Ангиография (ангио - томир, графия - чизаман) – қон ва лимфа томирларига контраст (организм учун зарарсиз, рентген тасвирида соя қолдиради) модда юбориб, рентгенологик усул билан улар суратини олиш. Ангиография қон ва лимфа томирлари касалликларини, шунингдек мия, юрак, ўпка ва бошқа органлар касалликларни қон томирларидаги ўзгаришларга қараб аниқлашда қўлланилади. Ангиографиянинг ангиокардиография, ангиопулмонография, аортография, вазография, лимфография ва бошқа турлари мавжуд[1].

Ангиография
ИCД-9-CМ 88.40-88.68
МеСҲ Д000792
ОПС-301 cоде 3–60

Ангиография ёки артериография – артериялар, томирлар, юрак камералари ва тана аъзоларининг ички қисмини ва қон билан таъминланиши кўриш учун ишлатиладиган тиббий тасвирлаш усули. Замонавий ангиография қон томирига радио-шаффоф контраст моддани киритиш ва рентгенографияга асосланган флюроскопия каби усуллардан фойдаланган ҳолда тасвирлаш орқали амалга оширилади.

Номининг тарихи

Бу сўзнинг ўзи юнонча ἀггéῖон ангеион „томир“ ва грфéн грапҳеин „ёзмоқ, ёзиб олмоқ“ сўзларидан келиб чиққан. Қон томирларининг кўриниши ёки тасвири ангиография ёки одатда ангиограмма деб аталади. Бу сўз ҳам артериограмма, ҳам венограммани ифодалаши мумкин бўлса-да, кундалик фойдаланишда ангиограмма ва артериограмма атамалари кўпинча синоним сифатида ишлатилади, венограмма атамаси эса аниқроқ ишлатилади.

[2]

Ангиография атамаси радионуклид ангиографияси ва CО ангиографияси, КТ ангиографияси ва МР ангиографияси каби янги томирларни кўриш усулларига нисбатан қўлланган.[3] Изотоп ангиографияси атамаси ҳам ишлатилган, аммо бу тўғрироқ изотоп перфузион сканерлаш деб аталади.

Тарихи

Файл:Ренал артерй ангиограпҳй.огг Усул биринчи марта 1927-йилда португалиялик шифокор ва невролог Эгас Мониз томонидан Лиссабон университетида ўсмалар, артерия касалликлари ва артериовеноз малформациялар каби турли хил асаб касалликларини ташхислаш учун контрастли рентген- мия ангиографиясини таъминлаш учун ишлаб чиқилган. Мониз бу соҳада кашфиётчи сифатида тан олинган.[4] У 1927-йилда Лиссабонда биринчи мия ангиограммасини ўтказган, Рейналдо дос Сантос эса 1929-йилда худди шу шаҳарда биринчи аортограммани ўтказган. Дарҳақиқат, кўплаб замонавий ангиография усуллари Лиссабон университетида португалияликлар томонидан ишлаб чиқилган. Масалан, 1932-йилда Лопо де Карвалё биринчи ўпка ангиограммасини юқори аъзонинг веноз понксиёни орқали амалга оширди. 1948-йилда биринчи кавограмма Соуса Перейра томонидан амалга оширилди. Ангиография учун радиал кириш техникаси 1953-йилда кузатилиши мумкин, у ерда Эдуардо Перейра биринчи марта коронар ангиография қилиш учун радиал артерияни кануляция қилган. 1953-йилда Селдингер техникасининг киритилиши билан процедура сезиларли даражада хавфсизроқ бўлди, чунки томир лüменинде қолиши учун ўткир кириш мосламалари керак эмас эди.

Техникаси

Ангиограмма турига қараб, қон томирларига кириш кўпинча сон артерия орқали, юракнинг чап бўлимларига ва артериал тизимни текшириш учун ишлатилади. Юракнинг ўнг бўлимларига ва веноз тизимни текшириш учун бўйинбоғ ва сон венаси орқали кирилади. Қўлланма симлари ва катетерлар тизимидан фойдаланиб, рентген тасвирларида кўринадиган қилиш учун қонга контраст модданинг бир тури (рентген нурларини ютиб соя ҳосил қилувчи модда) қўшилади.

Олинган рентген тасвирлари ҳаракациз бўлиши мумкин, тасвир кучайтиргич ёки плёнкада ёки ҳаракатланувчи тасвирларда кўрсатилиши мумкин. Юракдан ташқари барча тузилмалар учун тасвирлар одатда рақамли айирма ангиографияси ёки ДСА деб аталадиган усул ёрдамида олинади. Бундай ҳолда тасвирлар одатда секундига 2-3 кадр тезликда олинади, бу интервенцион рентгенологга томир ёки томирлар орқали қон оқимини баҳолаш имконини беради. Ушбу усул суяклар ва бошқа органларни „олиб ташлайди“, шунинг учун фақат контраст модда билан тўлдирилган томирларни кўриш мумкин. Юрак тасвирлари секундига 15-30 кадр тезликда олинади, айириш усулидан фойдаланмайди. ДСА беморнинг ҳаракациз қолишини талаб қилганлиги сабабли, уни юракда қўллаш мумкин эмас. Ушбу иккала усул ҳам интервенцион рентгенолог ёки кардиологга томир ичидаги стенозни (тўсиқлар ёки торайишлар) кўришга имкон беради, бу қон оқимига тўсқинлик қилиши ва оғриқ келтириши мумкин.

Жараён тугагандан сўнг, агар сон орқали кириш техникаси қўлланилса, кириш жойидаги асоратларни олдини олиш учун артериал кириш жойи қўлда сиқилади, штапел билан ёпилади ёки тикилади.[5]  

Фойдаланиш жойлари

Ангиограммада кўрилган бармоқ ангиомаси

Коронар ангиография

Амалга оширилган энг кенг тарқалган ангиограмлардан бири коронар артерияларни ингл. Катетер деб аталадиган узун, юпқа, эгилувчан трубка рентген контраст агентини кўриш учун керакли ҳудудга юбориш учун ишлатилади. Катетер билакдаги артерияга ўралади ва учи артериал тизим орқали катта коронар артерияга узатилади. Коронар артериялар ичида оқаётган қон ичидаги вақтинчалик радиоконтраст тақсимотининг рентген тасвирлари артерия тешикларининг ўлчамини кўришга имкон беради. Артерияларнинг деворларида атеросклероз ёки атзерома мавжудлиги ёки йўқлиги аниқ белгиланиши мумкин эмас.

Одатда катетер катакка киритилади ва процедура бошланишидан олдин бу жой тозаланади ва сочилади. Шу билан бирга, ҳар бир беморга қараб, уни қўлга қўйиш мумкин. Бемор рентген столига ётади ва унга локал беҳушлик берилади. Тўғри тасвирларни олиш учун, беморни ҳаракациз ушлаб туриш учун камар ишлатилиши мумкин. Кейин катетер чаноққа ёки қўлга киритилади ва қон томирлари орқали бошқарилади.

Бўёқ катетер орқали қон томирига ўтказилади. Бўёқ тарқалгандан сўнг, бу жой рентген нурига ўтказилади. Бир нечта расм олинади ва процедура давомида бемор жуда ҳаракациз ётиши керак. Расмларни олгандан сўнг, катетер олиб ташланади ва қон кетишини тўхтатиш учун бу жойга босим ўтказилади. Кейин бу жой бандаж билан ўралади ва беморга оғриқли дорилар берилиши мумкин. Ёд бўёқлари учун материаллар. Анестезия Маҳаллий оғриқсизлантириш.

Коронар ангиография коронар артерия стенозини ёки қон томирининг торайганлигини кўриши мумкин. Стеноз даражасини қон томирларининг торайган сегментлари лüмени кенглигини қўшни томирнинг кенгроқ сегментлари билан солиштириш орқали аниқлаш мумкин.[5]

Мия ангиографияси

Мия ангиографияси аномалликларни, шу жумладан артериовеноз малформациялар ва аневризмаларни аниқлаш учун мия ичидаги ва унинг атрофидаги қон томирларининг тасвирини беради.[6] Мия ангиографиясининг кенг тарқалган усулларидан бири бу нейро-томир рақамли олиб ташлаш ангиографияси.[7][8]

Ўпка ангиографияси

Ўпка ангиографияси ўпка томирларининг анатомиясини кўриш учун ишлатилади.

Периферик ангиография

Ангиография, шунингдек, оёқ ва оёқларда қон оқимининг камайиши натижасида пайдо бўлган оёқ крамплари ёки крамплари бўлган беморларда торайган томирларни аниқлаш учун ҳам амалга оширилади; буйрак стенози бўлган беморларда (одатда юқори қон босимига олиб келади) ва инсултни топиш ва тузатиш учун бошда қўлланиши мумкин. Буларнинг барчаси мунтазам равишда феморал артерия орқали амалга оширилади, аммо брокиал ёки аксиллар (қўл) артерияси орқали ҳам амалга оширилиши мумкин. Топилган ҳар қандай стенозлар балонли ангиопластика, стентлаш ёки атзеректомия ёрдамида даволаш мумкин.

Флюроэссен ангиографияси

Флюроэссен ангиографияси – бу қон оқимига флюроэссен бўёқ юбориладиган тиббий процедура. Бўёқ кўзнинг орқа қисмидаги қон томирларини таъкидлайди, шунинг учун уларни суратга олиш мумкин. Ушбу тест кўпинча кўз касалликларини даволаш учун ишлатилади.[9]

ОКТ ангиографияси

Оптик когерент томография (ОКТ) – бу кўзни тасвирлаш учун яқин инфрақизил нурлардан фойдаланадиган технология, хусусан, ретинанинг орқасидаги микро тузилмани кўриш учун тўр пардага кириб боради. кўзнинг ОКТ ангиографияси (ОCТА) – бу ретинанинг қон томир соғлиғини баҳолаш учун ОКТ технологиясидан фойдаланадиган усул.[10]

Микроангиография

Микроангиография одатда майда қон томирларини кўриш учун ишлатилади.

Ўлимдан кейинги КТ ангиографияси

Тиббий-ҳуқуқий ҳолатлар учун ўлимдан кейинги КТ ангиографияси дастлаб Виртопсй гуруҳи томонидан ишлаб чиқилган усулдир. Ушбу лойиҳадан келиб чиққан ҳолда, сувли[11] ва ёғли[12] эритмалар баҳоланади.

Ёғли эритмалар[12] чиқинди сувни йиғиш учун махсус чўктирувчи ускунани талаб қилсада, сувли[11] эритмалар камроқ муаммоли деб ҳисобланади. Сувли эритмалар, шунингдек, ўлимдан кейинги КТ тўқималарининг дифференциациясини яхшилаш учун ҳужжатлаштирилган, ёғли эритмалар эса йўқ. Аксинча, ёғли эритмалар кейинги токсикологик таҳлилни минимал даражада безовта қилади, сувли эритмалар эса токсикологик таҳлилга сезиларли даражада тўсқинлик қилиши мумкин, шунинг учун ўлимдан кейинги КТ ангиографиясидан олдин қон намунасини сақлашни талаб қилади.[13]

Мураккабликлар

Ангиография нисбатан хавфсиз жараён ҳисобланади. Аммо унинг кичик ва жуда кам жиддий асоратлари бор. Ангиограммадан сўнг, тўсатдан зарба жарроҳлик соҳасида озгина оғриқ келтириши мумкин, аммо юрак хуружи ва инсулт одатда содир бўлмайди, чунки улар бйпасс операциясида бўлиши мумкин.

Мия ангиографияси

Рақамли айирма ангиографияси ёки контрастли МРТ каби мия ангиографиясининг асосий асоратлари ҳам кам учрайди, аммо инсулт, анестетик бошқа дори ёки контраст моддага аллергик реакция, оёқдаги кириш веналаридан бирининг тиқилиб қолиши ёки шикастланиши, псевдоаневризма киради. понксион жойи; ёки тромбоз ва эмболия шаклланиши. Контрастли препарат киритилган жойда қон кетиш ёки кўкаришлар кичик асоратлар бўлиб, кечиктирилган қон кетиш ҳам содир бўлиши мумкин, аммо камдан-кам учрайди.[14]

Қўшимча хавфлар

Қўлланиладиган контраст восита одатда бир неча сония давом этадиган иссиқлик ҳисси яратади, лекин у инексия соҳасида кўпроқ сезилиши мумкин. Агар беморда контрастли воситага аллергия бўлса, жуда жиддий ён таъсири муқаррар; аммо, янги контрастли воситалар билан оғир реакция хавфи 80 000 та текширувдан биттадан кам. Бундан ташқари, пунксион/инексия жойида ва катетер ўтиши пайтида томир бўйлаб ҳар қандай жойда қон томирлари шикастланиши мумкин. Агар унинг ўрнига рақамли айирма ангиографияси қўлланилса, хавфлар сезиларли даражада камаяди, чунки катетерни қон томирларига ўтказиш керак эмас. Шундай қилиб, зарар ёки блокировка эҳтимолини камайтиради.

Инфексия

Антибиотик профилактикаси тоза бўлмаган муолажаларда ёки инфаркт ёки некротик тўқималарнинг пайдо бўлишига олиб келадиган тоза муолажаларда, масалан, эмболизация сифатида берилиши мумкин. Мунтазам диагностик ангиография кўпинча тоза процедура ҳисобланади. Профилактика, шунингдек, инфекцияланган бўшлиқдан қон оқимига инфекцияни олдини олиш учун ҳам берилади.[15]

Тромбоз

Артериал понксиондан кейин тромбозни келтириб чиқарадиган олтита хавф омили мавжуд: паст қон босими, кичик артериал диаметр, кўп марта понксиён уринишлари, кануляциянинг узоқ давом этиши, вазопрессор/инотроп моддаларни киритиш[16] ва ён тешиклари бўлган катетерлардан фойдаланиш.[17]

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил.
  2. ↑ Г. Тимотҳй Жоҳнсон, М.Д.. „Артериограмс, Венограмс Аре Ангиограм Территорй“. Чиcаго Трибуне (1986-йил 23-январ). 2018-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 12-сентябр.
  3. ↑ Мартин, Элизабетҳ „Ангиограпҳй“, . Cонcисе Медиcал Диcтионарй, 9тҳ, Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 2015. ДОИ:10.1093/аcреф/9780199687817.001.0001. ИСБН 9780199687817. 
  4. ↑ "Тҳе оригинс оф псйчосургерй: Шаw, Бурcкҳардт анд Мониз". Ҳисторй оф Псйчиатрй 8 (29 пт 1): 61–81. Марч 1997. дои:10.1177/0957154Х9700802905. ИССН 0957-154Х. ПМИД 11619209. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Мастерс, Баррй Р.. Ҳаррисонс'с Принcиплес оф Интернал Медиcине, 18тҳ Эдитион, тwо волумес анд ДВД. Эдс: Дан Л. Лонго, Антҳонй С. Фауcи, Деннис Л. Каспер, Степҳен Л. Ҳаусер, Ж. Ларрй Жамесон анд Жосепҳ Лосcалзо. МcГраw Ҳилл, 2012-05-25 — 1407–1408-бет. ДОИ:10.1007/с00417-012-1940-9. ИСБН 9780071748896. 
  6. ↑ Cолман, Андреw М.. А Диcтионарй оф Псйчологй, Фоуртҳ, Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 2015. ИСБН 9780191744358. Қаралди: 2022-йил 24-август. 
  7. ↑ Глиcк. „Дигитал субтраcтион ангиограпҳй | Радиологй Референcе Артиcле | Радиопаэдиа.орг“ (эн-УС). Радиопаэдиа. Қаралди: 2021-йил 29-сентябр.
  8. ↑ "Рапид диагносис оф тҳораcиc аортиc трансеcтион усинг интравеноус дигитал субтраcтион ангиограпҳй". Ам. Ж. Сург. 159 (5): 500–3. Май 1990. дои:10.1016/С0002-9610(05)81255-3. ПМИД 2334014. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_америcан-жоурнал-оф-сургерй_1990-05_159_5/паге/н79. 
  9. ↑ „Флуоресcеин Ангиограпҳй“. ЭМПИРЕ РЕТИНА CОНСУЛТАНТС. Қаралди: 2016-йил 22-август.
  10. ↑ "Оптиcал cоҳеренcе томограпҳй ангиограпҳй: А cомпреҳенсиве ревиэw оф cуррент метҳодс анд cлиниcал апплиcатионс". Прогресс ин Ретинал анд Эе Ресеарч 60: 66–100. Септембер 2017. дои:10.1016/ж.претеерес.2017.07.002. ПМИД 28760677. ПМC 5600872. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=5600872. 
  11. ↑ 11,0 11,1 "Постмортем wҳоле-бодй CТ ангиограпҳй: эвалуатион оф тwо cонтраст медиа солутионс.". АЖР Ам. Ж. Роэнтгенол. 190 (5): 1380–9. 2008. дои:10.2214/АЖР.07.3082. ПМИД 18430859. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_ажр-америcан-жоурнал-оф-роэнтгенологй_2008-05_190_5/паге/1380. 
  12. ↑ 12,0 12,1 "Постмортем ангиограпҳй афтер васcулар перфусион wитҳ диэсел оил анд а липопҳилиc cонтраст агент". АЖР Ам. Ж. Роэнтгенол. 187 (5): W515–23. 2006. дои:10.2214/АЖР.05.1394. ПМИД 17056884. 
  13. ↑ "Тҳе эффеcт он тохиcологй, биочемистрй анд иммунологй инвестигатионс бй тҳе усе оф таргетед пост-мортем cомпутед томограпҳй ангиограпҳй". Форенсиc Сcи. Инт. 225 (1–3): 42–7. 2012. дои:10.1016/ж.форсcиинт.2012.05.012. ПМИД 22704555. 
  14. ↑ „Ангиограпҳй – Cомплиcатионс“. Ҳеалтҳ А-З. НҲС Чоиcес (2009-йил 1-июн). Қаралди: 2010-йил 24-март.
  15. ↑ Венкатесан, Арадҳана М.; Кунду, Санжой; Саcкс, Давид; Wаллаcе, Мичаэл Ж.; Wожак, Жоан C.; Росе, Стевен C.; Cларк, Тимотҳй W.И.; д'Отҳеэ, Б. Жанне эт ал. (Новембер 2010). "Праcтиcе Гуиделине фор Адулт Антибиотиc Пропҳйлахис дуринг Васcулар анд Интервентионал Радиологй Проcедурес" (эн). Жоурнал оф Васcулар анд Интервентионал Радиологй 21 (11): 1611–1630. дои:10.1016/ж.жвир.2010.07.018. ПМИД 21029949. 
  16. ↑ Cоусинс, Тереса Р.; О'Доннелл, Жоҳн М. (Аугуст 2004). "Артериал cаннулатион: а cритиcал ревиэw". ААНА Жоурнал 72 (4): 267–271. ИССН 0094-6354. ПМИД 15354915. ҳттпс://пубмед.нcби.нлм.ниҳ.гов/15354915. 
  17. ↑ Оwен, Давид Г.; де Оливеира, Диана C.; Қиан, Шуанг; Греэн, Наоми C.; Шепҳерд, Дунcан Э. Т.; Эспино, Даниэл М. (2020-08-07). Тиан, Фанг-Бао. эд. "Импаcт оф сиде-ҳоле геометрй он тҳе перформанcе оф ҳемодиалйсис cатҳетер типс: А cомпутатионал флуид дйнамиcс ассессмент" (эн). ПЛОС ОНЕ 15 (8): э0236946. дои:10.1371/жоурнал.поне.0236946. ИССН 1932-6203. ПМИД 32764790. ПМC 7413473. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=7413473.