Amerika Samoasi
Америка Самоаси – Тинч океандаги ороллар гуруҳи, Самоа архипелагининг шарқий қисми. Америка Қўшма Штатлари мулки ҳисобланади. Майдони – 200 км² (77 сқ ми). Аҳолиси – 46 367[1] киши (дунёда 211-ўрин) . Аҳолисининг катта қисми полинезлар, расмий тили – инглиз тили. Маъмурий маркази – Паго Паго шаҳри (Тутуила оролида жойлашган). Маркази 14,3° жанубий 170,7° ғарбда, Самоа орол мамлакатидан 40 миля (64 км) жануби-шарқда, Халқаро сана чизиғидан ва Уоллис ва Футуна оролларидан шарқда, Кук оролларидан ғарбда, Тонга шимолида ва баъзи жойларда жойлашган. Токелаудан жанубда 310 миля (500 км). Америка Самоаси Америка Қўшма Штатларининг энг жанубий ҳудуди бўлиб, АҚШнинг Гавайи штатидан 2200 миля (3500 км) жануби-ғарбда жойлашган ва Экватордан жанубда жойлашган АҚШнинг иккита ҳудудидан бири, шунингдек, Жарвис ороли ва Офу-Олосега чўққиси билан бирга, Америка Самоасидаги вулқон ороли. Аҳоли балиқ овлаш ва консервалаш, кокос етиштириш билан шуғулланади. Америка Қўшма Штатларига балиқ консервалари ва копра чиқарилади. Пул бирлиги – АҚШ доллари. Америка Самоаси шимолда Самоа давлати билан чегарадош.
Андоза:Геокар/Умумий текширишлар
Хато: блок «Кўпчилик» андоза Геокарда йўқ. Хато: блок «Кўпчилик» андоза Геокарда йўқ.
| Орол давлат Америка Самоаси? | |
.svg) | |
| Характеристикалар | |
|---|---|
| Майдони | 200 км км² |
| Энг юқори нуқтаси | 966,2 м |
| Аҳолиси | 46 367 киши (2025-йил 15-январ) |
| Аҳоли зичлиги | Унехпеcтед < оператор киши./км² |
| Жойлашуви | |
| Мамлакат | Андоза:Байроқикон/🇺🇸 Америка Қўшма Штатлари |
🇺🇸 Америка Қўшма Штатлари жой харитага эга эмас. | |
Тарихи
Оролларда биринчи марта милоддан аввалги 1000-йилларда яшаган. Милоддан аввалги, эҳтимол Жануби-Шарқий Осиёдан кўчиш пайтида, кўчманчиларнинг кейинги тўлқини Самоанинг шарқидаги оролларга жойлашган аввалги аҳолини кўчирди. Афтидан, самоаликларнинг полинезияликларнинг бешиги бўлган ороллар ҳақидаги афсоналари ва Мануа орол империясининг европаликлар келишидан олдин Полинезиядаги алоҳида роли билан боғлиқ.
1722-йилда Самоа архипелагини голландиялик Жейкоб Роггевен кашф этди. 1830-йилда инглиз миссионерлари оролларга жойлашдилар. 1878-йилда Қўшма Штатлар Самоа Қироллиги билан савдо имтиёзлари ва Тинч океанининг жанубий қисмидаги энг қулай кўрфазлардан бири Паго Паго кўрфазидан денгиз лангари сифатида фойдаланиш ҳуқуқи тўғрисида шартнома тузди. 1899-йилда Америка Қўшма Штатлари, Германия ва Буюк Британия ўртасидаги можаро пайтида Самоа ғарбий ва шарқий қисмларга бўлинди – мос равишда Германия ва Америка манфаати соҳалари.
1900-йилда Тутуила ва Аунуу ороллари АҚСҲга, 1904-йилда эса Мануа гуруҳига берилди. 1925- йилда Америка Самоаси қўшиб олинди. 1960-йилда ҳудуднинг биринчи конституцияси қабул қилинди. 1977-йилда биринчи губернатор сайловлари бўлиб ўтди. Асосий сиёсий партиялар Демократик ва Республикачилардир.
Цунами, 2009-йил 29-сентябр
2009-йил 29-сентябр куни УТC соат 17:48:11 да Америка Самоаси қирғоқларидан 190 км узоқликда 8,0 магнитудали зилзила содир бўлди. Зилзила цунамини келтириб чиқарди. Баландлиги 4,6 м дан 6,1 м гача бўлган тўртта тўлқин Тутуила ороли қирғоғига 1,6 км масофани босиб ўтгани хабар қилинган. Америка Самоасида камида 150 киши, Ғарбий Самоада эса номаълум одам ҳалок бўлди.
Майдони
Самоа архипелагининг 7 шарқий ороллари бўйлаб ўз юрисдикциясини кенгайтирувчи ҳудуд, жанубий Тинч океанида, жанубий Тинч океанида, жанубий Полинезияда, Австралиянинг шарқида ва Янги Зеландиянинг шимоли-шарқида 14° С кенглик, 170° В. узунлик бўйлаб чўзилган. Қўшма Штатларнинг корпорацияланмаган ва уюшмаган ҳудуди.
| Ороллар | Квадрат,
км² |
Аҳолиси,
киши (2024) |
|
|---|---|---|---|
| Мауна ороли | |||
| Тау | 44,31 | 790 | |
| Офу | 7,215 | 176 | |
| Олосега | 5,163 | 177 | |
| Тутуила ороли | |||
| Тутуила | 140,30 | 53 943 | |
| Аунуу | 1,517 | 416 | |
| Розе (атолл) | |||
| Розе | 0,214 | — | |
| Суэйнс (орол) | |||
| Суэйнс | 1,865 | 17 | |
| Жами | 200,584 | 55 519 | |
Умумий майдони −200,584 км², ер майдони – 199 км².
Табиати
Тутуила ороли ва Мануа гуруҳи ороллари вулқон келиб чиқиши, топографияси тоғли, лава майдонлари, зич ўзгарувчан нам доимий яшил тропик ўрмонлар билан қопланган, маржон рифлари билан ўралган. Росе ва Сwаинс ороллари маржон атолларидир. Минерал ресурслар орасида помза заҳиралари мавжуд.
Иқлими
Иқлими тропик денгиз, жануби-шарқий савдо шамоли билан бошқарилади. Йиллик ўртача ҳарорат +26 °C, июл ойининг ҳарорати +24 °C, декабр ойининг ҳарорати +32 °C. Ёғингарчилик – йилига 3000-4000 мм. Ёмғирли мавсум ноябрдан мартгача бўлиб, бу даврда, айниқса ноябрда, бўронли шамоллар тез-тез содир бўлади (ороллар тропик сиклон камарида жойлашган). Қуруқ („қиш“) мавсум апрелдан октябргача.
Оролларда чучук сув танқислиги мавжуд. Тупроқлари асосан вулқон, оролларнинг марказий қисмларида тошлоқ, қирғоқ бўйлаб экиш учун қулай. Америка Самоа миллий боғи палеотропик ўзгарувчан тропик ўрмонларнинг ҳайвонлари ва ўсимликларини, шунингдек, қирғоқ маржон рифларини ҳимоя қилиш учун яратилган.
Маъмурий бўлиниши
Маъмурий жиҳатдан, Америка Самоаси учта туманга ва иккита „уюшмаган“ атолларга бўлинган. Туманлар, ўз навбатида, 14 округга бўлинган. Вилоятлар 74 туман (қишлоқ) га бўлинган.
Аҳолиси
| 1900-йил | 1901-йил | 1903-йил | 1908-йил | 1912-йил | 1920-йил | 1926-йил | 1930-йил | 1940-йил | 1945-йил |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 5679 | ↘5563 | ↗5888 | ↗6780 | ↗7251 | ↗8058 | ↗8763 | ↗10 055 | ↗12 908 | ↗16 493 |
| 1950-йил | 1956-йил | 1960-йил | 1970-йил | 1974-йил | 1980-йил | 1990-йил | 1995-йил | 2000-йил | 2010-йил |
| ↗18 937 | ↗20 154 | ↘20 051 | ↗27 159 | ↗29 190 | ↗32 297 | ↗46 773 | ↗52 884 | ↗57 291 | ↘55 519 |
| 2015-йил | |||||||||
| ↗57 100 |
Этник таркиби
Тинч океани ороллари аҳолиси – 92,6% (шу жумладан самоалар (полинезияликлар гуруҳи) – 88,9%, тонганлар – 2,9%, бошқалар – 3,8%), осиёликлар – 3,6% (шу жумладан филиппинликлар – 2,2%, бошқалар – 1,4%), аралаш – 2,7%, бошқалар – 1,2% (2010 йил ҳолатига). 2017-йил июл ҳолатига кўра, Америка Самоаси аҳолиси 55 504 кишини ташкил этди.
Туғилишнинг умумий коэффициэнти ҳар бир аёлга 2,68 бола тўғри келади.
Ёш таркиби
2005-йил ҳолатига кўра: 14 ёшгача – 37,5% (эркаклар – 10 705; аёллар – 17 125); 15 ёшдан 64 ёшгача – 61,3% (эркаклар – 18 351 киши; аёллар – 17 125 киши); 65 ёшдан ошганлар – 3% (эркаклар – 664; аёллар – 1080.
Расмий тиллари – инглиз ва самоа (Австронезия оиласининг полинезия тилларидан бири). Аҳолининг асосий қисми икки тилли. Самоа – 88,6%, инглиз – 3,9%, тонган – 2,7%; бошқа тиллар: Тинч океани тиллари – 3%, бошқалар – 1,8%.
Яна қаранг
Манбалар
 | Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |
- ↑ Манба: Wорлдометер (www. Wорлдометерс.инфо) Бирлашган Миллатлар Ташкилоти, Иқтисодий ва ижтимоий масалалар департаменти, Аҳолишунослик бўлими томонидан маълумотларни ишлаб чиқиш. Жаҳон аҳолисининг истиқболлари: 2024-йилги қайта кўриб чиқиш. (Ўрта туғилиш варианти).