Andijon GES
40°46′9″Н 73°03′40″Э / 40.76917°Н 73.06111°Э
| Андижон ГЕС | |
|---|---|
| Мамлакат |
|
| Дарё | Қорадарё |
| Эгаси | Ўзбекгидроэнерго |
| Бошқарувчиси | Ўзбекгидроэнерго |
| Қурилиши бошланган йил | 1969-йил |
| Агрегатлар ишга тушган йиллар | 1983, 2010-йил |
| Асосий иншоот | |
| Тўғон баландлиги, м | 115.5 |
| Тўғон узунлиги, м | 1020 |
Андижон ГЕСи — Ўзбекистон Республикасининг Андижон вилояти, Қорадарё бўйида жойлашган ГЕС.
Умумий маълумот
Андижон ГЕС мажмуаси битта тўғондан фойдаланадиган иккита тўғон ёнидаги ГЕСдан иборат — Андижон ГЕСининг ўзи ва Андижон ГЕС-2 Гесларидан иборат. Гидроэлектрик мажмуаси Хонобод тоғ трактида, дарёнинг чиқиш жойида жойлашган. Гидроэлектрик мажмуанинг асосий вазифаси Қорадарёдан Фарғона водийсига суғориладиган деҳқончилик манфаати йўлида электр энергиясини ишлаб чиқариш билан сув оқимини тартибга солишдан иборат. Гидроэлектрик иншоотларнинг таркиби:
- Узунлиги 1020 м, чўққи бўйлаб эни 15 м, пойдевор бўйлаб 120 м ва максимал баландлиги 115,5 м бўлган қўшалоқ таянчли массив бетон тўғон;
- Чиқариш каналли Андижон ГЕСи биноси;
- Оқизувчи каналли Андижон ГЕС-2 биноси;
- Очиқ коммутатор.
ГЕС қуввати — 190 МВт, шу жумладан ГЕС-2 — 50 МВт. Ўртача йиллик ишлаб чиқариш — ?, шу жумладан ГЕС-2 — 171,1 млн.кВт/соат. Андижон ГЕСи биносида ҳар бирининг қуввати 35 МВт бўлган тўртта диагонал гидравлика блоклари ўрнатилган бўлиб, улар 83 м лойиҳа баландлигида ишлайди[1]. „Элсиб“ ОАЖ томонидан ишлаб чиқарилган СВ 508 / 115-18У4 гидрогенераторлари фойдаланилган[2]. ГЕС-2 биносида ҳар бири 25 МВт қувватга эга иккита гидравлика ўрнатилган бўлиб, улар 82 м лойиҳавий баландликда ва 70,4 м³ / сек лойиҳавий оқимда ишлайди. Шланги агрегатлар ишлаб чиқарувчиси Хитойнинг CНЕЭC корпорациясидир[3]. ГЕС тўғони умумий ҳажми 1,9 км³, фойдали ҳажми 1,75 км³, майдони 56 км² (лойиҳа бўйича) бўлган Кемпир-Обод (Андижон) узоқ муддатли сув омборини яратади[4].
Тарихи
Қорадарёда сув омборини барпо этиш бўйича дастлабки лойиҳалар 1927-йилга тўғри келади, бироқ бу ўзгаришлар амалга оширилмади. 1936—1940-йилларда Қорадарё оқимини Шаҳрихонсой, Андижонсой ва Савай магистрал каналларига тақсимлаш учун кичик тўғон қурилди. 1963-йилда КПСС Марказий Қўмитаси ва СССР Вазирлар Кенгаши қарори қабул қилинди, бу сув омборини қуришга рухсат берди. Шу мақсадда махсус қурилиш ташкилоти — „Андижангидрострой“ ташкил этилди. Гидроэлектрик мажмуани қуриш бўйича кенг кўламли ишлар 1969-йилда бошланган. Тўғон қурилиши Бутуниттифоқ катта комсомол қурилиш лойиҳаси деб эълон қилинди. ГЕСнинг биринчи навбати 1974-йилда ишга туширилган, қурилиши 1983-йилда якунланган[5]. Сув омборининг қурилиши 44,3 минг тонна сувни янги суғориладиган ерларга айланмага чиқариш имконини берди.
1990-йилларнинг охирига келиб Тўқтағул ГЕСи иш режимининг ўзгариши ва етиштириладиган экинлар таркибининг ўзгариши муносабати билан Андижон гидроэлектр мажмуасининг иш тартиби ҳам ўзгарди. Мавжуд ГЕС томонидан ишлатиб бўлмайдиган бўш чиқиндилар сезиларли даражада ошди, бу эса тўғон яқинида яна бир стансия — Андижон ГЕС-2 ни яратиш учун зарур шарт бўлди. Янги ГЕС қурилиши 2002-йилда бошланган, бироқ тез орада молиявий томидан ўзини оқламаганлиги сабабли тўхтатилган. 2006-йилда стансия қурилишини якунлашнинг техник-иқтисодий асослари ишлаб чиқилди ва Қозоғистон Эксимбанки билан лойиҳани қисман молиялаштириш бўйича шартнома тузилди[3]. 2010-йил 8 январда Андижон ГЕС-2 ишга туширилди[6].
Манбалар
- ↑ Референс-лист гидравлических турбин производства ОАО „Турбоатом“, 2007 год
- ↑ „Референц-лист гидрогенераторов производства ОАО «Элсиб»“. 2013-йил 24-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 12-июл.
- ↑ 3,0 3,1 „Проектная заявка Андижанской ГЭС-2“. 2014-йил 25-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 12-июл.
- ↑ „ИССЛЕДОВАНИЕ И АНАЛИЗ ФАКТИЧЕСКИХ ДАННЫХ ЗАИЛЕНИЯ ЧАШИ КРУПНЫХ ИРРИГАЦИОННЫХ ВОДОХРАНИЛИЩ ПОСЛЕ ДЛИТЕЛЬНОГО ПЕРИОДА ЭКСПЛУАТАЦИИ С УЧЕТОМ ИХ ВЫСОТНОГО ПОЛОЖЕНИЯ“. Қаралди: 2010-йил 12-июл.[сайт ишламайди]
- ↑ „Ханабад - город у моря... Ханабадцы первыми встречают восход солнца в Узбекистане (очерк)“. 2014-йил 26-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 12-июл.
- ↑ „В Узбекистане введены строй две малых ГЭС“. 2016-йил 5-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 12-июл.