Ambaras masjidi
Амбарас масжиди, шунингдек, Мир Жаъфар Аъло масжиди ёки Юқори Амбарас масжиди номлари билан ҳам танилган, Озарбайжоннинг Ордубод шаҳрида жойлашган ХВИИ асрга оид сунний масжид, меъморий ёдгорлик.
| Масжид | |
Амбарас масжиди
| |
| Мамлакат | |
| Жойлашуви | Ордубод |
| Координаталар | 38°54′50″Н 46°01′11″Э / 38.91382010536288°Н 46.01979547381157°Э |
| Меъморий услуб | Ислом архитектураси |
| Бинокорлик санаси | ХВИИ аср |
| Қурилиш материаллари | темир, тош, ғишт |
Масжид 2001-йил 2-август санасида Озарбайжон Вазирлар Маҳкамасининг 132-сонли қарори билан маҳаллий аҳамиятга геа кўчмас тарихий ва маданий ёдгорликлар рўйхатига киритилган. Кейинчалик, Нахчивон Мухтор Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2007-йил 21-ноябрдаги 98-сонли қарорига биноан Амбарас масжиди республика аҳамиятига молик меъморий ёдгорлик сифатида таснифланган. Масжид „Ордубод“ давлат тарихий-маданий қўриқхонаси ҳудудида жойлашган.
Тарихи
Юқори Амбарас масжиди Ордубод шаҳрининг Амбарас маҳалласида жойлашган[1]. Масжид қурилган аниқ сана номаълум[2]. ХИХ асрдаги таъмирлаш ишлари вақтида масжид шифтига ёғочга қора сиёҳ билан ёзилган битик қўйилган[3][2].
Битикка кўра, ХИХ асрда масжид „Аъло Мирзо Жаъфар масжиди“ деб аталганидан далолат беради[2]. Масжид дастлаб ХВИИ асрда Аъло Мирзо Жаъфар исмли шахс томонидан қурилгани тахмин қилинади[4]. Шу сабабли, масжид „Аъло Мирзо Жаъфар“ ёки „Мир Жаъфар Аъло“ масжиди номлари билан ҳам маълум[5][3].
Масжид фасади темир ва ғиштдан, ички қисми эса тош ва ғиштдан қурилган. Шифтни 6 та устун кўтариб туради. Иккинчи қават аёллар ибодат қилиши учун мўлжалланган[6].
Совет босқини даврида
Озарбайжон Совет босқинига учраганидан сўнг, 1928-йилда расмий равишда динга қарши ҳаракат бошланди[7]. Ўша йил декабр ойида Озарбайжон Коммунистик партияси Марказий Қўмитаси кўплаб масжидлар, черковлар ва синагогаларни маърифий мақсадларда маданият уйлари тасарруфига топширди[8]. 1917-йилда Озарбайжонда 3000 та масжид бўлган бўлса, бу рақам 1927-йилда 1700 та, 1928-йилда 1369 таг ва 1933-йилга келиб атиги 17 тани ташкил қилган[8][9]. Шу даврда Юқори Амбарас масжиди ҳам ўз фаолиятини тўхтатган.
Мустақилликдан сўнг
Озарбайжон мустақиллигини тиклаганидан сўнг, 2001-йил 2-август санасида Озарбайжон Вазирлар Маҳкамасининг 132-сонли қарори билан масжид маҳаллий аҳамиятга эга кўчмас тарихий ва маданий ёдгорликлар рўйхатига киритилди[10]. Кейинчалик, 2007-йил 21-ноябрдаги Нахчивон Мухтор Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 98-сонли қарорига мувофиқ, Амбарас масжидига республика аҳамиятига молик ёдгорлик мақоми берилди[11].
2024-йилда бу ҳудудда „Ордубод“ давлат тарихий-маданий қўриқхонаси ташкил этилди[12][13]. Ордубод туманида жойлашган 299 та ёдгорликнинг 200 дан ортиғи, жумладан, Юқори Амбарас масжиди ҳам қўриқхона ҳудудида жойлашган[14][15].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Тҳе энcйcлопаэдиа оф “Накҳчиван монуменц”. Нахçıван: натионал Аcадемй оф сcиэнcес оф Азербаижан накҳчиван бранч, 2008 — 22-бет.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Сəфəрли, Ҳаcıфəхрəддин. Нахçıванıн тüрк-ислам мəдəниййəт абидəлəри. Нахçıван: Əcəми НПМ, 2017 — 49-бет.
- ↑ 3,0 3,1 Нахçıван тарихи. Нахçıван: Əcəми НПМ, 2014 — 200-бет. ИСБН 978-9952-8237-3-8.
- ↑ Нахçıван энсиклопедиясı (аз). Нахçıван: Элм нəşрийятı, 2005 — 23-24-бет. ИСБН 5-8066-1468-9.
- ↑ „Ордубад şəҳəри Юхарı Амбарас мəсcиди“ (аз-АЗ). Сират.аз (2022-йил 27-май). 2022-йил 9-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 16-январ.
- ↑ Азəрбайcан Республикасı Мəсcидлəринин Энсиклопедиясı (аз). Бакı: Бейнəлхалқ Əлҳуда, 2001 — 222-бет. ИСБН 964-8121-59-1 (2021-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган).
- ↑ Юнусов, Ариф. Азəрбайcанда İслам (аз). Бакı: Заман, 2004 — 140-бет. ИСБН 9952-8052-2-5. Қаралди: 2022-йил 14-декабр (2023-йил 5-июлда асл нусхадан архивланган).
- ↑ 8,0 8,1 Юнусов. Азəрбайcанда İслам (аз). Бакı: Заман, 2004 — 141-бет. ИСБН 9952-8052-2-5. Қаралди: 2022-йил 14-декабр (2023-йил 5-июлда асл нусхадан архивланган).
- ↑ Əлəсгəрова, Нəсрин „Ислам в Азербайджане: история и современность | Ҳеинрич Бöлл Стифтунг | Тбилиси – Соутҳ Cауcасус Регион“ (ру). ге.боэлл.орг (2005-йил 15-январ). 2019-йил 13-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 4-сентябр.
- ↑ „Азəрбайcан Республикасı Назирлəр Кабинетинин 2001-cи ил 2 авқуст Тарихли 132 нöмрəли қəрарı илə тəсдиқ эдилмиşдир“ (аз). мcт.гов.аз (2001-йил 2-август). 2021-йил 7-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 14-декабр.
- ↑ Нахçıван Мухтар Республикасı əразисиндəки дüня, öлкə вə ерли əҳəмиййəтли даşıнмаз тарих вə мəдəниййəт абидəлəри (аз). Нахçıван: Қıзıл даğ нəşрийятı, 2009 — 31-бет.
- ↑ „“Ордубад” Дöвлəт Тарих-Мəдəниййəт Қоруğунун ярадıлмасı ҳаққıнда Азəрбайcан Республикасı Президентинин Сəрəнcамı » Азəрбайcан Президентинин Рəсми интернет сəҳифəси“ (аз). пресидент.аз. 2024-йил 14-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 16-январ.
- ↑ „“Ордубад” Дöвлəт Тарих-Мəдəниййəт Қоруğунун əразиси мüəййəн эдилиб“ (аз). Репорт İнформасия Агентлийи (2024-йил 7-апрел). Қаралди: 2025-йил 16-январ.
- ↑ „“Ордубад” Дöвлəт Тарих-Мəдəниййəт Қоруğу“. ордубадcемийети.аз. Қаралди: 2025-йил 16-январ.
- ↑ Əсгəров, Наил „“Ордубад” Дöвлəт Тарих-Мəдəниййəт Қоруğу илə баğлı гöрüлəcəк иşлəр мüəййəнлəşиб“ (аз). Азəрбайcан Дöвлəт İнформасия Агентлийи (2024-йил 8-апрел). 2024-йил 8-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 16-январ.