An-Naqa masjidi
An-Naqa masjidi yoki Naga masjidi (arabcha: الجامع الناقة tarjimasi:[urgʻochi] tuya masjidi) Liviyaning Tripoli shahridagi tarixiy masjiddir.
| Masjid | |
 | |
| Masjidning yon tomoni | |
| Mamlakat |  Liviya
|
| Shahar | Tripoli |
| Koordinatalar | 32°53′43″N 13°10′44″E / 32.89536°N 13.17885°E |
| Yoʻnalishi | sunniy |
| Masjid turi | Jomeʼ-Masjid |
| Meʼmoriy uslub | Islom meʼmorchiligi |
| Asoschi | Al-Muʼizz li-dinillah |
Asosiy sana:
| |
| Gumbazlar soni | 42 ta |
| Gumbazlar soni | 42 ta |
| Minoralar soni | 1 ta |
| Minoralar soni | 1 ta |
| Qurilish materiallari | granit, marmar |
| Holati | amaldagi |
| Tarovih | 
|
| Saharlik va iftorlik |
|
Tarixi
Masjid tarixi yaxshi hujjatlashtirilmagan va u qachon bunyod etilgani yoki uning koʻplab taʼmirlash ishlari qachon boʻlib oʻtgani haqida toʻliq maʼlumot mavjud emas[1][2]. U Tripolidagi islomiy davrga oid eng qadimgi yodgorlik boʻlishi mumkin, deb hisoblaniladi[3][2]. Ehtimol, u dastlab 973-yilda Fotimiylar xalifasi al-Mu’izz buyrugʻi bilan qurilgan. Al-Mu’izz shu davrda Fotimiylar saroyini Ifriqiyadan Misrga koʻchirish safari chogʻida shaharda boʻlgan[3][4].
Masjid bilan bogʻliq, uning nomini (an-Naqah, yaʼni „urgʻochi tuya“) izohlashga daʼvo qiluvchi ikki oʻxshash apokrif rivoyat mavjud. Ulardan birida aytilishicha, Amr ibn al-Os 7-asrda Shimoliy Afrikaning musulmonlar tomonidan zabt etilishi vaqtida Tripolini egallaganida, shahar ahli unga afv berishini soʻrab, boyliklar ortilgan urgʻochi tuya hadya qilgan. U bu sovgʻani rad etib, uning evaziga shu mablagʻ hisobidan ushbu masjidni qurishni buyurgan[2]. Boshqa rivoyatga koʻra esa, shaharliklar uni saxovat bilan kutib olgani evaziga oltin ortilgan urgʻochi tuyani Fotimiy xalifasi al-Mu’izz hadya qilgan. Soʻngra xalq shu oltin hisobidan masjid qurilishini moliyalashtirgan[2].
Masjid 16-asrda Ispaniyaning Tripolini bosib olishi davrida qattiq shikastlangan yoki vayron qilingan[4]. Yozuvda qayd etilishicha, u 1610–1611-yillarda (hijriy 1019-yil)[1] Usmoniylar davri hokimi Safar Dey tomonidan qayta qurilgan[4].
Meʼmoriy tuzilishi
Masjidning rejasi biroz notekis boʻlib, bu uning tarixi davomida bir necha bor oʻzgartirilganini koʻrsatadi[3]. Reja taxminan toʻgʻri toʻrtburchak shaklda: janubi-sharqiy devor (qibla yoki namoz yoʻnalishiga mos) uzunligi 44.24 m (145.1 ft), shimoli-sharqiy devor uzunligi 19.35 m (63.5 ft), janubi-gʻarbiy devor taxminan 20.3 m (67 ft), shimoli-gʻarbiy devor esa taxminan 39.4 m (129 ft)[2]. Masjid pol sathi hozirgi shahar koʻchalarining sathidan 0.4 m (1 ft 4 in) pastda joylashgan[2]. Bino taxminan kvadrat shaklli ichki hovli (sahn) qismi hamda ustunli (gipostil) namozxonadan iborat[2][1].
Namozxona qibla (janubi-sharq) devoriga parallel yoʻnalgan yetti qator yoʻlakka ustunlar qatorlari bilan boʻlingan. Bu qismdagi qibla devorining uzunligi 20.1 m (66 ft), ushbu qismning shimoli-gʻarbiy va shimoli-sharqiy devorlari esa har biri 18.1 m (59 ft)ni tashkil etadi[2]. Zaldagi 36 ta ustun orasida qayta ishlatilgan rimliklar va vizantiyaliklarga oid marmar hamda granit ustunlar, shuningdek rimcha kapitellar mavjud[1][2]. Zaldagi shimoli-gʻarbiy chekkadagi biroz kichikroq yoʻlakdan tashqari (u gumbazsimon qoplama bilan yopilgan), zalning har bir yoʻlagi 7 tadan gumbaz bilan yopilgan boʻlib, jami 42 ta gumbazni tashkil etadi[2].
Masjidning mehrobi taxminan qibla devorining oʻrtasida joylashgan. Keyingi taʼmirlash ishlari chogʻida qibla yoʻnalishini toʻgʻrilash maqsadida u masjidning qolgan qismiga nisbatan biroz sharqroqqa burilgan. Mehrob gul tasviri hamda shahodat kalimasi („Allohdan oʻzga iloh yoʻq. Muhammad Allohning elchisidir.“) yozilgan arabcha bitik bilan bezatilgan. Bugun uning yonida yogʻoch minbar turadi. Uning ortidagi ravoqli tokchada eskiroq minbarning bir qismi boʻlgan boʻlishi mumkin boʻlgan tosh mavjud[2].
.jpg)
Masjid hovlisi toʻrt tomondan ustunlarga tayangan yopiq ayvon (galereya) bilan oʻralgan. Qibla tomonida galereya ikki yoʻlak chuqurligida, boshqa tomonlarda esa faqat bitta yoʻlakdan iborat boʻlib, har birining eni taxminan 3 m (9.8 ft)[2]. Janubi-gʻarbiy va shimoli-gʻarbiy tomondagi ikki galereyaning tomi soʻnggi taʼmirlashlarga oid yassi tom boʻlsa, qolgan ikkitasi xochsimon gumbazsimon qoplamalar bilan yopilgan[2].
Masjid tashqarisiga biriktirilgan minora 5.6 m2 (60 kv ft), asosli kubsimon minoradir[2].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Bloom, Jonathan M.. Architecture of the Islamic West: North Africa and the Iberian Peninsula, 700-1800 (en). Yale University Press, 2020 — 218–219-bet. ISBN 9780300218701.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 Warfelli, Muhammad „The Old City of Tripoli“, . Some Islamic Sites in Libya: Tripoli, Ajdabiyah and Ujlah, Art and Archeology Research Papers (en). Department of Antiquities, Tripoli, 1976 — 5–7-bet.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Petersen, Andrew „Libiya (Libyan Arab People's Socialist State)“, . Dictionary of Islamic Architecture (en). Routledge, 1996 — 165–166-bet. ISBN 9781134613663.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Micara, Ludovico „The Ottoman Tripoli: A Mediterranean Medina“, . The City in the Islamic World (en). Brill, 2008 — 390, 403-bet. ISBN 978-90-474-4265-3.
Havolalar
Vikiomborda „An-Naqa masjidi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.