Anaerobioz

Anaerobioz (yunoncha. an — inkor qoʻshimchasi, ayer — havo va bios — hayot) — organizmlarning erkin kislorod boʻlmagan muhitda hayot kechira olishi. A. tushunchasini 1861-yilda L. Paster ki-ritgan. Hayot faoliyati uchun zarur boʻlgan energiyani anorganik (masalan, nitratlar va sulfatlar) yoki organik moddalar (mas, uglevodlar)ni parchalab oladigan anaerob organizmlar uchun A. odatdagi yashash muhitidir. Tez oʻsadigan embrion hujayralari va oʻsmalar hujayralarida anaerob jarayonlar sogʻlom organizmning normal hujayralaridagiga nisbatan kuchliroq kechadi. A.ning biologik mazmuni shundan iboratki, anaeroblar havosiz, yaʼni aeroblar yashay olmaydigan muhitdagi organik substratlardan foydalanish qobiliyatiga ega (qarang Aerobioz). Tabiiy substratlar, yaʼni tuproq, suv va boshqalarda hamisha maʼlum miqdorda havo boʻladi. Shunga koʻra, anaerob organizmlar havo kislorodining oksidlovchilik taʼsiridan himoyalanishga harakat qiladi. Ular kislorodni neytrallovchi moddalar ajratadi. Gʻovaklari havo bilan toʻlgan yumshoq tuproqlarda anaeroblar rivojlanadigan ayrim joylar — mikrozonalar boʻlishi mumkin. Ularga yonma-yon joylashgan aeroblar kislorodni oʻzlashtirib va reduksiyalovchi (tiklovchi) modda ajratib, anaeroblar uchun sharoit yaratadi. Masalan, bedapoya chimqirqar ikki yarusli plug bilan chuqur (40 sm) qilib haydalganda, bedaning asosiy ildiz massasi va boshqa qoldiqlari tuproqning anaerobli qatlamiga koʻmilib, u yerda organik moddalarning minerallanish jarayoni boradi. Bu jarayon tufayli tuproq mikroflorasining hayot faoliyati va chirindi toʻplanishi uchun eng qulay sharoit vujudga keladi, tuproq unumdorligi uzoq, muddat saqlanib turadi. Tuproqni bunday ishlash tizimi ekin hosilini ancha oshiradi. Anaerob jarayonlarning kechishi (bijgʻish, chirish) tabiatda moddalar aylanishiga katta ahamiyatga ega. Rustam Shodmonov.

Adabiyotlar

• OʻzME.

Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil