Анна Матвеевна Павлова (Россия ; 12-феврал 1881-йил — 1931-йил 23-январ), ХИХ аср охири — ХХ аср бошларидаги рус прима балеринаси. У император рус балетининг бош рассоми ва Сергей Диагилев рус балериналари эди. Павлова "Ўлаётган оққуш" ролини яратгани учун энг кўп эътироф этилган ва ўз компанияси билан бутун дунё бўйлаб, жумладан, Жанубий Америка, Ҳиндистон ва Австралияда чиқиш қилган биринчи балерина бўлди[1].

Анна Павлова
Таваллуди
Анна Матвеевна Павлова

12-феврал, 1881-йил
Сант-Петербург
Вафоти 23-январ, 1931-йил
Тҳе Ҳагуэ, Нидерландия
Фуқаролиги Россия фуқароси
Касби Балерина
Фаолият йиллари 1899-1931

Ёшлиги

Анна Матвеевна Павлова отаси Матвей Павлович Павлов хизмат қилган Санкт-Петербургдаги Преображенский полки касалхонасида туғилган[2]. Баъзи манбаларга кўра, унинг ота-онаси туғилишидан олдин турмушга чиққан, бошқалари эса йиллар ўтиб турмушга чиққан дейилади. Унинг онаси Любов Феодоровна Павлова деҳқонлардан бўлиб, бир муддат рус-яҳудий банкир Лазар Поляковнинг уйида кир ювувчи бўлиб ишлаган. Анна шуҳрат қозонганида, Поляковнинг ўғли Владимир отасининг ноқонуний қизи эканлигини айтди; Бошқалар эса Матвей Павловнинг ўзи гўёки Қрим караитларидан чиққан деб тахмин қилишган (ҳатто Евпаториядаги Кенесалардан бирида Павловага бағишланган ёдгорлик ҳам қурилган), аммо иккала афсонада ҳам тарихий далил топилмаган[3][4]. Анна Матвеевна саҳнага чиқишни бошлаганида отасининг исмини Павловнага ўзгартирди[5].

Санкт-Петербургдаги Император балет мактаби талабалари Мариус Петипанинг " Ун cонте де фéэс " асарида. Ўн ёшли А Павлова (чапда тиз чўкиб, қуш қафасни ушлаб) ўзининг биринчи балет спектаклида пайдо бўлди. 1891-йил.

Павлова эрта туғилган бола эди, у ўзини тез-тез касал ҳис қиларди ва тез орада бувиси унга қарайдиган Лигово қишлоғига юборилган[4]. Павлованинг балет санъатига бўлган иштиёқи онаси уни Император Маринский театрида Мариус Петипанинг „Ухлаётган гўзал“ асарини томоша қилишга олиб борганида кучайди. Дабдабали томоша Павловада катта таассурот қолдирди. У тўққиз ёшга тўлганда, онаси уни машҳур Империал Балет мактабига тинглаш учун олиб борди. Ёшлиги ва унинг „касал“ кўриниши туфайли у рад этилди, аммо 10 ёшида, 1891-йилда у қабул қилинди. У илк бор саҳнага Петипанинг „Ун cонте де фéэс „ (“Эртак“) асарида чиқди, уни балетмейстер мактаб ўқувчилари учун саҳналаштирган.[6]

Император балет мактаби

Ёш Павлованинг машғулот йиллари қийин кечди. Классик балет унга осонлик билан келгани йўқ. Унинг қаттиқ камонли оёқлари, ингичка тўпиқлари ва узун оёқ-қўллари ўша пайтдаги балеринага ёқадиган кичик, ихчам танаси билан тўқнашарди. Унинг курсдошлари уни "Супурги ", " Ла петите сауваге „ каби тахаллуслар билан мазах қилишарди. Тушунмаган Павлова ўз техникасини яхшилашга ўргатди. У бир қадам ўргангандан кейин машқ қилади ва машқ қилади. У шундай деди: „Ҳеч ким ёлғиз истеъдодли бўла олмайди. Худо истеъдод беради, меҳнат истеъдодни даҳога айлантиради“[7] У ўша даврнинг таниқли ўқитувчилари — Кристиан Ёханссон, Павел Гердт, Николай Легат ва ўша даврнинг энг буюк балет виртуозиси ҳисобланган ва ҳозирги кунгача қўлланган жуда таъсирли балет техникаси бўлган Cеcчетти усулининг асосчиси ҳисобланган Энрико Чекеттидан қўшимча сабоқ олди.. 1898-йилда у Санкт-Петербург императорлик театрларининг собиқ прима балеринаси Екатерина Ваземнинг мукаммаллик синфига кирди.

Империал балет мактабининг сўнгги йилида у бош компания билан кўп ролларни ижро этган. У 1899-йилда 18 ёшида ўқишни тугатди[8] Империал балетга корифей сифатида корпус де балетидан бир поғона олдинда киришни танлади. У ўзининг расмий дебютини Мариинский театрида Павел Гердтнинг „ Лес Дрядес прéтендуэс „ (“Ёлғон қуруқликлар“) асарида қилган. Унинг ижроси танқидчилар, хусусан, буюк танқидчи ва тарихчи Николай Безобразов томонидан олқишланди.

Фаолияти

Санкт-Петербург

Мариус Петипа

Петипанинг қатъий академиклиги авжида, жамоатчилик Павлованинг услубидан ҳайратда қолди, бу академик қоидаларга унчалик эътибор бермайдиган совға комбинацияси: у тез-тез тиззаларини букиш, ёмон иштирок этиш, нотўғри порт де брас ва нотўғри жойлаштирилган гастролларда ижро этарди.. Бундай услуб, кўп жиҳатдан, романтик балет ва қадимги буюк балериналар даврига қайтди.

Ака-ука Николай Легат ва Сергей Легатнинг “Карикатурадаги рус балети" китоби учун „Ла Баядере“ даги Никия ролида Павлованинг карикатураси. 1903-йил

Павлова „Ла Cамарго“, „Ле Рои Cандауле“, „Маркобомба“, „Ухлаётган гўзал“ каби балетларда турли классик вариантларда, па де деух ва пас де троисда ижро этди. Унинг иштиёқи уни кўпинча йўлдан оздирарди: бир марта Петипанинг „ Фир’авннинг қизи“ филмидаги Темза дарёсидаги спектакл пайтида унинг бақувват қўш бурилишлари уни мувозанатни йўқотишига олиб келди ва у суфлёр қутисига тушиб кетди. Унинг заиф тўпиқлари Петипанинг „Ухлаётган гўзал“ филмида Пери Кандид ролини ижро этишда қийинчиликларга олиб келди ва балеринани перининг сакрашларини қайта кўриб чиқишга мажбур қилди, бу эса балет устасини ҳайратда қолдирди. У император театрларининг таниқли балеринаси Перина Легнанига тақлид қилишга астойдил ҳаракат қилди. Бир марта, дарс пайтида у Легнанининг машҳур фуэтталарини ижро этишга уриниб кўрди, бу унинг ўқитувчиси Павел Гердтнинг ғазабига сабаб бўлди.

Павлова тезда мартабага кўтарилиб, эски маэстро Петипанинг севимлисига айланди. Павлова „Пакита“ филмидаги бош ролни, "Фир’авннинг қизи" филмидаги малика Асписияни, „Ле Рои Кандауле“ филмидаги қиролича Нисияни ва Жизелни айнан Петипанинг ўзидан ўрганган. У 1902-йилда дансеусе, 1905-йилда премер дансеусе ва ниҳоят, 1906-йилда Жизелдаги жарангдор чиқишдан кейин прима балерина номини олди. Петипа у учун кўплаб катта пасларни, шунингдек, кўплаб қўшимча вариантларни қайта кўриб чиқди. Уни Санкт-Петербургнинг фанатик балетомалари, унинг мухлислари ўзларини Павловаци деб атаган легионлари кўп нишонлашди.

Балерина Матҳилде Ксчессинска 1901-йилда ҳомиладор бўлганида, у „Ла Баядèре“ филмида Никия ролида Павловага мураббийлик қилган. Ксчессинска ўзини юқори кўрсатишни истамаган ҳолда, Павлованинг бу ролда муваффақияциз бўлишига ишончи комил эди, чунки у кичик тўпиқлари ва силлиқ оёқлари туфайли техник жиҳатдан пастроқ ҳисобланган. Бунинг ўрнига, томошабинлар Павлова ва унинг заиф, эфир қиёфаси билан мафтун бўлишди, бу ролга жуда мос тушди, айниқса "Соялар шоҳлиги" саҳнасида.

Мишел Фокин

Анна Павлова „Фокин/Саинт-Саэнс “Ўлаётган оққуш" филмида, Санкт-Петербург, 1905-йил

Павлова, эҳтимол, Мишел Фокин томонидан унинг учун яккахон хореография бўлган "Ўлаётган оққуш „ ролини яратиш билан машҳур. 1905-йилда яратилган балет Камил Сент-Саэнс томонидан “Ҳайвонлар карнавали" филмидаги Ле cйгне га рақсга тушади. Павлова, шунингдек, ўзи бир нечта яккахон хореография қилди, улардан бири Фритз Крейслер мусиқасига қўйилган "Ниначи „ қисқа балетидир. Ролни ижро этаётиб, Павлова орқасига катта ниначи қанотлари ўрнатилган госсамер халат кийган.

Павлова Тамара Карсавина билан рақобатлашди. “Жизелнинг портрети „ филмига кўра, Карсавина гардеробдаги носозликни эслайди. Бир спектакл пайтида унинг елкалари тушиб кетди ва у тасодифан ўзини кўрсатди ва Павлова хижолат бўлган Карсавинани йиғлаб юборди.

Рус балетлари

Рус балетларининг биринчи йилларида Павлова қисқа вақт ичида Сергей Диагилевда ишлади. Дастлаб у Михаил Фокиненинг “ Оловли қуш" филмида бош ролни ижро этиши керак эди, бироқ Игор Стравинскийнинг авангард баҳоси билан келиша олмагани учун бу ролдан бош тортди ва рол Тамара Карсавинага топширилди. Павлова бутун умри давомида Сезар Пугни ва Людвиг Минкус каби эски маэстроларнинг оҳангдор "мусиқа дансантесини" афзал кўрган ва ХИХ асрнинг салон услубидаги балет мусиқасидан четга чиққан бошқа нарсаларга унчалик аҳамият бермаган."

„Катта“ театри учун Александр Горскийнинг Петипа/Пугни Фир’авннинг қизи версиясида Анна Павлованинг малика Асписия ролидаги фотосурати. Москва, 1908-йил

Павлованинг балет компанияси

Дунё бўйлаб саёҳат

Балет Руссеснинг биринчи Париж мавсумидан сўнг, Павлова ўз компаниясини яратиш учун уни тарк этди. У бутун дунё бўйлаб ижро этилган, репертуар асосан Петипа асарларининг қисқартмаларидан ва ўзи учун махсус хореография қилинган қисмлардан иборат.

Павлова шунингдек, кўплаб „этник“ рақсларни ижро этган, уларнинг баъзиларини саёҳатлари давомида маҳаллий ўқитувчилардан ўрганган. У ватани Россия рақсларидан ташқари мексика, япон ва шарқий ҳинд рақсларини ижро этган. Унинг қизиқишидан келиб чиққан ҳолда, „Кришна Радҳа“ (1923) даги рақс шериги Удай Шанкар ўзининг ватани Ҳиндистонда узоқ вақт эътибордан четда қолган рақс санъатини қайта тиклашга киришди[9]. У Хитойга ҳам гастрол сафари қилди.

1916-йилда у Ню-Ёрк шаҳрида "Ухлаётган гўзал" филмининг 50 дақиқалик мослашувини суратга олди[9] Унинг компанияси аъзолари асосан русча исмли инглиз қизлари эди[9] 1918—1919-йилларда унинг компанияси бутун Жанубий Америка бўйлаб гастролларда бўлди, шу вақт ичида Павлова ёш америкалик балеринада Рут Пейжга таъсир кўрсатди[10][11][12]...

1915-йилда у "Портиcилик соқов қиз" филмида аристократ томонидан хиёнат қилган соқов қиз ролини ўйнади[9] Файл:Анна Павлова Данcинг Ле Cйгне 1905 (фулл cолор).wебм

Арнолд Генте, Анна Павлова, 1915-йил, Конгресс кутубхонаси

Шахсий ҳаёти

Унинг менежери ва ҳамроҳи Виктор Дандре 1932-йилда раққосанинг таржимаи ҳолида унинг эри эканлигини таъкидлаган: Анна Павлова: Санъат ва ҳаётда ()Улар 1904-йилда биринчи учрашувдан кейин 1914-йилда яширинча турмуш қуришган (баъзи манбаларда 1900[13].). У 1944-йил 5-февралда вафот этди ва Голдерс Греэн крематориясида куйдирилди ва унинг куллари Аннанинг кулидан пастга қўйилди.

Вафоти

Файл:Аанкомст дансерес Анна Павлова.огв

Павлованинг куллари, Виктор Дандренинг куллари, Голдерс Греэн крематорияси

Париждан Гаагага саёҳат пайтида Павлова қаттиқ касал бўлиб қолди ва Гаагага келганида ёмонлашди. У Париждан шахсий шифокори доктор Залевскийни даволаш учун чақирди[14]. Унга пневмония борлиги ва операция қилиниши кераклигини айтишди. Бундан ташқари, агар у операция борса, бошқа ҳеч қачон рақсга туша олмаслигини айтишди. У „Агар мен рақсга туша олмасам, ўлганим маъқул“, деб операция қилишдан бош тортди. У плеврит касаллигидан Гаагадаги Дес Индес меҳмонхонасининг япон салони ёнидаги ётоқхонада 50 ёшга тўлишига йигирма кун қолганида вафот этди.

Виктор Дандрнинг ёзишича, Павлова 1931-йил 23-январ, жума куни ярим тунда, хизматкори Маргуэрите Лéтиэн, доктор Залевский ва ўзи билан бирга ётоқхонада вафот этган. Унинг сўнгги сўзлари: „Менинг „Оққуш“ либосимни тайёрланг“.[15] Дандрé ва Лéтиэнне унинг танасига ўзининг севимли сарғиш дантелли кўйлагини кийиб, уни лилак новдаси билан тобутга қўйишди. Эрталаб соат 7 да рус православ руҳонийси унинг танаси устида ибодат қилиш учун келди. Эрталаб соат 7:30 да унинг тобути Гаагадаги католик шифохонаси ёнидаги ўликхонага олиб борилди[14].

Қадимги балет анъаналарига кўра, у навбатдаги концерти бўлиши керак бўлган куни, спектакл режалаштирилганидек, у бўлиши керак бўлган бўш саҳнада битта прожектор билан давом этди. Лондондаги Рус православ черковида хотира маросимлари бўлиб ўтди. Павлова куйдирилди ва унинг кули Голдерс Греэн крематориясидаги колумбарийга жойлаштирилди.

Манбалар

  1. ↑ Анна Павловаъс тоурс оф Аустралиа 1926 анд 1929 (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-05-17 санасида архивланган), Нла.гов.ау
  2. ↑ Вера Красовская (1972).
  3. ↑ Олег Керенскй қуотес Владмир Поляков—тҳе сон оф Лазар Поляков wҳо cлаимс тҳат Анна wас ан иллегитимате даугҳтер оф ҳис фатҳер (Олег Керенскй.
  4. ↑ 4,0 4,1 Виcтор Дандрé (2016).
  5. ↑ Мичел Фокине (1981).
  6. ↑ Андреэва 2019.
  7. ↑ МcДоноугҳ, Ёна Зелдис. „Ес, Тҳесе Фамоус Баллеринас Аре Жеwиш“. Лилитҳ (3-ноябр 2016-йил). Қаралди: 12-ноябр 2019-йил.
  8. ↑ Бернатас & Власова 2006.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 Ау, Сусан. Баллет анд Модерн Данcе. Лондон, Энгланд: Тҳамес & Ҳудсон wорлд оф арт, 2012 — 116-бет. ИСБН 978-0-500-20411-5. 
  10. ↑ „Рутҳ Паге - Эарлй Арчитеcт оф тҳе Америcан Баллет а биограпҳиcал эссай бй Жоэллен А. Меглин он данcеҳеритаге.орг“. Қаралди: 21-октабр 2019-йил.
  11. ↑ Рутҳ Пагеъс Обитуарй ин Тҳе Неw Ёрк Тимес 9 Април 1991. п.
  12. ↑ „арчивес.нйпл.орг -- Рутҳ Паге cоллеcтион“. Арчивес.нйпл.орг. Қаралди: 14-декабр 2021-йил.
  13. ↑ „Павлова, Анна (1881—1931)“. Энcйcлопедиа.cом. Қаралди: 14-декабр 2021-йил.
  14. ↑ 14,0 14,1 „Wриттен бй Виcтор Д'Андре“ (9-июн 1931-йил). 2024-йил 15-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-август.
  15. ↑ Дандрé 1932.