Ziyosfera

Alter-globallashuv

Франсиянинг Довил шаҳрида бўлиб ўтган 37-катта саккизлик саммитига қарши Ле Гаврдаги норозилик намойишлари пайтида глобаллашув шиорлари.

Алтер-глобаллашув (алтер- глобализация ёки алтер-мундиализация сифатида ҳам танилган — франсузча алтермондиалисатион ва глобал адолат ҳаракати билан бир-бирига мос келадиган атамалардир) ижтимоий ҳаракат бўлиб, унинг тарафдорлари глобал ҳамкорлик ва ўзаро таъсирни қўллаб-қувватлайди, лекин улар салбий таъсир сифатида тавсифлаган нарсага қарши чиқади. Атроф-муҳит ва иқлимни муҳофаза қилиш, иқтисодий адолат, меҳнатни муҳофаза қилиш, маҳаллий маданиятларни ҳимоя қилиш, тинчлик ва фуқаролик эркинликлари каби инсоний қадриятларга кўпинча зарар етказиш ёки етарли даражада тарғиб қилмаслик учун иқтисодий глобаллашувнинг умумий тушунчасидир.

Бу ном ҳаракатнинг машҳур шиоридан олинган бўлиши мумкин, яъни Жаҳон ижтимоий форуми шиоридан чиққан „Бошқа дунё ҳам мумкин“ эҳтимоли ҳам бор[1]. Алтер-глобаллашув ҳаракати неолиберал глобаллашувнинг йўналиши ва қабул қилинган салбий иқтисодий, сиёсий, ижтимоий, маданий ва экологик оқибатларига эътироз билдириш учун мўлжалланган кооператив ҳаракатдир[2]. Кўпгина алтер-глобалистлар „маҳаллий иқтисодиётларнинг барбод бўлиши ва ҳалокатли гуманитар оқибатлардан“ қочишга интилишади. Ушбу ҳаракатнинг аксарият аъзолари „глобаллашувга қарши“ ёрлиғини ҳақоратли ва нотўғри деб билишади, чунки улар глобал миқёсда инсон фаолиятини фаол қўллаб-қувватлайдилар ва иқтисодий глобаллашувга қарши эмаслар.

Бунинг ўрнига улар ўз ҳаракатларини халқаро институтлар (Жаҳон Савдо Ташкилоти, Жаҳон Банки, Халқаро Валюта Жамғармаси ва шунга ўхшашлар) ва йирик корпорациялар каби ўзларини ривожланган дунёни бойитишга бағишлаган ҳолда неолиберал глобаллашувга муқобил сифатида қарашади. Алтерглобалистлар ўз ҳаракатларининг кам ривожланган мамлакатлар, ҳукуматлари кўпинча уларга қаршилик кўрсатиш ёки тартибга солиш учун жуда заиф ёки жуда коррупцияга эга бўлган мамлакатларнинг одамлари ва атроф-муҳитига зарарли таъсири ҳақида нима дейишига эътибор бермайди. Буни коммунистлар томонидан илгари сурилган пролетар интернационализми билан чалкаштириб юбормаслик керак, чунки алтерглобалистлар эркин бозорга қарши чиқишлари шарт эмас, балки маълум бизнес муносабатлари ва сиёсий муносабатлар билан тавсифланган эркин бозор амалиётларининг бир қисмидир.

Этимологияси

Бу атама глобаллашувнинг неолиберал тарафдорлари томонидан миллатчилик айбловларига қарши ишлаб чиқилган бўлиб, инсонпарварлик ва умуминсоний қадриятларни қўллаб-қувватлаш, аммо Вашингтон консенсусини ва шунга ўхшаш неолиберал сиёсатни рад этишни англатади. „Алтер-глобализация“ дастлаб франсузлар ҳаракатида кўринган (лотинча Алтер „бошқа“ деган маънони англатади, „алтернатив“ ва франсуз аутре атамаси каби) „Европа Конституциясини ўрнатиш тўғрисидаги шартнома“ бандларига, неолиберализм ва Англо-Саксон иқтисодий моделини илгари сурганлиги сабабли қарши чиқишган.

Дастлаб франсуз тилида алтермондиалисме сифатида ишлаб чиқилган, у инглиз тилига алтермондиалисм ёки алтермондиалисатион шаклида олинган. У неолиберал глобаллашувга қарши, лекин инсон ҳуқуқлари, атроф-муҳит, миллий суверенитет ва маданий хилма-хилликни ҳурмат қилувчи глобаллашув учун қулай ҳаракатларнинг позициясини белгилайди.

Алтер-глобализация атамаси антиглобализация атамасидан олинган бўлиб, журналистлар ва бошқалар ҳаракатни тасвирлаш учун ишлатган. Айниқса, кўплаб франсуз журналистлари ўша вақтдан бери глобаллашувга қарши атамани глобаллашув фойдасига ишлатишни тўхтатдилар. Бу алтер-глобаллашув тарафдорларини турли „анти-глобаллашув“ фаолларидан (ҳар қандай глобаллашувга қарши бўлганлар, масалан, миллатчилар, протекционистлар, коммунитарлар ва бошқалар) ажратиб кўрсатиш учун ишлатилган.

Тарихи

Савдо, молиявий оқимлар ва инвестициялар орқали иқтисодий интеграция кўп йиллар давомида содир бўлган, бироқ Жаҳон Савдо Ташкилотининг 1999-йилдаги вазирлар конференцияси оммавий ахборот воситалари, қўллаб-қувватлаш гуруҳлари ва фаоллар орқали неолиберал иқтисодий интеграцияга қарши норозиликка жиддий эътибор қаратди.  Гарчи бу мухолифат биринчи марта 1999-йил Сиэтлдаги ЖСТ норозиликларида жуда машҳур бўлган бўлса-да, уни Вашингтон консенсуси фикрлаш ва сиёсат ишлаб чиқишда доминант ривожланишга айланган 1980-йилларгача кузатилиши мумкин. Кейинчалик бу ҳаракат ривожланишига интернет алоқалари ёрдам берди[3].

1970-йиллар ва жанубий қаршилик

1970-йилларда ҳам ҳукумат, ҳам ноҳукумат партиялар томонидан глобал экспансияга қаршилик кўрсатилди. АҚШ сенатори Френк Черc трансмиллий корпорацияларнинг глобал савдода ўйнай бошлаган роли билан қизиқди ва корпоратив амалиётларни кўриб чиқувчи кичик қўмита тузди ва улар АҚШ манфаатларини илгари сурадими ёки йўқми (яъни, Қўшма Штатларда сақланиши мумкин бўлган иш жойларини экспорт қилиш) билишни мақсад қилишган. Натижалар Глобал жанубдаги баъзи мамлакатларни (Танзаниядан Филиппингача) хом ашё нархларини кўтарадиган ёки барқарорлаштирадиган ва жанубий экспортни оширадиган қоидалар ва жамоавий ҳаракатларга чақиришга ундади[4].

Оммавий тадбирлар

Алтер-глобаллашув фаоллари ривожланаётган мамлакатлар ва уларнинг иқтисодларига нисбатан яхшироқ муносабатда бўлиш, ишчилар ҳуқуқлари, адолатли савдо ва тенг инсон ҳуқуқлари учун курашади[5]. Улар меҳнат эксплуатациясига, иш ўринларини чет элларга топширишга (гарчи баъзилар буни алтерглобалистик эмас, балки миллатчилик мотиви деб таъкидласа-да), маҳаллий муҳитни ифлослантиришга ва иш ўринлари ауцорсинг қилинган хорижий маданиятларга зарар етказилишига қарши тадбирлар ўтказди.

Ҳаракатнинг аспектларига қуйидагилар киради:

  1. ЖСТ сиёсати ва жараёнларини ислоҳ қилиш учун глобаллашув ҳаракатига уринишлар қуйидагилардан иборат: Роберт Cохнинг назарий асослари орқали „жамоат жавобгарлигининг муқобил тамойиллари, одамларнинг ҳуқуқлари ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш“[6].
  2. Меҳнат ҳаракати ва касаба уюшмалари ташаббуслари ўз ҳамкорлик ва ташаббусларини трансмиллий даражага кенгайтириш орқали иқтисодий ва сиёсий глобаллашувга жавоб бера бошлади[7].
  3. Адолатли савдо ташаббуслари, корпоратив хулқ-атвор қоидалари ва ижтимоий қоидалар, шунингдек, глобал бозорларга ҳаддан ташқари таяниш ўрнига маҳаллий бозорларга қайтиш[8].
  4. „Алтер-глобаллашув фаоллари уюшган меҳнат, атроф-муҳит гуруҳлари, аёллар гуруҳлари ва маҳаллий гуруҳлар ўртасидаги Шимолий-Жанубий қизил-яшил иттифоқлар орқали сувни бошқаришнинг муқобил моделларини илгари сурдилар“ (глобал сув таъминотини хусусийлаштиришнинг кўпайишига жавобан айтилган)[9].

Гуруҳлар ва конференциялар

Ҳаракат иштирокчилари томонидан 2002-йилги Бутунжаҳон ижтимоий форумининг очилиш юриши

Алтер-глобаллашув тарафдорлари ҳаракатга тегишли ўзгаришлар ҳақида хабар бериш учун онлайн глобал янгиликлар тармоғини — Мустақил Медиа Марказини ташкил қилдилар. Глобаллашувни ўзгартириш тарафдори бўлган гуруҳларга штаб-квартираси Франсияда жойлашган „Молиявий операцияларни солиққа тортиш ва фуқаролар ҳаракати учун уюшма“ халқаро савдо ислоҳоти тармоғи киради.

Алтер-глобаллашув фаолияти учун энг катта форум ҳар йили ўтказиладиган Жаҳон ижтимоий форумидир. Бутунжаҳон ижтимоий форуми ҳаракат қадриятлари нуқтаи назаридан ташкил этилган демократик макон сифатида мўлжалланган[10].

Манбалар

  1. ↑ Ҳинкеламмерт, Франз Жосеф. Пропертй фор Пеопле, Нот фор Профит: Алтернативес то тҳе Глобал Тйраннй оф Cапитал. Прогрессио, 2004 — вии-бет. ИСБН 1-84277-479-4. 
  2. ↑ Кришна-Ҳенсел, Саи. Глобал Cооператион: Чалленгес анд Оппортунитиэс ин тҳе Тwентй-фирст Cентурй. Ашгате Публишинг, 2006 — 202-бет. 
  3. ↑ Руссиа, Лагин. „Тоwардс Тҳе Тҳеорй оф Алтер Глобалисм Гҳост оф Алтер Глобализатион“. 2011-йил 6-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 9-апрел.
  4. ↑ Броад, Робин. Бефоре Сеаттле: Тҳе Ҳисториcал Рооц оф тҳе Cуррент Мовемент агаинст Cорпорате-Лед Глобалисатион. Тайлор & Франcис, Лтд., Аугуст 2003 — 713–728-бет. 
  5. ↑ Разса, Мапле. Бастардс оф Утопиа: Ливинг Радиcал Политиcс Афтер Соcиалисм. Блоомингтон: Индиана Университй Пресс, 2015
  6. ↑ Патерсон, Wиллиам. Бефоре Сеаттле: Тҳе Ҳисториcал Рооц оф тҳе Cуррент Мовемент агаинст Cорпорате-Лед Глобалисатион. Университй оф Стирлинг, Деcембер 2006. Қаралди: 2022-йил 23-ноябр (2011-йил 18-июлда асл нусхадан архивланган). 
  7. ↑ Жакопович, Дан (Фебруарй 1, 2011). "Тҳе cонструcтион оф а транс-Эуропеан лабоур мовемент". Cапитал & Cласс 35 (1): 63–79. дои:10.1177/0309816810394737. ҳттпс://дои.орг/10.1177/0309816810394737. 
  8. ↑ Броад, Робин. Девелопмент Редефинед: Ҳоw тҳе Маркет Мет иц Матч, 2009. 
  9. ↑ Баккер, Карен (2006). "Тҳе Cоммонс Версус тҳе Cоммодитй: Алтер-глобализатион, Анти-приватизатион анд тҳе Ҳуман Ригҳт то Wатер ин тҳе Глобал Соутҳ". Антиподе 39 (3): 430–455. дои:10.1111/ж.1467-8330.2007.00534.х. 
  10. ↑ Сcерри, Андй (2013). "Тҳе Wорлд Соcиал Форум : Анотҳер Wорлд Мигҳт Бе Поссибле". Соcиал Мовемент Студиэс 12 (1): 111–120. дои:10.1080/14742837.2012.711522. 

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Alter-globallashuv" dan olindi