Анормогомпҳус кирицченкои[1][2][3][4] (лотинча: Анормогомпҳус кирицченкои) — ниначилар туркумига мансуб Анормогомпҳус туркумига мансуб. Махсус ном совет энтомологи Александр Николаевич Кириченко (1884-1971) шарафига берилган[5][6].

Анормогомпҳус кирицченкои
Илмий таснифлашUshbu tasnifni tahrirlash
Олам: Ҳайвонлар
Тип: Бўғимоёқлилар
Синф: Ҳашаротлар
Оила: Ниначилар
Уруғ: Гомпҳидаэ
Турлари: Кириченко ниначиси
Халқаро илмий номи
Анормогомпҳус кирицченкои Бартенев, 1913

Тавсиф

Бундай йирик ниначи тури жуда очиқ сариқ рангли, танасида тўқ ранглар деярли учрамайди. Туркумнинг бошқа барча турларидан фарқли ўлароқ, эркакларда қанотларнинг орқа бурчаги юмалоқ бўлиб, тирқишлари йўқ[1]. Урғочилари ичида тухум қўювчиси бўлмайди, улар қорин учи билан сувга урганда тухумларини якка-якка сочади[4].

Тарқалиши ва яшаш жойлари

Ғарбий Осиё (Эрон, Ироқ), Афғонистон, Ўзбекистон, Қозоғистон, Туркманистонда тарқалган[7].

Қозоғистон ҳудудида — жуда кам учрайдиган тури (якка топилмалардан маълум), у мамлакат жанубида учрайди[2]. Ўзбекистондаги тури Сурхондарёнинг қуйи оқимида (Термиз шаҳри яқинида) мавжуд[3].

Кириченко ниначиси текислик ва тоғ водийларида (денгиз сатҳидан 500-1000 м баландликда) тез оқимли дарёларда яшайдилар[3].

Биологик ҳаёт

Парвоз вақти — июн-июл. Личинкалар тез оқадиган тоғ ва пасттекислик дарёларида камида икки йил ривожланади. Личинкалар кичик бўғимоёқлилар билан озиқланади[3].

Муҳофаза этиш

Ниначининг бундай тури Қозоғистон[8][2] ва Ўзбекистон Қизил китобига киритилган[3]. Ушбу мамлакатларда турларнинг кўпайишига сув ҳавзаларининг ифлосланиши, гидротехника қурилиши ва мелиорасия жараёнида дарёлар оқимининг ўзгариши салбий таъсир кўрсатмоқда[2].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Красная книга СССР: Редкиэ и находящиэся под угрозой исчезновения види животних и растений. Том 1 / Главная ред. коллегия: А. М. Бородин, А. Г. Банников, В. Е. Соколов и др. — 2-э изд. — М.: Лесная промишленност, 1984. — С. 240. — 392 с.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 И. Д. Митяев, Р. В. Ященко, В. Л. Казенас. Удивительный мир беспозвоночных. По страницам Красной книги Казахстана. Алматы: Алматы кітап, 2005. ИСБН 9965245568. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Красная книга Республики Узбекистан. Т. 2. Животниэ. Ташкент, 2012
  4. ↑ 4,0 4,1 Кочетова Н.И., Акимушкина М.И., Дихнов В.Н. Редкиэ беспозвоночниэ животниэ. М., 1986 — с.206
  5. ↑ Бартенев А. Н. О коллексии стрекоз из Южной Бухари (Туркестан) // Русск. энтом. обозр., 1913.- Т.13, вип.1, с. 176—189
  6. ↑ Павлюк Р. С, Харитонов А. Ю. Номенклатура стрекоз (Инсеcта, Одоната) СССР // Полезниэ и вредниэ насекомиэ Сибири. — Новосибирск: Наука, 1982. — С. 12-42
  7. ↑ Креузберг А.В-А. эт ал. Тҳе лист оф мост тҳреатенед спеcиэс оф Инвертебратес оф Cентрал Асиа. (Драфт). Аннех 3 // Wоркшоп он Тҳреатенед Wилдлифе Спеcиэс ин Cентрал Асиан Републиcс. Алматй, Септембер, 1996.- Гланд: ИУCН Wорлд Ҳеадқуартерс, 1996.- П.13-25.
  8. ↑ Красная книга Казахстана. — Т. И. — Животные. — Часть 2. Беспозвоночные , 4-е издание, Алматы: Онер, 2006.