Андрей Андреевич Борзенко (1920-йил 4-декабр, Тошкент , СССР — 1993-йил 21-феврал, Тошкент , Ўзбекистон) — совет боксчиси, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган мураббий, спорт устаси, ҳакам, бокс бўйича оғир вазн тоифасида икки карра Ўзбекистон ССР чемпиони (1938, 1939) [1][2]. .

Георгий Свиридовнинг „Ринг за колючей проволокой“ („Ринг за колючей проволокой“) романи қаҳрамонининг прототипи [3].

Андрей Андреевич Борзенко 1920-йилда Тошкентда туғилган.

1930-йилларнинг ўрталарида Сидней Жексон бўлимида бокс билан шуғуллана бошлаган. Икки марта 1938-ва 1939-йилларда бокс бўйича оғир вазн тоифасида Ўзбекистон ССР чемпионлигини қўлга киритган.

1941-йил 24-сентябрда Қизил Армиянинг артиллерия бўлинмасида Қизил Армия аскари унвони остида ҳарбий хизматга чақирилган. Ҳарбий ҳаракатларда қатнашиб икки марта яраланган. 1941-йилда Совет қўшинлари Днепр бўйлаб чекиниши пайтида асир олинган.

Андрей Андреевич Борзенко дастлаб Дрезден яқинидаги ҳарбий асирлар лагерида сақланган. Икки марта қочишга уринганидан кейин Бухенвалд лагерига юборилган.

Янги келган маҳбуслар орасидан Бухенвалд ҳаваскорлар рингига спортчиларни танлаган немис офицери, Борзенконинг спортдаги ўтмиши ҳақида билиб қолиб, уни лагер ходимларининг кўнглини олиши учун кўргазмали бокс жангларида қатнашишга мажбур қилади. Борзенко 1945-йил 11-апрелда озодликка чиқишига қадар Бухенвалдда 80 дан ортиқ жанг ўтказган ва уларнинг барчасида ғалаба қозонган.

Фарзандининг сўзларига кўра, Борзенко озодликка чиққанидан кейин бир муддат „Смерш“да хизмат қилган.

Улуғ Ватан урушидан кейин Тошкентга қайтиб келган ва Тошкент тиббиёт институтини тамомлаб, жарроҳлик касбини эгаллаган. Тошкент шаҳридаги 6-сонли шаҳар клиник шифохонасида ишлаган.

Оилали, икки нафар фарзанди- ўғли Андрей ва Олга исмли қизи бор.

Андрей Андреевич Борзенко 1993-йилда вафот этган. Тошкентдаги Боткин қабристонига дафн этилган.

Маданият изидан

Борзенко узоқ вақт Бухенвалд концлагерида бўлгани ҳақида гапирмаган. Бироқ, 1947-йилдан бери Борзенко билан шахсан таниш бўлган ёзувчи ва СССР бокс федерациясининг биринчи раҳбари Георгий Свиридов уни ҳаётий ҳикоясини нашр этиришга кўндиради. „Ринг за колючей проволокой“ („Ринг за колючей проволокой“) (1960) китобида Свиридов ўз асарида Бухенвалд ер остида антифашистик ҳаракатларнинг фаол иштирокчиси, ҳимоясиз ўртоқларини калтакланишини тўхтатиш ва ер ости қуролларини йиғиш ҳамда синовдан ўтказишга имкон бериш учун рингга киришга мажбур бўлган Андрей Борзенконинг (китоб матнида Бурзенко деб келтирилади) қаҳрамонлик қиёфасини ёзган.

2022-йилда „Борзенко: Тиканли сим ортидаги ҳалқа“(„Борзенко: Ринг за колючей проволокой“) ҳужжатли филми намойиш этилган (режиссёр Алексей Дегтярёв ва Елена Моштал-Геладзе. Муаллиф номидан матнни Сергей Гармаш ўқиган. Бадиий саҳналардаги ролларни Иван Фоминов ва Сергей Рублёвлар ижро этишган).

Манбалар

Ҳаволалар