Amaranthus pumilus
Амарантҳус пумилус, денгиз бўйидаги амарант ёки денгиз қирғоғи амарантҳи сингари номлар билан машҳур бўлган амарантнинг бир тури ҳисобланади. Бу бир йиллик ўсимлик ҳозирда йўқ бўлиб кетиш хавфи остидаги турлар рўйхатига киритилган, гарчи у илгари Америка Қўшма Штатларининг шарқий қирғоқлари бўйлаб кенг тарқалиб кетган бўлса-да, эндиликда бу ҳудуддаги амарантҳусларнинг сони кескин камайиб кетган.
| Амарантҳус пумилус | |
|---|---|
| |
Муҳофазалаш ҳолати
| |
Илмий таснифлаш 
| |
| Олам: | О'симликлар |
| Систематика | Трахеофитлар |
| Систематика | Ангиоспермлар |
| Систематика | Эудиcотлар |
| Оила: | Амарантҳаcеаэ |
| Жинс: | Амарантҳус |
| Турлар | А. пумилус
|
| Бинар номи | |
| Амарантҳус пумилус | |
Тарих
Асосан денгиз бўйида о'садиган амарантҳ бир вақтлар Жанубий Каролинадан Массачусецгача кенг тарқалган эди. У биринчи марта Неw-Жерсей штатида аниқланган, аммо 1913-йилга келиб бу штатдаги о'симлик вакиллари буткул йўқ қилинган. Бугун дунёда бу ўсимлик асл диапазонининг учдан икки қисми ҳам мавжуд эмас[1]. Ўсимлик илгари яшаш жойларини ўзлаштирилиши ва рекреация фаолияти туфайли йўқ бўлиб кетган, баъзи жойларда қайта ўса бошлаган, лекин бундай ҳудудлар жуда оз.
Тавсиф
Ўсимликнинг анча этли барглари бўлгани туфайли кўплаб паст ва эгилган поялардан иборат. Юзлаб пояли каттароқ ўсимликлар тахминан бир метр майдонни эгаллаши мумкин. Сариқ гуллари кўзга ташланмайди, аммо июл ойида кўплаб уруғлар ҳосил қилади. Бу уруғларнинг узоқ умр кўриш қобилияти Амарантҳус пумилуснинг илгари ғойиб бўлган жойларда қайта пайдо бўлишига сабаб бўлиши мумкин дея тахмин қилинади.
Тарқалиши
Бу ўсимлик қумли пляжларда, айниқса бариер оролларида кенг тарқалган. У сув бо'йига яқин қумтепалар тагида жуда яхши ўсади. Денгиз бўйидаги амарантҳ бошқа пляж ўсимликлари билан бирга ўсса-да, лекин Америка денгиз ракетаси (Cакиле эдентула) номли бошқа тур билан бир жойда учрамайди. Ўсимлик қумли пляж экотизимида муҳим аҳамиятга эга бўлиб, қумтепаларни ҳосил қилади ва атрофига тинимсиз қум тўплайди[2].
Қўшма Штатлардаги табиатни муҳофаза қилиш ҳолати
Ўсимлик 1993-йилда Қўшма Штатларнинг йўқолиб кетиш хавфи остидаги турлари рўйхатига киритилган[1]. Эҳтимол, бу турнинг атиги 50 та вакили қолган бўлиши мумкин[1]. Бу о'симлик тури алоҳида ноёб тур сифатида санаб ўтилган, жумладан, Коннектикутда бу о'симлик тури буткул йўқолиб кетган[3], Шимолий Каролинада эса катта таҳдид остида ва Марйленд, Неw-Жерсей, Неw-Ёрк (штат) ва Род-Айлендда й'оқолиб кетиш арафасидаги тур ҳисобланади[4]. Ўсимликнинг йўқ бўлишига асосий сабаблар пляжларнинг ўзлаштирилиши, йўллар қурилиши, транспорт ҳаракатларининг ҳаддан ташқари кўпайиши ва бошқа та'сирларни ўз ичига олади[1]. Шимолий Каролина соҳилида иккала жаҳон уруши пайтида торпедоланган кемалардан соҳилда қолган нефт танкерлари Амарантҳ денгиз соҳилининг йўқ бўлиб кетишининг асосий сабабидир.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 „Тҳе Натуре Cонсерванcй“. 2008-йил 2-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-сентябр.
- ↑ „Cентер фор Плант Cонсерватион“. 2010-йил 15-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 8-январ.
- ↑ „Cоннеcтиcутъс Эндангеред, Тҳреатенед анд Спеcиал Cонcерн Спеcиэс 2015“. Стате оф Cоннеcтиcут Департмент оф Энергй анд Энвиронментал Протеcтион Буреау оф Натурал Ресоурcес. Ретриэвед 19 Жануарй 2018. (Ноте: Тҳис лист ис неwер тҳан тҳе оне усед бй планц.усда.гов анд ис море уп-то-дате.)
- ↑ „Планц Профиле фор Амарантҳус пумилус (сеасиде амарантҳ)“. планц.усда.гов. Қаралди: 2018-йил 25-январ.
Ҳаволалар
- АҚШ ФWС маълумотлари (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-05-26 санасида архивланган)