Amerika omari
Америка омар[1][2], ёки Шимолий Атлантика омар[3] ёки Америка омар[4][2] (лотинча: Ҳомарус америcанус), омарлар оиласига мансуб ўн оёқли қисқичбақасимонлар тури (Непҳропидаэ). Шимолий Американинг Атлантика соҳилларида, Лабрадордан (Канада) Ню-Жерсигача (АҚШ) учрайди. Бу катта замонавий қисқичбақасимонлардан ҳисобланиб, вазни 20 кг га ва узунлиги 60 см дан ошади. Оддий ранг қуюқ кўк-яшилдан яшил-жигарранггача, танаси ва тирноқларида қизилроқ ва оёқларда яшил рангда. Бу ранг сариқ, кўк ва қизил пигментларни аралаштириш. Баъзида кўк омар, сариқ, тўқ сариқ, оқ ёки ҳатто икки рангли шакллар учрийди. Бу катта тижоратли аҳамиятига эга, қайнатилган ёки буғланган шаклда машҳур ошпазлар таоми бўлиб хизмат қилади. Дунё овлаш ҳажми 100 минг тоннага етиб, умумий қиймати 1 миллиард доллардан ошади.

Тавсифи
Одатда Ҳомарус америcануснинг узунлиги 20 дан 60 см гача ва массаси 0,45 дан 4,08 кг гача (лекин улар 60 см ва 20 кг дан ортиқ) ни ташкил қилади, бу дунёдаги қисқичбақасимонлар синфининг энг оғир вакили ҳисобланади[5]. Рок омар Сагмариасус верреаухи (Палинуридаэ) билан биргаликда у дунёдаги энг узун декаподлардан биридир . Қўлга олинган энг узун америка омарининг узунлиги 64 см (тирноқлари 1 м дан ошиқ). Гиннеснинг рекордлар китобига кўра, энг оғир қисқичбақасимон (Америка омар) 1977-йилда Канада қирғоқларида (Янги Шотландия) ушланган ва оғирлиги 20 кг[5][6].
Ҳ. америcануснинг энг яқин қариндоши Европа омар Ҳомарус гаммарус ҳисобланади. Икки тур жуда ўхшаш ва сунъий равишда кесиб ўтиш мумкин, аммо дурагайлар ёввойи табиатда пайдо бўлиши эҳтимолдан кам, чунки уларнинг диапазони бир-бирига мос келмайди[7]. Улар бир неча жиҳатдан фарқланади[8]:
- Ҳ. америcанус минбарининг пастки томонида Ҳ. гаммарусда йўқ бўлган бир ёки бир нечта тиканлар иборат.
- Ҳ. америcануснинг қисқич тиканлари қизил ёки қизил учли, Ҳ. гаммарусники эса оқ ёки оқ учли.
- Ҳ. америcанус қисқичининг пастки томони тўқ сариқ ёки қизил, Ҳ. гаммарусники эса кремсимон оқ ёки оч қизил рангда[8].
Антенналарнинг узунлиги 5 см бўлиб, учлари бўлган Й шаклидаги тузилмаларга бўлинади. Ҳар бир учида зигзаг шаклида шахмат тахтаси жойлаштирилган соч тўпламлари зонаси мавжуд. Бу туклар ҳидларни аниқлай оладиган кўплаб нерв ҳужайралари билан қопланган. Кенарларда жойлашган каттароқ ва қалинроқ туклар ҳид билиш азоси сув оқимини ички сезгир тукларга ўтказишни назорат қилади. Қисқароқ антенналар қўшимча ҳидни таъминлайди. Бир жуфт ҳид билиш органи билан омар ҳиднинг келаётган йўналишини аниқлай олади, худди инсонлар каби товуш келаётган томонни аниқлайди. Антенналар ҳидни сезишдан ташқари, йўналишни аниқлашни яхшилаш учун сув тезлигини аниқлай олади. Бошнинг ҳар икки томонида жойлашган иккита сийдик пуфаги бор. Лобстерлар сийдик ҳидидан қаерда эканликларини билиш учун фойдаланади. 1-2 метр оралиғида узун сийдик чиғаноқларини чиқарадилар ва буни яқин атрофдаги рақиб ёки потенциал шерикни аниқлашда фойдаланади.
Биринчи жуфт переоподлар (юрувчи оёқлар) катта ассиметрик жуфт тирноқ билан таминланган. Йирик „майдалагич“ деб аталади ва луқмани майдалаш учун ишлатиладиган юмалоқ тугунларга эга; иккинчиси ўткир ички қирраларга эга бўлган ва ўлжани ушлаб туриш ёки йиртиш учун ишлатиладиган „кесувчи“ ёки „ушлагич“[8]. Майдалагич панжаси танасининг чап ёки ўнг томонида қараб омар чап қўл ёки ўнг қўл эканлигини аниқлайди[9].
Ташқи ранги
Ҳомарус америcануснинг нормал ранги тўқ кўк-яшилдан яшил-жигарранггача бўлади, танаси ва тирноқлари қизилроқ, оёқларида эса яшил ранггача бўлади . Бу ранг сариқ, кўк ва қизил пигментларни аралаштириш орқали ҳосил болади[10]. Баъзида кўк омарлар, сариқ, тўқ сариқ, оқ ёки базан икки рангли шакллар мавжуд. Тахминан 2 миллион омардан бири кўк рангда[11]. Генетик мутация натижасида кўк омар пайдо бўлади, чунки улар кўк ранг учун мас’ул бўлган оқсилни ортиқча ишлаб чиқаради[12]. Бу оқсил қизил каротеноид молекуласи астаксантин билан биргаликда қисқичбақасимон деб аталувч кўк рангли комплексни ҳосил қилади, бу омарга кўк рангини беради[13]. 2009-йилда Ню-Хемпширда кўк омар тутилди[14]; 2011-йилда Канадада яна иккита кўк омар тутади, бири Принс Эдвард оролининг қирғоқларида[15] ва иккинчиси Ню-Брунсвикдаги Канада Ҳиндистон (Эсгеноôпетитж)[15]; яна бири 2012-йилнинг май ойида Янги Шотландия қирғоқларида ушланган[16].
Қизил шакл пазандалик тайёрлашнинг умумий натижаси ёки 10 миллион одамда бир марта учрайдиган кам учрайдиган мутациядир[11][17]. Америка сариқ омарлари генетик мутация туфайли ҳам кам учрайди ва 30 миллион одамда бир марта учрайди[11][18]. 2010-йил июл ойида Глостер (АҚШ) яқинида мутлақо оқ рангда албинос омар тутилди[19]. Бу янада кам учрайдиган ҳолат (пигментнинг тўлиқ йўқолиши): 100 миллиондан битта омар[11][19].
Биологияси

Озиқланиши
Америка омарининг табиий озиқланиши маълум яшаш шароитларига боғлиқ ўлади. Рационда моллюскалар, эчинодермлар ва кўп қаватлилар устунлик қилади, турли қисқичбақасимонлар, мўрт юлдузлар ва cнидариа мавжуд.
Ривожланиш сикли
Америка омар Ҳомарус америcануснинг мураккаб ҳаёт тарзида замонавий тижорат балиқ овлаш усулларида ҳам 30 йилдан ортиқ давом этиши мумкин бўлган бентик давр ҳукмронлик қилади. Бу даврда омарнинг физик хусусиятлари ва унинг дивигитил салоҳияти бир неча даражага кучайди: қалқон узунлиги <5 мм дан >200 мм гача; <100 мг дан > 9 кг тирик вазн; Кундалик фаолият оралиғида <1 м дан >1 км гача; йиллик ҳаракати <1 км дан >100 км гача[20]. Америка омарлари узун умир кўришлари аниқланган. Баъзи манбаларда аквариумларда сақланса, 100 йил ундан ҳам кўп умир кўради.
Кўпайиш даврида урғочилар эркакларни камроқ тажовузкор қиладиган ферметларни чиқарадилар; улар ёпиқ панжалари билан рақсга тушиш орқали ўз шерикларини қизиқтира[21]. Уруғлантирилгандан сўнг, урғочилар спермани 15 ойгача сақлашлари, бир неча ўн минглаб тухум қўйишлари ва уларни 11 ойгача (қорин остида, уларни плеоподлар билан ушлаб туришлари) олиб юришлари мумкин, шунинг учун уларни 11 ойгача бу шаклда тутиш мумкин. йилнинг исталган вақтида. Аёллар мунтазам равишда дебрияжни тозалаб, кислороднинг юқори консентрациясини таъминлаш учун унга тоза сув берадилар[22]. Ҳ. америcануснинг метанауплии шаффоф, узунлиги 8 мм, кўзлари катта[21]. Личинкалар планктоник ҳаёт тарзини олиб боради. Улар кўпинча йиртқичлар томонидан ўлжа қилинади ва мингдан биттаси омон қолади. Ривожланишнинг тўрт босқич шундай ўтади (сузувчи постличинка босқичида омар узунлиги 13 мм ни ташкил этади)[21]. Яна бир молтдан кейин, йириклари каби бўлиб, океан тубига тушади ва бентик ҳаёт тарзига ўтади. Бир йилдан сўнг у узунлиги 3 см га этади ва 6 йилдан кейин у 0,5 кг га этади[22].
Касалликлари
Бир неча хилдаги бактериялар омарларда хавфли касалликларни келтириб чиқаради. Гаффкемия ёки „қизил қуйруқ“ Аэроcоccус вириданс (Лаcтобаcиллалес) бактерияси келтириб чиқарадиган ўта хавфли касаллик ҳисобланади, омарларнинг қорин бўшлиғининг қизариши уларнинг ўлимига олиб келади. Эпизоотическая панцирная болезнь омар чиғаноқларининг дорсал юзаларида қора доғлар пайдо бўлишига олиб келадиган бактериал инфексия бўлиб, сотилишини пасайтиради ва баъзан омарларни ўлдиради. Гамма-протеобаcтериум Вибрио флувиалис (ёки тегишли турлар) билан тизимли инфекция натижасида келиб чиққан „ Лимп омар касаллиги“ омарларнинг летаргик ҳолга келишига ва сабабчи бўлади[23]. Парамёбиаз — Неопарамоэба пемақуиденсис амёбаси билан инфекция натижасида келиб чиққан юқумли касаллиги. Бу микроорганизм, шунингдек, етиштириладиган Атлантик лосос Салмо саларда амипли гилл касаллигига сабабчи бўлади. ИНФЕКТСИОН барча тўқималарга тарқалиб, грануломага ўхшаш жароҳатларни келтириб чиқаради, қорин бўшлиғи нерв магистралида, гепатопанкреас (ҳазм қилиш бези) ва антенна безининг тугунлараро бўлимида. 1999-йилнинг ёзида кузатилган Лонг-Айленд Соундда америкалик омарларнинг тез ўлимида парамобиаз муҳим рол ўйнаганлигига шубҳа бор[23].
Ҳаволалар
У Шимолий Американинг Атлантика соҳилларида, асосан, Лабрадордан (Канада) Ню-Жерсигача (АҚШ) учрайди . Баъзан жанубда, масалан, Делавер, Мериленд ва Виржиния штатларида топилган[24]. Ҳомарус америcануснинг фотоалбом тирноқлари Плейстоценда (Нантукет, АҚШ) топилган. 2013-йилда Калифорния соҳилидаги Фараллон ороллари яқинида америкалик омар топилган[25][26].
Қирғоқ бўйи чегараси 400 м дан ортиқ чуқурликда яшайдилар, аммо кўпинча улар 4 дан 50 м гача чуқурликда жойлашган .
Таксономия
Америка омар биринчи марта 1817-йилда америкалик энтомолог Томас Сай томонидан " Ню-Жерси қирғоғининг бир қисми саналган Лонг Бранч " типидаги материалдан тасвирланган. Сайнинг асл номи, Астаcус маринус, Астаcус маринус Фабриcиус, 1775-йилги кичик омоним сифатида ҳақиқий эмас, бу ўз навбатида Европа омар Ҳомарус гаммаруснинг кичик синоними[20]. Америка омарига ҳозирги номи Ҳомарус америcанус франсуз зоологи Анри Милне-Эдвардс томонидан 1837-йилги Ҳистоире натурелле дес Cрустаcéс („Қисқичбақасимонларнинг табиий тарихи“) асарида берилган. Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти томонидан белгиланган умумий ном америкалик омар („Америка омар“ ёки омар), аммо бу тур маҳаллий омар сифатида танилган „Шимолий омар“, „Атлантика омар“, „Канада омар“, „Манкс омар“ ёки оддийгина „лобстер“[27][28].
Маънолар
Америка омарлари машҳур таомдир ҳисобланиб. Улар одатда қайнатилади ёки буғланади. Қаттиқ қобиқли омарлар (бир неча ой олдин охирги эриган омарлар) музлатгичда сақланса, сувсиз 4-5 кунгача яшаши мумкин[29]. Юмшоқ қобиқлар (яқинда эриган омарлар) сувсиз бир неча соатдан ортиқ яшамайди. Лобстерлар одатда тириклайин пиширилади, бу баъзи ҳудудларда ноқонуний бўлиши мумкин[30] ва баъзи одамлар буни ғайриинсоний деб билишади.
Америка омар катта тижорат аҳамиятига эга. ФАО маълумотларига кўра, 1987 ва 1988-йилларда дунёда мос равишда 60 096 ва 62 457 тонна қазиб олинган. 2010-йилда АҚШнинг тижорат овлаши тахминан 396,8 миллион долларга баҳоланди. Шу билан бирга, АҚШда овнинг 93% 2 штатга тўғри келди: Мейн (47 минг тонна) ва Массачусец (6,5 минг тонна)[31]. 2017- йилда Канадада тижорат омар овланиши тахминан 1,4 миллиард долларга баҳоланди, шундан 802 миллион доллари Янги Шотландиядан ва 286 миллион доллари Ню-Брунсвикдан[32] ёки мос равишда 97 452, 49 931 ва 21 056 тонна (жонли вазн)[33]. Энг йирик омар импортчилари АҚШ ва Канаданинг ўзлари, шунингдек, Европа (биринчи навбатда Буюк Британия) ва Хитойдир[34].
Аксарият омарлар Шимолий Американинг шимоли-шарқий қирғоқларидан келтирилади, Канаданинг Атлантика провинсиялари ва АҚШнинг Мейн штати энг катта ишлаб чиқарувчилардир. Улар, биринчи навбатда, махсус омар тузоқлари билан тутилади, гарчи баъзи ҳудудларда омарлар пастки троллар, балиқчилар тўри ва акваланглар томонидан овланади . Мейн штати аквалангларга омар ва балиқ овлашни тақиқлайди; қоидабузарликлар 1000 долларгача жаримага тортилади. Мейн ва пастки трол „мобил ускуналар“ томонидан тутилган омарларни балиқ овлашни тақиқлайди[35].
Манбалар
- ↑ „Американский, или канадский омар (Ҳомарус америcанус)“. анималwорлд.cом.уа (5 декабря 2019). 2014-йил 6-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16 апреля 2021.
- ↑ 2,0 2,1 „Американский омар (лобстер) в наличии“. рибка.уа. 2022-йил 26-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16 апреля 2021.
- ↑ „"Социальный лифт" омара“. Национальные рыбные ресурсы. нфр.ру (5 декабря 2019). 2022-йил 26-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16 апреля 2021.
- ↑ „Надежные двигатели служат братьям, занимающимся ловлей лобстеров“. сcаниа.cом. 2021-йил 8-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16 апреля 2021.
- ↑ 5,0 5,1 „Ҳеавиэст марине cрустаcеан“. Гуиннесс Wорлд Реcордс. 2006-йил 28-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 3-август.
- ↑ „Гиант лобстер ландед бй бой, 16“. ББC Неwс (2006-йил 26-июн). 2017-йил 31-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 21-июн.
- ↑ Мариэ Ҳауге. „Униқуэ лобстер ҳйбрид“. Норwегиан Институте оф Марине Ресеарч (2010-йил 1-май). 2019-йил 18-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-март.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Беард Т. W., Д. МcГрегор. „Стораге анд cаре оф ливе лобстерс“. Лабораторй Леафлет Нумбер 66 (Ревисед). Cентре фор Энвиронмент, Фишериэс анд Ақуаcултуре Сcиэнcе (2004). 2013-йил 3-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-март.
- ↑ Романоwскй Кате. „Овервиэw оф Ҳомарус америcанус: Тҳе Америcан Лобстер“. Пиcтоу-Антигониш Регионал Либрарй wебсите. Ривер Жоҳн Cоммунитй Аccесс Програм (CАП) Cоммиттеэ (2020). 2008-йил 21-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 17-август.
- ↑ Петер Лорд. „Еллоw лобстер cаугҳт ин бай, оне ин 30 миллион“. Андоза:Нп3 (2010-йил 13-август). 2010-йил 3-августда асл нусхадан архивланган.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 „Оне Ин А Миллион?“ (ПДФ). Университй оф Маине Лобстер Институте. 2013-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 3-декабр.
- ↑ „Блуэ лобстер авоидс тҳе cоокер“. Чина Даилй (2007-йил 13-июн). 2014-йил 6-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 21-июн.
- ↑ Деннис Ҳоэй. „Профессор финдс кей то раре лобстер cолор“. Маине Тодай (2005-йил 4-май). 2006-йил 7-майда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Келлй Бургесс. „Раре блуэ лобстер cаугҳт бй Неw Ҳампшире фишерман ласт wеэк“. Лос Ангелес Тимес (2009-йил 24-август). 2010-йил 19-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 21-август.
- ↑ 15,0 15,1 Жустине Стерлинг. „Блуэ лобстерс фоунд ин Cанада, нот эатен“. Ҳоустон Чрониcле (2011-йил 9-июн). 2011-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 29-август.
- ↑ Жим Каванагҳ. „А cатч страигҳт оут оф тҳе деэп блуэ сеа“. CНН (2012-йил 11-июн). 2012-йил 5-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 24-июл.
- ↑ Ҳоллй Андерсон. „Тҳей cалл ҳим Мр. Блу Генес“. ойстерриверлобстерс.cом (2010-йил 13-август). 2011-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Еллоw лобстер 1 ин 30 миллион раритй“. УСА Тодай (2010-йил 12-август). 2012-йил 13-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 29-сентябр.
- ↑ 19,0 19,1 „Албино лобстер пуллед фром сеа“. WCБВ-ТВ (2010-йил 28-июл). 2011-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ 20,0 20,1 Биологй 1995.
- ↑ 21,0 21,1 21,2 Элеанор Элй. „Тҳе Америcан Лобстер“. Рҳоде Исланд Сеа Грант Фаcт Шеэт. Университй оф Рҳоде Исланд (1998-йил 3-июн). 2012-йил 23-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 8-май.
- ↑ 22,0 22,1 Жессиcа МcКай. „А Гуиде то Лобстеринг ин Маине“. Маине Департмент оф Марине Ресоурcес (2009-йил 1-июл). 2011-йил 2-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 8-май.
- ↑ 23,0 23,1 Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намедCаwтҳорн - ↑ Эриc М. Тҳунберг. „Демограпҳиc анд Эcономиc Трендс ин тҳе Нортҳеастерн Унитед Статес Лобстер (Ҳомарус америcанус) Фишерй, 1970–2005“ (ПДФ). Нортҳеаст Фишериэс Сcиэнcе Cентер Референcе Доcумент 07-17. Натионал Марине Фишериэс Сервиcе (2007-йил 1-октябр). 2011-йил 4-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 4-май.
- ↑ Том Стиэнстра. „Маине лобстер cаугҳт, релеасед ат Фараллон Исландс“. Сан Франcисcо Чрониcле (2013-йил 1-ноябр). 2013-йил 4-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 21-июн.
- ↑ Р. Wаҳле, М. Бутлер, А. Cоcкcрофт & А. МаcДиармид (2011). „Ҳомарус америcанус“. ИУCН Ред Лист оф Тҳреатенед Спеcиэс. Версион 2011.2. Интернатионал Унион фор Cонсерватион оф Натуре. Ретриэвед Жануарй 1, 2012
- ↑ „Арчивед cопй“. 2016-йил 19-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 6-июл.
- ↑ Чан, Т. „Ҳомарус америcанус Ҳ. Милне Эдwардс, 1836“. Wорлд Регистер оф Марине Спеcиэс (WоРМС) (2014). 2022-йил 26-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 16-май.
- ↑ „Шиппинг ливе лобстерс“. www.лобстерс.орг. 2005-йил 21-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 23-сентябр.
- ↑ Бруcе Жоҳнстон. „Италиан анимал ригҳц лаw пуц лобстер офф тҳе мену“. Телеграпҳ.cо.ук (2004-йил 7-март). 2021-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-март.
- ↑ „Америcан Лобстер: Эcономй“. 2014-йил 13-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 21-июн.
- ↑ „Сеафишериэс ландед валуэ бй провинcе, 2017“. дфо-мпо.гc.cа (05-03-2021). 2022-йил 21-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-03-2022.
- ↑ „Сеафишериэс ландед қуантитй бй провинcе, 2017“. дфо-мпо.гc.cа (05-03-2021). 2021-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-03-2022.
- ↑ „Лобстер деманд cонтинуэс то гроw, бут супплй wеакенс“. фао.орг (30-03-2020). 2022-йил 28-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-03-2022.
- ↑ „Ливе Маине Лобстерс Шиппед фром Трап то Табле“. лобстеранйwҳере.cом (2009-йил 30-январ). 2016-йил 4-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 24-октябр.
Манба хатоси: <реф> таг wитҳ наме "НОБАНИС" дефинед ин <референcес> гроуп "" ҳас но cонтент.
Манба хатоси: <реф> таг wитҳ наме "МЛW" дефинед ин <референcес> гроуп "" ҳас но cонтент.
Манба хатоси: <реф> таг wитҳ наме "ззз" дефинед ин <референcес> гроуп "" ҳас но cонтент.
Ҳаволалар
- „Американский, или канадский омар (Ҳомарус америcанус)“. анималwорлд.cом.уа (5 декабря 2019). Қаралди: 16 апреля 2021.
- „Самый большой омар в мире умер от стресса“. Лента.ру (3 марта 2005). Қаралди: 16 апреля 2021.
