Anemone coronaria
| Поппй анемоне | |
|---|---|
| Илмий таснифлаш | |
| Плантаэ | |
| Трачеопҳйтес | |
| Ангиоспермс | |
| Эудиcоц | |
| Ранунcулалес | |
| Ранунcулаcеаэ | |
| Анемоне | |
А. cоронариа
| |
| Бинар номи | |
| Анемоне cоронариа | |


Анемоне cоронариа, ко'кнори анемони,[1] испан мариголд ёки шамол гули, О'рта ер денгизи минтақасида о'сувчи Айиқтовондошлар оиласига мансуб гулли о'симлик тури.
Тавсифи
Анемоне cоронариа узунлиги 20-40 см гача о'садиган ко'п йиллик о'цимон о'симлик . Апрелдан июнгача гуллайдиган гуллар баланд пояда якка ҳолатда о'сади, гул остидаги майда барглари бо'лади. Гулчанглари қуруқ, экзинаси ўйиб, 40 нм диаметрга эга. Гуллари 200-300 уруғ беради[2]. Ўсимликлар сақлаш органи сифатида қаттиқ қора илдиз ҳосил қилади[3].
Таксономия
Қарг'атуёқ туркумида А. cоронариа анемоне бўлими, анемоне кичик бўлимида жойлашган бўлиб, А. ҳортенсис Л., А. палмата Л., А. павонина Лам билан биргаликда Анемон туркумини ташкил этувчи беш турдан биридир[4].
Этимология
Анемоне cоронарианинг арабча номи шақаиқ ан-Ну'мон бо'либ, со'зма-со'з таржима қилинганда Ну'моннинг яралари ёки "бо'лаклари" деб таржима қилинган[5][6]. Бундан ташқари номи шумерларнинг озиқ-овқат ва о'симликлар худоси Таммузга бориб тақалади деган тахминлар ҳам мавжуд, унинг Финикия эпитети "Неа'ман" эди[7]. Таммуз одатда юнон пантеонига ёввойи чо'чқани овлаш пайтида олган жароҳатларидан вафот этган Адонис сифатида жалб қилинган деб ҳисобланади. Худо Адониснинг қони билан бо'ялган гулга айланади[7]. Таммузнинг Финикиялик “Неаман” эпитети араб тилидаги “ан-Нуъмон” сўзининг ҳам сурияча, ҳам юнон тилидан келган “анемона” сўзининг манбаи эканлигига ишонилади[7]. Исмнинг яна бир мумкин бо'лган манбаси Ал -Ҳиранинг со'нгги Лахмид шоҳи (милодий 582-609) ва насроний араб бо'лган Ан-Ну'мон ИИИ Бин Ал -Мунсирдир. Ан-Но'мон о'з ҳукмронлиги даврида гулларни ҳимоя қилгани ма'лум[5]. Афсоналарга ко'ра, гул Адониснинг о'лими ва қайта туг'илиши билан параллел равишда Ан-Ну'мон қабрида гуллаб-яшнаган.
Ибронийчада анемоне - каланит метзуя."Каланит" ибронийча "кала лла" со'зидан келиб чиққан бо'либ, " келин ", "метзуя" "умумий" деган ма'нони англатади. Каланит о'зининг го'заллиги ва улуг'ворлиги туфайли унинг номини олди, то'й куни келинни уйг'отди[8]. 2013-йилда Анемоне cоронариа Исроил Табиатни Муҳофаза қилиш Жамияти (ҳаҳбрҳа ллаҳнн ҳҳтҳеб) ва Йнет томонидан о'тказилган со'ровномада Исроил давлатининг миллий гули этиб сайланди[9]. Ҳар йили Исроилда қизил анемонеларнинг гуллашини нишонлаш учун бир ойлик фестивал о'тказилади[10]. Британиянинг Фаластин учун мандати даврида инглиз десантчилари қизил беретлари учун "каланиёт" лақабини олдилар.
Тарқалиши ва яшаш жойи
О'рта ер денгизи қирг'ог'и, Греция, Албания, Туркия жануби ва Суриядан Синай ярим оролигача, шарқда Эронга ва г'арбга Италиянинг О'рта ер денгизи қирг'оқлари бо'йлаб, жанубий Франсия ва Шимолий Африкага қадар чо'зилган кенг ҳудудга тарқалган[11][2][3].

Экология
Ёввойи табиатда А. cоронариа қишда гуллайди ва асаларилар, пашшалар ва қо'нг'излар томонидан чангланади[2].
Култивация
Анемон коронарияси Англияга 1596-йилгача олиб келинган бо'либ, уни Томас Жонсон " Ҳербалл " нашрида тасвирлаган. Журнал биринчи марта 1597-йилда нашр этилган ва қиролича Елизавета И даврида машҳур бо'лган. О'н саккизинчи асрнинг бошларига келиб, Франсия ва Италиядаги селексионерлар турли хил рангдаги гулларга эга навларни кашф этганлар[2].
Анемоне cоронариа о'зининг декоратив гуллари учун кенг тарқалган, 7-10 УСДА зоналарига чидамли, то'лиқ қуёшни жойларни афзал ко'ради. Табиий ҳолатда кўп йиллик бўлса-да, А.cоронариа одатда бир йиллик ўсимлик сифатида совуқроқ иқлим шароитида, илдиз меваларидан ўстирилади. Экиш одатда кузда бо'лади, агар қишда иссиқхонада қозонларда ёки совуқ хавфи о'тгандан кейин баҳорда эрга сақланади[3].
Турлари
Замонавий навлар 8-10 см диаметрли, жуда ёрқин рангдаги катта гулларга эга. Маркази одатда қора, лекин оқ навларда оч яшил бо'лиши мумкин. Пояси 40-50 см гача бо'лиши мумкин ва ҳар бир о'симлик 13-15 тадан гул ҳосил қилиши мумкин[2].
Ко'плаб навлар яратилган, улардан энг машҳурлари Де Cаэн (битта) ва Ст Бригид (ярим қо'ш ва қо'ш) навларидир.[12] Де Cаэн гуруҳи 18-асрда Франсиянинг Кан ва Баеух туманларида етиштирилган[3] бу гуруҳга 'Биcолор' (оқ билан қизил), 'Мовий ко'кнори' (ко'к), 'Жаноб Фоккер' киради. (бинафша ранг), "Сйлпҳиде" (чуқур пушти) ва "Келин" (оқ). Бу о'симликлар ҳақиқий ко'кнори (Папавероидеаэ) га жуда о'хшашлиги сабабли ко'кнори анемонлари деб аталади. Сент-Бригид навлари Ирландияда пайдо бо'лган ва о'ша округ авлиёсининг номи билан аталган, улар орасида "Лорд Лейтенант" (бинафша ко'к) ва "Губернатор" (қизил)[13] бор. Бу катта гуруҳларга қо'шимча равишда иккита кичик гуруҳ мавжуд, уларга жуда эрта гуллайдиган Риссоана (ноябр) ва баҳорда гуллайдиган катта қо'ш гулларга эга Грассенсис киради[2].
Галерея
-
Исроил, Мегиддо яқинида ёввойи ҳолда о'сади
-
Қизил гул
-
Мовий гул
-
Оқ гул
-
Бинафша гул
-
6 гулбаргли қизил гул
-
Бинафша гулнинг сканографияси
-
Кипрда
-
Яҳудия тог'ларида о'саётган бинафша ранг анемон
-
Қизил ва оқ анемон
Манбалар
- ↑ БСБИ 2007.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Лаура & Аллавена 2007.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 МБГ 2017.
- ↑ Ҳоот эт ал 2012.
- ↑ 5,0 5,1 Арабиc-Энглиш лехиcон, Волуме 1, Парт 4 Бй Эдwард Wиллиам Лане, п. 1578, ҳттпс://боокс.гоогле.cом/боокс?ид=3п4ОААААЙААЖ&пг=ПА1578
- ↑ Тҳе поэтиcс оф анти-cолониалисм ин тҳе Арабиc қаṣīдаҳ Ҳуссеин Н. Кадҳим, п. 158, ҳттпс://боокс.гоогле.cом/боокс?ид=80ЖтТ6_МЕмwC&пг=ПА158
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Ҳитти, Пҳилип К.. Ҳисторй оф Сйриа, 1951 — 117-бет. Қаралди: 2020-йил 2-июл.
- ↑ Анемоне cоронариа[сайт ишламайди] ин WилдФлоwерс.cо.ил (Ҳебреw).
- ↑ הכלנית: הזוכה בתחרות "הפרח של ישראל", йнет, 25 Новембер 2013.
- ↑ стафф. „60,000 флоcк то соутҳ wҳере фиэлдс торчед бй инcендиарй баллоонс ноw блоом“ (эн-УС). www.тимесофисраэл.cом. Қаралди: 2019-йил 2-феврал.
- ↑ „Анемоне cоронариа Л.“. Планц оф тҳе Wорлд Онлине. Роял Ботаниc Гарденс, Кеw. Қаралди: 2021-йил 25-сентябр.
- ↑ ГW 2017.
- ↑ Гардениа 2017.