Ziyosfera

Andrey Kubatin

Андрей Викторович Кубатин (1984-йил 9-март, Қорасув қишлоғи, Ўрта Чирчиқ тумани, Тошкент вилояти, ЎзССР — 2020-йил 29-октябр, Тошкент, Ўзбекистон) — ўзбекистонлик археолог, тарихчи ҳамда туркшунос. Туркий дунё тарихи ва маданияти бўйича мутахассис.

Андрей Викторович Кубатин
Таваллуди 9-март 1984-йил
Тошкент вилояти, Ўрта Чирчиқ тумани, Қорасув қишлоғи
Вафоти 29-октябр 2020-йил(2020-10-29)
(36 ёшда)
Тошкент
Фуқаролиги Oʻzbekiston bayrogʻi Ўзбекистон
Миллати озарбайжон
Соҳаси туркшунос
Иш жойлари Тошкент давлат шарқшунослик институти
ЎзР ФА Миллий археология маркази
Таълими Ўзбекистон миллий университети
Академик раҳбарлари Ғайбулла Бобоёров
Мукофотлари Халқаро Турк Академиясининг олтин медали[1]
Турмуш ўртоғи Феруза Джуманиязова
Дини ислом

Сиёсий айбловлар туфайли у 2017-йилнинг март ойида ўтказилган махсус рейд ортидан ҳибсга олинган. 2019-йил сентябр ойи охирида бир неча давлатлардан келган ўнлаб академиклар Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёевдан Кубатинни озод этишни сўраб петиция имзолагач, Жиноят ишлари бўйича Тошкент вилоят суди олимни оқлади ва озодликка чиқарди. Қамоқдан чиққанидан қарийб бир йил ўтгач, Андрей Кубатин CоВИД-19 туфайли вафот этди.

Ҳаёти

Андрей Викторович Кубатин 1984-йил 9-мартда Тошкент вилоятининг Ўрта Чирчиқ тумани, Қорасув қишлоғида туғилган. Ўрта мактабни имтиёзли диплом билан тугатганидан сўнг, у Ўзбекицон миллий университетининг тарих факултетига ўқишга киради. Андрей Кубатин талабалик чоғларидаёқ қадимги туркий руник ёзувдан тортиб, ҳозирги барча туркий тилларнинг тилшунослигига қизиққан.

Илмий даражаси

2005-йили тарих факултетини тугатгандан сўнг Андрей Кубатин шу университетнинг магистратура босқичида ўқишни бошлайди ва нумизматикага йўналтирилган археология бўйича таҳсил олади. 2007-йил Ўзбекистон миллий университетининг „Археология“ кафедраси магистратурасини тугатиб, шу йили ЎзР ФА Шарқшунослик институтида илмий ходим бўлиб иш бошлаган.

Кубатин туркология, нумизматика, лингвистика ва умуман Марказий Осиё тарихи бўйича қатор илмий ишлар муаллифидир. Хусусан, 2016-йилда унинг "Система титулов в тюркском каганате: генезис и преэмственност" (Турк хоқонлигида унвонлар тизими: келиб чиқиши ва ворисийлик) номли монографияси чоп этилган[2]. У бу муассасада профессор Ғайбулла Бобоёров, тарих фанлари доктори Аблат Хўжаев, профессор Наталя Каримова, тарих фанлари номзодлари Абдухолиқ Айтбоев ҳамда Феруза Джуманиёзова каби олимлар билан ишлаган.

Андрей Кубатин бир неча ўнлаб тилларни, айниқса туркий тилларни жуда яхши билган (хусусан, болалигиданоқ рус ва қозоқ тилларида мукаммал ўқиб-ёза олган). Бу унинг кўп миллатли оила аъзоси эканлиги билан боғлиқдир: бувиси Мария Кубатина асли кубан казаклари авлодидан бўлиб, келиб чиқиши қозоқ бўлган инсонга турмушга чиққан эди). Кубатин полиглот сифатида қадимги турк рун, сўғд, форс, араб ҳамда эски ўзбек тили (чиғатой ўзбекчаси)ни ўрганиш орқали билимини тўлдириб борган[3].

Олим 4 та монография, 80 дан ортиқ мақола ва илмий конференсиялар учун тезислар муаллифидир.

Сиёсий таъқиблар

Тошкент давлат шарқшунослик институтининг катта ўқитувчиси Андрей Кубатин 2017-йил декабрида 157-модданинг 1-қисми (давлатга хиёнат) бўйича ўн бир йилга озодликдан маҳрум қилинган[4]. Жиноят иши ва ўша ишга асосланган ҳукмга кўра, Андрей Кубатин 1 000 доллар эвазига Туркиянинг ҳамкорлик ташкилоти ходимига Ўзбекистон Бош архиви ва Фанлар Академиясининг Шарқшунослик институти фондидаги электрон китобларини бериб юборган[5]. Жазо муддати бир йилдан кейин қайта кўриб чиқиш натижасида беш йилга қисқартирилади.

Андрей Кубатин, Ўзбекистон Марказий архиви ва Фанлар академиясининг Шарқшунослик институтидан тўпланган 187 Гбайт ҳажмлик 4 000 га яқин пдф шаклда сақланган китобларни, ТИКА (Турк Ҳамкорлик ва координация агентлиги)нинг Ўзбекистондаги расмийси Сüлейман Кıзıлтопракнинг компютерига юклаганлиги айблови билан ҳибсга олинган[6]. Терговчилар томонидан кўриб чиқилаётган материалларда Ўзбекистоннинг геологик захиралари ҳақидаги махфий маълумотлар ошкор қилинган бўлиши мумкинлигини иддао қилинган. Кубатиннинг адвокатлари бу каби айбловларни бемаънилик дея рад этиб, кўриб чиқилаётган материаллар жамоатчиликка очиқ эканини таъкидлашган[7][8].

Академик ва илмий жамоатчилик Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев номига 150 га яқин ўзбекистонлик ва халқаро олимлар томонидан имзоланган норозилик мактубини йўллашади. Ўзбекистон Фанлар академияси бу ишга аралашишни истамайди ҳамда мазкур ишнинг катта сиёсий оқибатларга олиб келишидан хавотирда эканини билдиради. Фанлар академияси ўзининг ярим расмий изоҳида „ишнинг тафсилотлари ҳақида маълумот йўқлиги“ни маълум қилган.

Халқаро миқёсда таниқли олимларнинг Мирзиёевга бир неча бор мурожаатлари ва кенг кўламли халқаро норозиликлардан сўнг 2019-йилнинг 26-сентабрида Жиноят ишлари бўйича Тошкент вилоят суди Андрей Кубатинни реабилитация қилиб, қамоқдан озод қилган.

Andrey Kubatin Turkiston shahridagi Ahmad Yassaviy maqbarasi yonida
Андрей Кубатин Туркистон шаҳрида жойлашган Аҳмад Яссавий мақбараси ёнида

АҚШнинг Ўзбекистондаги элчихонаси ходимлари Кубатинни эркинлик ва адолат излаётган барча учун ўрнак деб атаган[9].

Эрта ўлими

2020-йил 29-октабр куни Андрей Кубатин CоВИД-19 коронавирус инфексияси билан касалланиш оқибатида вафот этди.

Унинг вафотидан сўнг жамоатчилик орасида олимнинг ўлими билан боғлиқ баъзи шубҳалар пайдо бўлди. Вафотидан икки кун олдин синглиси Клара акасини кўрган боргани ва беморнинг столидан қариндошлари томонидан келтирилган даволаниш учун барча зарурий дори-дармонларни топиб олганлигини айтган. Бундан ташқари, унинг ўпкаси атиги 10 % шикастланган бўлиб, бу коронавируснинг ўртача оғирлик даражасидир[10].

Андрей Кубатин ўзи туғилган Ўрта-Чирчиқ тумани, Қорасув қишлоғида жойлашган қабристонга дафн қилинган.

Мукофотланиши ва товон пули

Олим Андрей Кубатин Нур-Султон шаҳрида жойлашган Халқаро Турк Академиясининг олтин медали билан вафотидан сўнг тақдирланган. Кубатин мазкур академияда 2014-йилнинг иккинчи ярмидан бошлаб ярим йил давомида фаолият кўрсатган эди. Ушбу медал 2021-йил 13-сентябр куни Фанлар академиясининг Миллий археология марказида олимнинг рафиқасига топширилади. Феруза Джуманиёзованинг қўшимча қилишича, ушбу академияда ишлаган вақтларида „Доисламские монети Тараза — İслам öнcеси Тараз сиккелери“ китобини ёзган[11]. Феруза Джуманиёзова бу ҳақида шундай дейди:

Мен шахсан бу инсонга ва у етакчилик қилаётган академияга бутун оилам номидан ўз миннатдорчилигимни изҳор қиламан. Бундай эътироф учун катта раҳмат, деб қоламан. Бу юксак мукофот мен учун катта мас’улият. Бу мукофот менга турмуш ўртоғимнинг тадқиқотларини тўплаб, алоҳида китоб ҳолида нашр қилиш, ўзим ҳам у бошлаган ишларни давом эттириш ва фарзандимизни отасидек етук олим қилиб етиштириш мас’улиятини юклайди[11]

Жиноят ишлари бўйича Тошкент вилоят судининг апелляция инстансияси биринчи инстансия суди қарорини бекор қилиб, марҳум шарқшунос Андрей Кубатин оиласининг маънавий зарарни қоплаш тўғрисидаги даъвосини қисман қаноатлантириш ҳақида қарор қабул қилган. Қарорга кўра Тошкент шаҳар Молия бошқармаси олимнинг яқинларига 150 млн. сўм тўлаши белгиланган[12].

Илмий ишлари

  • КУБАТИН, А.В. Система титулов в тюркском каганате: генезис и преэмственност. (Тҳе сйстем оф титлес ин тҳе Туркиc каганате: генесис анд cонтинуитй) Ташкент: ЙАНГИ НАСҲР, 2016. 192 п.
  • КУБАТИН, Андрей, эт ал. Древнетюркские термини в согдийских документах с гори Муг (Анcиэнт Туркиc термс ин Согдиан доcуменц фром Моунт Мугҳ.) Урал-Алтаиc Студиэс, 2014, 03 (14): 12-23.
  • БАБАЙАРОВ, Г.; КУБАТИН, А. Древнетюркские титули в эпоху до Тюркского Каганата. (Анcиэнт Туркиc титлес ин тҳе эра бефоре тҳе Туркиc Каганате). 2012.
  • БАБАЙАРОВ, Г. Б.; КУБАТИН, А. В. Монети западно-тюркского каганата с титулом тюрк-каган. (Cоинс оф тҳе Wест Туркиc Каганате wитҳ тҳе титле Турк-Каган). Эпиграфика Востока/Эпиграпҳй оф тҳе Эаст, 2015, 31: 189-201.

Манбалар

  1. ↑ „Марҳум олим Андрей Кубатин Халқаро туркий академиянинг олтин медали билан тақдирланди“. ҳттпс://www.газета.уз/оз/2021/09/14/кубатин/. Қаралди: 2022-йил 17-октябр.
  2. ↑ „Таниқли турколог Андрей Кубатин вафот этди“ (2020-йил 30-октябр). 2022-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-октябр.
  3. ↑ Эркин Ўзбекистон, Дüсселдорф, Германй. 26 Фебруарй 2021.
  4. ↑ Узбек Счолар Андреи Кубатин Диэс Оф CОВИД-19 Оне Еар Афтер Релеасе Фром Присон. Радио Фреэ Эуропе/Радио Либертй, 29 Оcтобер 2020
  5. ↑ „Шарқшунос олим Андрей Кубатин вафот этди“ (2020-йил 29-октябр). 2020-йил 30-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-октябр.
  6. ↑ „Öзбекистан'да ҳапис ятан Тüрколог Андрей Кубатин öзгüрлüğüне кавуşту“ (2019-йил 27-сентябр). 2019-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-октябр.
  7. ↑ Ҳäрке, Ҳеинрич. А Дозен Еарс оф Cентрал Асиа: ан арчаэологистъс блог. Културнí студиа/Cултурал Студиэс 1/2022. ДОИ: 10.7160/КС.2022.180103
  8. ↑ „Узбекистан: Счолар имприсонед фор эспионаге абсолвед анд релеасед“. Эурасианет (2019-йил 27-сентябр). Қаралди: 2022-йил 6-март.
  9. ↑ У.С. Эмбассй Ташкент Статемент он тҳе Деатҳ оф Андрей Кубатин, 2 Новембер 2020. Аваилабле фром: ҳттпс://уз.усембассй.гов/у-с-эмбассй-ташкент-статемент-он-тҳе-деатҳ-оф-андрей-кубатин/
  10. ↑ Эркин Ўзбекистон, Дüсселдорф, Германй. 26 Фебруарй 2021.
  11. ↑ 11,0 11,1 „Марҳум олим Андрей Кубатин Халқаро туркий академиянинг олтин медали билан тақдирланди“ (2021-йил 14-сентябр). 2021-йил 13-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-октябр.
  12. ↑ „Андрей Кубатиннинг оиласи 150 млн сўм миқдорида товон пули олади“ (2021-йил 22-сентябр). 2021-йил 10-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-октябр. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Andrey_Kubatin" dan olindi