Amirshohi
Амир Ақмолек ёки Амиршоҳи Сабзаворий ( 766 йилда Сабзаворда туғилган — 857-йилда вафот этган/1452 милодий) — эрон шоири . Ше'рлари сонет, парча, тўртлик ва қасида шаклида бўлиб, ишқ ва тасаввуфга бағишланган.
Ҳаёти
Жамолиддин Фирузкоҳи Сабзаворийнинг ўғли. Ҳиротда умрининг бошида Бойсунғур Мирзога хизмат қилган . Амиршоҳий Сабзаворнинг Сарбдорий зодагонларидан эди. Илк ёшлик йиллари Ҳиротда илм ва сан’ат ўрганган. Кейин у машҳур темурий шаҳзода Бойсунғур Мирзо саройига киради. Амир ше’рият, наққошлик, созандалик, хаттотлик ва бошқа сан’ат турларида моҳир инсон сифатида танилган. Унинг ше’риятдаги қобилияти, композицияларининг нафосатлилиги ўзидан кейинги замондошлари ва ёзувчи-шоирлар томонидан ҳам юксак баҳоланган.
Жомий каби машҳур шоир ўз ше’рияти ҳақида шундай ёзади: “Унинг ше’рлари мулойим, бир хил ва равон, соф ва бой ифодали”. Амир Алишер Навоий каби адабиёт ва сан’ат вазири у ҳақида шундай ёзганлар: “Унинг ше’риятини лаззат, саломатлик ва нафосат билан та’рифлаш шарт эмас”.Тазкира аш-шаара ” муаллифи Давлацҳоҳ Самарқандий унинг ше’риятини комиллик даражасига кўтариб та’рифлаб, Амиршоҳий ше’риятида Амир Хусрав Деҳлавийнинг фасоҳати ва Камолиддин Исмоилнинг назокати ва Ҳофиз ше’риятининг мусаффолиги уйғунлашганини ёзади. ва "Унинг мулойимлиги қисқа бўлишга ҳаракат қилиш учун етарли ..."
Амиршоҳий билан Бойсунғур Мирзо ўртасидаги жангдан кейин умрининг қолган қисмини Сабзаворда ёлғизликда ўтказди.
Унинг ҳаёти давомида ўн икки минг мисрадан ортиқ ше’р ёзгани айтилса-да, “Девони”да минг мисрадан ортиқ ше’р йўқ. Ба'зилар унинг девонини ўзининг энг яхши асарларидан танлаб олинган ва қолган асарларини йўқ қилиб ташлаган деб ҳисоблашади.
Амиршоҳий ҳам созанда бўлиб, у удни яхши ижро этгани ёзилади. У наққошлик ва зардўзликда ҳам уста эди. Амиршоҳий ҳижрий 857-йилгача. У Эстрабадда вафот этди ва жасади Сабзаворга олиб кетилиб, ота-боболари қурган монастирга дафн қилинди.
Унинг «Девони»нинг бир қанча нусхалари Гулистон саройи кутубхонасида мавжуд. Унинг девони Саид Ҳамидиан томонидан тузатилиб, нашр этилган.
Манба
- ذبیحالله صفا (۱۳۴۲)، تاریخ ادبیات در ایران، تهران: ابنسینا، ص. ۴۴۸