Ziyosfera

Ambaras masjidi

Ambaras masjidi, shuningdek, Mir Jaʼfar Aʼlo masjidi yoki Yuqori Ambaras masjidi nomlari bilan ham tanilgan, Ozarbayjonning Ordubod shahrida joylashgan XVII asrga oid sunniy masjid, meʼmoriy yodgorlik.

Masjid
Ambaras masjidi
Mamlakat  Ozarbayjon
Joylashuvi Ordubod
Koordinatalar 38°54′50″N 46°01′11″E / 38.91382010536288°N 46.01979547381157°E / 38.91382010536288; 46.01979547381157
Meʼmoriy uslub Islom arxitekturasi
Binokorlik sanasi XVII asr
Qurilish materiallari temir, tosh, gʻisht

Masjid 2001-yil 2-avgust sanasida Ozarbayjon Vazirlar Mahkamasining 132-sonli qarori bilan mahalliy ahamiyatga gea koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan. Keyinchalik, Naxchivon Muxtor Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2007-yil 21-noyabrdagi 98-sonli qaroriga binoan Ambaras masjidi respublika ahamiyatiga molik meʼmoriy yodgorlik sifatida tasniflangan. Masjid „Ordubod“ davlat tarixiy-madaniy qoʻriqxonasi hududida joylashgan.

Tarixi

Yuqori Ambaras masjidi Ordubod shahrining Ambaras mahallasida joylashgan[1]. Masjid qurilgan aniq sana nomaʼlum[2]. XIX asrdagi taʼmirlash ishlari vaqtida masjid shiftiga yogʻochga qora siyoh bilan yozilgan bitik qoʻyilgan[3][2].

Bitikka koʻra, XIX asrda masjid „Aʼlo Mirzo Jaʼfar masjidi“ deb atalganidan dalolat beradi[2]. Masjid dastlab XVII asrda Aʼlo Mirzo Jaʼfar ismli shaxs tomonidan qurilgani taxmin qilinadi[4]. Shu sababli, masjid „Aʼlo Mirzo Jaʼfar“ yoki „Mir Jaʼfar Aʼlo“ masjidi nomlari bilan ham maʼlum[5][3].

Masjid fasadi temir va gʻishtdan, ichki qismi esa tosh va gʻishtdan qurilgan. Shiftni 6 ta ustun koʻtarib turadi. Ikkinchi qavat ayollar ibodat qilishi uchun moʻljallangan[6].

Sovet bosqini davrida

Ozarbayjon Sovet bosqiniga uchraganidan soʻng, 1928-yilda rasmiy ravishda dinga qarshi harakat boshlandi[7]. Oʻsha yil dekabr oyida Ozarbayjon Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi koʻplab masjidlar, cherkovlar va sinagogalarni maʼrifiy maqsadlarda madaniyat uylari tasarrufiga topshirdi[8]. 1917-yilda Ozarbayjonda 3000 ta masjid boʻlgan boʻlsa, bu raqam 1927-yilda 1700 ta, 1928-yilda 1369 tag va 1933-yilga kelib atigi 17 tani tashkil qilgan[8][9]. Shu davrda Yuqori Ambaras masjidi ham oʻz faoliyatini toʻxtatgan.

Mustaqillikdan soʻng

Ozarbayjon mustaqilligini tiklaganidan soʻng, 2001-yil 2-avgust sanasida Ozarbayjon Vazirlar Mahkamasining 132-sonli qarori bilan masjid mahalliy ahamiyatga ega koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritildi[10]. Keyinchalik, 2007-yil 21-noyabrdagi Naxchivon Muxtor Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 98-sonli qaroriga muvofiq, Ambaras masjidiga respublika ahamiyatiga molik yodgorlik maqomi berildi[11].

2024-yilda bu hududda „Ordubod“ davlat tarixiy-madaniy qoʻriqxonasi tashkil etildi[12][13]. Ordubod tumanida joylashgan 299 ta yodgorlikning 200 dan ortigʻi, jumladan, Yuqori Ambaras masjidi ham qoʻriqxona hududida joylashgan[14][15].

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ The encyclopaedia of “Nakhchivan monuments”. Naxçıvan: national Academy of sciences of Azerbaijan nakhchivan branch, 2008 — 22-bet. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Səfərli, Hacıfəxrəddin. Naxçıvanın türk-islam mədəniyyət abidələri. Naxçıvan: Əcəmi NPM, 2017 — 49-bet. 
  3. ↑ 3,0 3,1 Naxçıvan tarixi. Naxçıvan: Əcəmi NPM, 2014 — 200-bet. ISBN 978-9952-8237-3-8. 
  4. ↑ Naxçıvan ensiklopediyası (az). Naxçıvan: Elm nəşriyyatı, 2005 — 23-24-bet. ISBN 5-8066-1468-9. 
  5. ↑ „Ordubad şəhəri Yuxarı Ambaras məscidi“ (az-AZ). Sirat.az (2022-yil 27-may). 2022-yil 9-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 16-yanvar.
  6. ↑ Azərbaycan Respublikası Məscidlərinin Ensiklopediyası (az). Bakı: Beynəlxalq Əlhuda, 2001 — 222-bet. ISBN 964-8121-59-1 (2021-yil 23-iyulda asl nusxadan arxivlangan). 
  7. ↑ Yunusov, Arif. Azərbaycanda İslam (az). Bakı: Zaman, 2004 — 140-bet. ISBN 9952-8052-2-5. Qaraldi: 2022-yil 14-dekabr (2023-yil 5-iyulda asl nusxadan arxivlangan). 
  8. ↑ 8,0 8,1 Yunusov. Azərbaycanda İslam (az). Bakı: Zaman, 2004 — 141-bet. ISBN 9952-8052-2-5. Qaraldi: 2022-yil 14-dekabr (2023-yil 5-iyulda asl nusxadan arxivlangan). 
  9. ↑ Ələsgərova, Nəsrin „Ислам в Азербайджане: история и современность | Heinrich Böll Stiftung | Tbilisi – South Caucasus Region“ (ru). ge.boell.org (2005-yil 15-yanvar). 2019-yil 13-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 4-sentyabr.
  10. ↑ „Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir“ (az). mct.gov.az (2001-yil 2-avgust). 2021-yil 7-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 14-dekabr.
  11. ↑ Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisindəki dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri (az). Naxçıvan: Qızıl dağ nəşriyyatı, 2009 — 31-bet. 
  12. ↑ „“Ordubad” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi“ (az). president.az. 2024-yil 14-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 16-yanvar.
  13. ↑ „“Ordubad” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun ərazisi müəyyən edilib“ (az). Report İnformasiya Agentliyi (2024-yil 7-aprel). Qaraldi: 2025-yil 16-yanvar.
  14. ↑ „“Ordubad” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu“. ordubadcemiyyeti.az. Qaraldi: 2025-yil 16-yanvar.
  15. ↑ Əsgərov, Nail „“Ordubad” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu ilə bağlı görüləcək işlər müəyyənləşib“ (az). Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi (2024-yil 8-aprel). 2024-yil 8-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 16-yanvar. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ambaras_masjidi" dan olindi