Anormogomphus kiritschenkoi
Анормогомпҳус кирицченкои[1][2][3][4] (лотинча: Анормогомпҳус кирицченкои) — ниначилар туркумига мансуб Анормогомпҳус туркумига мансуб. Махсус ном совет энтомологи Александр Николаевич Кириченко (1884-1971) шарафига берилган[5][6].
| Анормогомпҳус кирицченкои | |
|---|---|
| Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Ҳайвонлар |
| Тип: | Бўғимоёқлилар |
| Синф: | Ҳашаротлар |
| Оила: | Ниначилар |
| Уруғ: | Гомпҳидаэ |
| Турлари: | Кириченко ниначиси |
| Халқаро илмий номи | |
| Анормогомпҳус кирицченкои Бартенев, 1913 | |
Тавсиф
Бундай йирик ниначи тури жуда очиқ сариқ рангли, танасида тўқ ранглар деярли учрамайди. Туркумнинг бошқа барча турларидан фарқли ўлароқ, эркакларда қанотларнинг орқа бурчаги юмалоқ бўлиб, тирқишлари йўқ[1]. Урғочилари ичида тухум қўювчиси бўлмайди, улар қорин учи билан сувга урганда тухумларини якка-якка сочади[4].
Тарқалиши ва яшаш жойлари
Ғарбий Осиё (Эрон, Ироқ), Афғонистон, Ўзбекистон, Қозоғистон, Туркманистонда тарқалган[7].
Қозоғистон ҳудудида — жуда кам учрайдиган тури (якка топилмалардан маълум), у мамлакат жанубида учрайди[2]. Ўзбекистондаги тури Сурхондарёнинг қуйи оқимида (Термиз шаҳри яқинида) мавжуд[3].
Кириченко ниначиси текислик ва тоғ водийларида (денгиз сатҳидан 500-1000 м баландликда) тез оқимли дарёларда яшайдилар[3].
Биологик ҳаёт
Парвоз вақти — июн-июл. Личинкалар тез оқадиган тоғ ва пасттекислик дарёларида камида икки йил ривожланади. Личинкалар кичик бўғимоёқлилар билан озиқланади[3].
Муҳофаза этиш
Ниначининг бундай тури Қозоғистон[8][2] ва Ўзбекистон Қизил китобига киритилган[3]. Ушбу мамлакатларда турларнинг кўпайишига сув ҳавзаларининг ифлосланиши, гидротехника қурилиши ва мелиорасия жараёнида дарёлар оқимининг ўзгариши салбий таъсир кўрсатмоқда[2].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Красная книга СССР: Редкиэ и находящиэся под угрозой исчезновения види животних и растений. Том 1 / Главная ред. коллегия: А. М. Бородин, А. Г. Банников, В. Е. Соколов и др. — 2-э изд. — М.: Лесная промишленност, 1984. — С. 240. — 392 с.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 И. Д. Митяев, Р. В. Ященко, В. Л. Казенас. Удивительный мир беспозвоночных. По страницам Красной книги Казахстана. Алматы: Алматы кітап, 2005. ИСБН 9965245568.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Красная книга Республики Узбекистан. Т. 2. Животниэ. Ташкент, 2012
- ↑ 4,0 4,1 Кочетова Н.И., Акимушкина М.И., Дихнов В.Н. Редкиэ беспозвоночниэ животниэ. М., 1986 — с.206
- ↑ Бартенев А. Н. О коллексии стрекоз из Южной Бухари (Туркестан) // Русск. энтом. обозр., 1913.- Т.13, вип.1, с. 176—189
- ↑ Павлюк Р. С, Харитонов А. Ю. Номенклатура стрекоз (Инсеcта, Одоната) СССР // Полезниэ и вредниэ насекомиэ Сибири. — Новосибирск: Наука, 1982. — С. 12-42
- ↑ Креузберг А.В-А. эт ал. Тҳе лист оф мост тҳреатенед спеcиэс оф Инвертебратес оф Cентрал Асиа. (Драфт). Аннех 3 // Wоркшоп он Тҳреатенед Wилдлифе Спеcиэс ин Cентрал Асиан Републиcс. Алматй, Септембер, 1996.- Гланд: ИУCН Wорлд Ҳеадқуартерс, 1996.- П.13-25.
- ↑ Красная книга Казахстана. — Т. И. — Животные. — Часть 2. Беспозвоночные , 4-е издание, Алматы: Онер, 2006.