Allergiya

Аллергия (юнонча αλλεργία — бегонага таъсир) — организмнинг специфик ҳолати, аллерген таъсирида юзага келади. Бунда шу организм шу аллергенга сезгир бўлади. Гиперсезгирликнинг тез ёки секин ривожланувчи турлари кўринади. Идиосинкразиядан антителолар пайдо бўлиши билан фарқланади.

Аллергия (юнонча, аллос — ғайриоддий, бошқа, ўзга, бегона ва эргон — таъсир) — одам организмида ташқаридан таъсир қилувчи аллергенлик хусусиятига эга бўлган ҳар хил ёт моддаларга нисбатан пайдо бўладиган ўзига хос организмнинг реаксияси ҳисобланади. Аллергенга нисбатан жавоб раксияси дарҳол ёки аста-секин ўта сезувчанлик кўрсатиш орқали содир бўлади. Аллерген организмга тушганида унга жавобан ҳақиқий ва сохта (псевдоаллергик) аллергик реаксиялар пайдо бўлиши мумкин. Ҳақиқий аллергик реаксия бошланишидан олдин маълум бир давр ўтиб, бунда организмнинг унга биринчи бор тушган моддага сезгирлиги ортиб боради, бу сенсибилизация деб аталади. Сенсибилизация юзага келиши организмда унга биринчи бор тушган аллергенга жавобан алоҳида оқсил моддалар — антителолар ёки ўша аллерген билан ўзаро таъсир қила оладиган лимфоцитлар пайдо бўлишига боғлиқ. Шунгача аллерген организмдан чиқариб юборилган бўлса, ҳеч қандай касаллик аломати кўзга ташланмайди. Агар аллерген чиқиб кетмаган бўлса ёки чиқиб кетганидан кейин организмга такрор тушса, бунда у юқоридаги антителолар ёки лимфоцитлар билан ўзаро таъсирлашиб, аллергияга сабаб бўлади. Натижада бир қанча биокимёвий жараёнлар бошланиб, гистамин, серотонин каби талайгина моддалар ишланиб чиқиб, ҳужайралар, тўқималар ва аъзоларни зарарлантиради, шу тариқа махсус, яъни илгари организмга таъсир қилган аллергенга жавобан реаксия рўй бериб, аллергик касаллик пайдо бўлади. Сохта реаксиялар организм аллергенга биринчи бор дуч келганида бошланаверади. Бунда сенсибилизация даври бўлмайди. Организмга тушган аллергеннинг ўзи ҳужайра, тўқима ва аъзоларни зарарлантирадиган моддаларни пайдо қилади. Сохта реаксиялар кўпинча дори-дармонлар ва озиқ-овқатларга нисбатан рўй беради. Организм аллергенга дуч келганида ҳамиша ҳам аллергия пайдо бўлавермайди. Бунда ирсият, нерв ва эндокрин тизимлар аҳволи муҳим аҳамиятга эга, чунки касалликка асосан бу тизимлар функсиясининг бузилиши, оғир руҳий кечинмалар сабаб бўлади. Аллергиянинг олдини олиш сенсибилловчи таъсирга эга бўлган моддаларнинг организмга такрор киришига ва организм ҳимоя реаксияларининг бузилишига йўл қўймаслик чораларини кўришдан иборат. Антигенлер: а) ўз ҳужайралари мембраналарининг таркибий қисмлари (турли омиллар таъсирида ўзгармаган ва ўзгарган); б) ҳужайра мембраналарида иккиламчи фиксацияланган (адсорбсияланган) антиженлер, масалан, дорилар; в) тўқималарнинг ҳужайра бўлмаган компонентлари (коллаген, миелин).

Аллергия даврлари

Аллергияни уч даврга бўлиш мумкин. Бошланғич даври март ойининг бошидан май ойи ўртасигача, яъни дарахтлар гуллаши пайтига тўғри келади. Иккинчи даври май ойидан июлнинг охири, август бошигача давом этади. Бу вақтда дала ўтларининг гуллаши юз беради. Учинчи даври эса бошоқли ўсимликлар гуллаши билан боғлиқ бўлиб, август ойидан ноябргача чўзилади.