Энг оддий вакили — дивинил (қаранг Диен углеводородлар)
Қўш боғларнинг жойлашишига қараб алкадиенлар қуйидаги уч турга бўлинади:
- Кумуляцияланган ёки туташган диенлар. Бу тор диенларда иккала қўш боғ ҳам битта углерод аиораига бириккан бўлади. Уларнинг биринчи вакили CҲ2=C=CҲ2 алиэн деб аталгани учун, кўпинча, кумуляцияланган диенлар алиэн углеводородлар деб ҳам аталади.
- Конюгирланган диенлар ёки оралатма қўш боғли диенлар. Бу тупр диенларда иккита қўш боғ орасида битта оддий боғ жойлашган бўлади. Масалан, CҲ2=CҲ~CҲ=CҲ2 дивинил.
- Ажратилган қо 'ш боғли диенлар. Бу тур диенларда иккита қўш боғ икки ва ундан ортиқ оддий боғ билан ажратилган бўлади:
И И
>C = C-(CҲ2)н-C = C <
Номенклатурааси. Халқаро ўринбосарли нименклатура билан аталганда диенлар тўйинган углеводородларнинг ҳосиласи деб қаралади, қўш боғларнинг ўрни қўш боғ тутган углерод атомининг рақами билан кўрсатилади ва алканларнинг номи охиридаги -я ўрнига -диен сўзи қўшиб ўқилади. Баʻзан диенлар тарихий номенклатура билан аталади. Қуйида баʻзи диенларнинг тарихий, рационал ва халқаро ўринбосарли номенклатуралар бўйича аталиши келтирилган:
Тарихий Рационал Халқаро ўрин-
номен- номенкла- босарли номенклатура тура клатура
Ҳ2C=C=CҲ2 алиэн 1,2-пропадиен
Ҳ2C==CҲ—CҲ=CҲ, эритрен дивинил 1,3-бутадиен Ҳ2C=CҲ-CҲ2-CҲ2-CҲ=CҲ2 диаллин 1,5-гексадиен
Диен углеводородларнинг физикавий ва кимёвий хоссалари. Диен углеводородларнинг физикавий хоссалари 13-жадвалда келтирилган.
Кумуляцияланган ва ажратилган диенЖар кимёвий хоссалари жиҳатидан длкcнлаига яқин. Улар бириктириш реаксияларига алкенларкаби осон киришадилар. Масалан:
Бр
• Ҳ2 =C = CҲ2 + Бр2 CҲ2 — С = CҲ2 +Бр2 -"CҲ2 — C-CҲ2[манба керак]
Адабиётлар
- ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
| Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |