Ambon-Timor xalqlari
Амбон-Тимор халқлари-Шарқий Индонезия ва Шарқий Тимордаги халқлар гуруҳи.Улар шарқий Кичик Сунда оролларида (Флорес ороли,Солор ва Алор архипелаглари,Тимор оролининг катта қисми,Роти ороли) ҳамда Молукканинг жанубий ва марказий қисмларида яшайдилар. Улардан асосийлари: алорлар, роттерлар, атонлар, амбонидлар, ламахолотлар. Умумий сони 2,32 миллион кишидан ортиқ.[1]
Тил
Тиллар австронезия оиласининг Марказий Австронезия гуруҳининг жанубий Молуккан,Аруан ва Тимор бо'линмаларига тегишли.
Дин
Асосан сунний-мусулмонлар ва христианлар (протестантлар ва католиклар).
Тарих
Амбон-Тимор халқларининг шаклланиши милоддан аввалги 5-4 минг йилликларгача давом этган австронезия ко'чманчилари ва австронезия бо'лмаган аборигенлар о'ртасидаги узоқ муддатли алоқалар натижасидир.13—14-асрларда Шарқий Индонезиянинг айрим ҳудудлари Ява ҳинду сивилизацияси таъсир доирасига кирган (Амбон,Улисс,Банда ороллари).ХВ асрда бу ерда ислом дини тарқалди.16-асрдан Португалия ва 17-асрларда Голландия мустамлакаси даврида Амбон-Тимор халқлари Индонезиянинг кўпгина сиёсий феодал тузилмалари таркибига кирди:Гова Макасар султонлиги (жумладан,Алор,Солор архипелаглари,Шарқий Флорес ва Тимор), Тернат султонлиги (Амбон,Серам, Бору ва бошқалар). б.), Тидор султонлиги (Серам оролининг шарқий қисми ва бошқалар б.).
Касб-ҳунар
Амбон-Тимор халқлари маданияти ва касби жиҳатидан бир хил эмас.Амбо-Тиморнинг энг ривожланган халқлари (амбонс,банданалар) зираворлар (чиннигуллар,мускат ёнг'ог'и),копра,бог'дорчилик ва балиқчилик ишлаб чиқариш билан шуг'улланади. Тимор ва яқин оролларда (Лети, Сезар ва бошқалар). б.) чорвачилик (эчки, от, қўй) ривожланган. Айрим ҳудудларда чорва моллари, буйволлар, отлар, ғозлар, товуқлар, ўрдаклар кўп.
Ҳаёт тарзи

Амбон-Тимор халқларининг замонавий аҳоли пунктлари қирг'оқбо'йи,чизиқли ёки тарқоқдир.19-аср ва 20-аср бошларида йўқ бўлиб кетган анъанавий аҳоли пунктларининг аксарияти (Негри-лламас) ички қисмда ёки бориш қийин бўлган қоя ғорларида жойлашган маржон оҳактош ёки бамбукдан ясалган истеҳкомлар эди.Уйлар Индонезия услубида,квадрат,ҳошияли,қозиқли, айвонлар билан о'ралган.[2]
Барча Амбоно-Тимор халқлари учун умумий бо'лган кийимнинг энг қадимги элементи то'қилган матодан қилинган чидакодир.Энди улар умумий Индонезия услубидаги кийимлар билан алмаштирилади (саронлар,эркаклар учун ко'йлаклар,аёллар учун блузкалар ва бошқалар). б.) ва асосан Европа кийимлари.
Саго крахмал уларнинг ошхонасининг асосий таомидир. Пиёз,тузланган сабзавотлар,сирка,зираворлар ва балиқ билан пиширилади,чоло-чоло соуси билан зираворланади.Саго кек ва нон тайёрлаш учун ишлатилади. Хо'жалик турига қараб, маккажо'хори ҳам турли минтақаларда, кеклардан бо'тқагача ишлатилади. б. қилади. Шаҳар аҳолиси Г'арбий Индонезия ошхонасига (аччиқ пиширилган гуруч) о'тмоқда.[3]
Манбалар
- ↑ Словари и энциклопеди на Академике ҳттпс://диc.аcадемиc.ру/диc.нсф/руwики/419607
- ↑ Расселение и состав амбоно-тиморских народов ҳттп://www.гаршин.ру/лингуистиcс/лангуагес/аустрало-асиан/аустриc/аустронесиан/месонесиан/#_амбон-тимор
- ↑ Энциклопедия народов мира. Амбоно-тиморские народы ҳттп://www.этнолог.ру/пеопле.пҳп?ид=АМБТ