Andrey Stanishevskiy
Бу мақола автомат таржима қилинган ёки машина таржимаси тайинли ўзгартиришсиз чоп этилгани эътироф этилмоқда. Таржимани текшириб чиқиш ҳамда мақоладаги мазмуний ва услубий хатоларини тузатиш керак. Сиз мақолани тузатишга кўмаклашишингиз мумкин. (Шунингдек, таржима бўйича тавсиялар билан танишиб чиқишингиз мумкин.) ДИҚҚАТ! БУ ОГОҲЛАНТИРИСҲНИ ЎЗБОСҲИМCҲАЛИК БИЛАН ОЛИБ ТАСҲЛАМАНГ! Мақоланинг оригинали кўрсатилинмаган. |
Андрей Владимирович Станишевский (1904-йил, Владикавказ, Владикавказ округи, Россия империясининг Терск вилояти — 1993-йил Тошкент, Ўзбекистон Республикаси) — совет, ўзбек, тожик тадқиқотчиси, шарқшунос-олим, этнограф, географ, ҳарбий топографчи, тарихчи, таржимон, Помир ва Афғонистон бўйича мутахассис., СССР Фанлар академияси Тожикистон-Помир экспедисияси махсус партияси бошлиғи; жамоат арбоби, ёзувчи, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси а’зоси; БДСБ(Бирлашган давлат сиёсий бошқармаси) бўлими бошлиғи (1933-йилгача), 1942-йилдан совет армияси зобити, назқидирув зобити, Афғонистон, Эрон, Тибетда хорижий разведкага қарши курашда қатнашган; совет-афғон чегарасини демаркасия қилиш комиссия раиси ўринбосари; “Правда”нинг Тошкентдаги мухбирлари бўлими Жамоатчилик қабулхонаси мудири лавозимларида фаолият олиб боради. Ўзбекистоннинг кўплаб шарқшунос олимлари унинг шогирдлари эди[1].
| Андрей Владимирович Станишевский | |
|---|---|
Андрей Владимирович Станишевский | |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
17-июн 1904-йил Владикавказ Россия империяси |
Биографияси
У асли Владикавказдан, фуқаролар урушида қатнашган ишчи, кейинчалик профессионал чекист бўлади. 1922-йилдан бошлаб у Туркистонда, Тошкентда, Помирда тез-тез бўлиб, муҳим оператив вазифаларни бажаради. Киевда у ҳарбий хизмат ўташ билан бирга Ташқи алоқалар институтида ҳам таҳсил олади. 1923-йилдан—1925-йилгача Тошкентда Россия империясининг Туркистон ўлкаси ҳарбий губернатори архиви ҳужжатлари билан, Тошкент шарқшунослари ишида, 1928-йилда инглиз разведкасига қарши курашиш учун ДСБнинг Тоғли Бадахшон вилояти бошқармаси бошлиғининг ўринбосари сифатида Помирга юборилади. Ўшанда ҳам у маҳаллий аҳоли орасида катта обрў-э’тиборга эга бўлади. 1929-йилда унинг Хоруғдаги квартирасида помир исмоилийлари билан пешоварлик воизлар ўртасида диний мулоқот бўлиб ўтади. 1933-йил баҳорида у Москвага ўтказилади ва у ерда босмачилар ҳаракати тарихини ўрганади. Кейинчалик Станишевский СССР Фанлар академиясининг Тожик-Помир комплекс экспедисиясига юборилади ва у ерда Махсус партия раҳбари этиб тайинланади.
Экспедисиянинг вазифаси этнографик материаллар, исмоилий қўлёзмалар, Тоғли Бадахшон тарихига оид афсоналарни ёзиб олиш, архив материалларини тўплаш ва тизимлаштиришдан иборат эди. 1934-йилда Шарқшунослик институтига исмоилий фирманларининг ноёб коллексиясини туҳфа қилди. Москвага қайтгач, у адабиёт ва шарқшунослик билан шуғуллана бошлайди. Станишевский Азиз Ниалло тахаллусини олиб, Помир ва Ҳиндукуш ҳақида қизиқарли этнографик ма’лумотларга эга (1933-1941-йилларда) ҳикоя ва ҳикояларни нашр этади. 1936-йилда унинг жуда ажойиб "Ҳабашистон бўйлаб саёҳат" китоби нашр этилади ва у ерга у жосус сифатида ташриф буюради. Бу ҳақда Андрей Владимирович сўзлаб беради. Станишевскийнинг 1973-йилда нашр этилган "Уйғонган Шарқ" романи алоҳида шуҳрат келтиради.
1941-йилда Ўрта Осиёга, сўнгра Эронга (1941-1947) чекист ходими сифатида юборилади. Туркистон ҳарбий округи разведкасида хизмат қилади, Помирда чегараларни белгилаш бўйича совет-афғон комиссияси таркибида фаолият олиб боради (1947), кейин у подполковник унвони билан демобилизасия қилинади. Сўнгги йилларда Станишевский Тошкентда яшаб ижод қилади, маҳаллий архивларда жонбозлик кўрсатади, бундан ташқари, у 1867—1917-йиллардаги Қуруқ чўл тарихини ўрганади[2].
Мукофотлар ва унвонлар
- 1-даражали Ватан уруши ордени
- Қизил Юлдуз ордени (1947-йил, 6-оябр)
- "Ҳарбий хизматлари учун" (1945-йил, 30-апрел)
- “1941—1945-йиллардаги Улуғ Ватан урушида Германия устидан қозонилган ғалаба учун” (1945-йил, 27-август)
- Ўзбекистонда хизмат кўрсатган маданият ходими.
Манбалар
- ↑ Памяти писателя-востоковеда // Народное слово. Печатный орган Олий Мажлиса Республики Узбекистан и Кабинета министров Республики Узбекистан / Гл. ред. А. Джурабаев и др.. — Ташкент: Издательско-полиграфический концерн «Шарқ» при Управлении делами аппарата Президента Республики Узбекистан, 1993. — 7 сентября (№ 173 (680)). — С. 4..
- ↑ „Незабываемые встречи. Андрей Станишевский, он же Азиз Ниалло. При необходимости мог остановить работу своего сердца…“.
- 17-iyunda tugʻilganlar
- 1904-yilda tugʻilganlar
- Sovet tarixchilari
- Oʻzbekistonlik yozuvchilar
- Oʻzbek tarixchilari
- „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari
- Jangovar xizmatlari uchun medali sohiblari
- Qizil Yulduz ordeni sohiblari
- 1-darajali Vatan urushi ordeni sovrindorlari
- Toshkentda vafot etganlar
- 1993-yilda vafot etganlar
- 20-avgustda vafot etganlar