Antilopa quyoni
Антилопа қуёни (лотинча: Лепус аллени) — Лепус қуёнлар жинсининг Шимолий Америка турларидан бири. Лотинча номи Ню Ёркдаги Америка табиий тарих музейининг сутемизувчилар ва қушлар йўналиши бошлиғи Жоэл Асафа Аллена шарафига берилган[1].
| Антилопа қуёни | |
|---|---|
 | |
Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Эукариотлар |
| Тип: | Хордалилар |
| Синф: | Сут эмизувчилар |
| Оила: | Товушқонлар |
| Уруғ: | Қуёнлар |
| Турлари: | Антилопа қуёни |
| Халқаро илмий номи | |
| Лепус аллени Меарнс, 1890 | |
| Ареал | |
 | |
Тавсиф
Антилопа қуёни йирик Лепус туридир. Эркак ва урғочи антилопа қуёнлари ташқи кўриниши бир хил. Бу турнинг ўлчами катта, узун, учли қулоқлари ва мўйнасининг аниқ ранги бор. Антилопа қуёнининг қорни оқ, ён томонлари оч кулранг, орқа томони қора, бўйин ва кўкрагида тўқ сариқ рангга эга. У қора думли қуён ва оқ ёнбошли қуён каби турларга ўхшайди. Унинг танаси узунлиги 52 дан 58 см (22 дюйм) гача, думи эса 5 дан 10 см гача (3 дюйм) узунликда бўлиши мумкин. Унинг олд оёқлари 10 дан 20 см гача (3,9 дан 7,9 дюймгача), орқа оёқлари эса 20 дан 30 см гача (7,9 дан 11,8 дюймгача) ўсиши мумкин. Антилопа қуёнининг қулоқлари 14–17 см (6 дюйм) гача ўсади ва унинг оғирлиги 9 фунт (4,1 кг) гача бўлиши мумкин. Турнинг жуда катта бош суяги ва узун тумшуғи бор. Қулоқлари жуда узун, учлари ва қирралари оқ рангда. Икки рангли дум тепаси қора, пасти оч кулранг. Антилопа қуёнининг ён томонлари оч кулранг, бўйни ва кўкраги тўқ сариқ, орқа томони қора доғли.
Тарқалиш
Антилопа қуёнларининг тарқалиши АҚСҲнинг Аризона штати ва Мексиканинг Чиуауа, Наярит, Синалоа ва Сонора штатларини қамраб олади[2]. Шимолий Америкада мавжуд бўлган бошқа қуён турлари билан солиштирганда, антилопа қуённинг тарқалиши чекланган. Бу тур Аризонадаги осмон ороллари ва Мексикадаги Серра Мадре Оccидентал оролларидан узоқроқда жойлашган ҳудудларда яшамайди. Шунингдек, у Флоренсия, Аризонанинг ғарбий қисмида учтамайди. 2017-йил июл ойи ҳолатига кўра, у Невада штатидаги Мид кўли дам олиш ҳудудида миллий боғ қўриқчиси томонидан учратилиб ва суратга олинган.
Яшаш жойи
Антилопа қуёнини ўтлоқли тепаликларда ёки текисликларда топиш мумкин, улар узун ўтлар устидаги катта, чўл буталари бўлган яшаш жойларини афзал кўради. Бу турни кўпроқ тақир чўлларда ҳам учратиш мумкин[3]. 2014-йилда экологияга бағишланган тадқиқот шуни кўрсатдики, антилопа қуёни учун идеал яшаш жойи ўтлоқли ер қоплами ва месқуит тўдасини ўз ичига олади. Бу тур қурғоқчил иқлимни афзал кўрмайди. Бунинг ўрнига антилопа қуёнлари ёзги ёғингарчилик миқдори 90 мм дан 360 мм гача бўлган ҳудудларда яшайди. Намлиги камроқ шароитда омон қоладиган қора думли қуёндан фарқли ўлароқ, антилопа қуён намлиги юқори бўлган жойларда яшайди.
Морфологик хусусиятлар
Улар ўзларининг товушларини нафақат эшитиш учун, балки улар мавжуд бўлган муҳитнинг юқори ҳароратида тана ҳароратини пасайтириш ва тартибга солиш учун ҳам ишлатадилар. Антилопа қуёнлари ернинг иссиқ юзаси совий бошлаганда, асосан кечқурун фаолроқ бўлади.
Озиқлантириш
Антилопа қуёни кактуслар, ўзтлар ва бошқа баргли ўзсимликлар билан озиқланади. Бу тур минераллар ва бошқа озиқ моддаларни олиш учун тупроқ қазиш ва ейиши кузатилган. Уларни баргли ва граминиворлар деб таснифлаш мумкин. Кактуслар, месқуите барглари ва бошқа ўсимликлар билан озиқланади[4].
Кўпайиш
Антилопа қуёнлари декабрдан сентабргача кўпаяди ва ҳомиладорлик даври тахминан олти ҳафта давом этади. Урғочилар йилига биттадан бештагача бола туғади ва тўрт марта болалайди. Қуён боласи, леверет деб аталади, эрта туғилади, унинг кўзлари очиқ бўлади, у фаол ва мўйна билан қопланган бўлади. Болалар ер юзасини қириб ташлаш натижасида ҳосил бўлган саёз тупроқ уяларда туғилади[5].
Таҳдидлар
Антилопа қуёнлари чорва учун ҳам хавф туғдирадиган йиртқичларни ўзига жалб қилганлиги сабабли, шундай муаммоларни камайтириш учун одамлар томонидан овланади. Бу тур истемол қилиш ёки қимматли мўйнаси учун ҳам овланади.
Яшаш жойини йўқотиш антилопа қуёнлари учун ҳам хавф туғдиради, чунки қишлоқ хўжалигининг кенгайиши уларнинг яшаш жойларига халақит беради. Чорва молларини боқиш антилопа қуёнлари яшайдиган ҳудудларда ўт ва ўсимликларининг кўплигини камайтиради.
Таксономия
Ушбу қуённинг иккита кичик тури тасвирланган:[6]
- Л а. мен аллени
- Л. а. палитанлар
- Л. а. тибуроненсис
Яна қаранг
- Шохли қуён ёки қуён, ба'зан жакалопа - антилопа ва қуён ўртасидаги хаёлий хоч шалкидаги шохдир.
Манбалар
- ↑ „Бест Т. Л., Ҳенрй Т. Ҳ., Лепус аллени // Маммалиан спеcиэс. Но 424, Тҳе Америcан Соcиэтй оф Маммологисц, 1993. п. 1-8.“. 2014-йил 16-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 16-сентябр.
- ↑ „Мехиcан Ассоcиатион фор Cонсерватион анд Студй оф Лагоморпҳс (АМCЕЛА), Ромеро Малпиcа, Ф.Ж. & Рангел Cордеро, Ҳ. (2008). «Лепус аллени». ИУCН Ред Лист оф Тҳреатенед Спеcиэс. Версион 2009.2. Интернатионал Унион фор Cонсерватион оф Натуре. Ретриэвед 1-феврал 2010-йил.“. 2014-йил 2-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 15-сентябр.
- ↑ Бест, Трой; эт ал. (1993). "Лепус аллени". Маммалиан Спеcиэс. 424: 1–8. дои:10.2307/3504245.
- ↑ Реид, Фиона (2006). Петерсон Фиэлд Гуиде то Маммалс оф Нортҳ Америcа (Фоуртҳ эд.). Неw Ёрк: Ҳоугҳтон Миффлин Ҳарcоурт. пп. 357–358.
- ↑ Дриcкамер, Леэ; эт ал. (2014). Маммалогй: Адаптатион, Диверситй, Эcологй (фоуртҳ эд.). Балтиморе, Марйланд: Жоҳнс Ҳопкинс Университй Пресс. пп. 367–368. ИСБН 978-1421415888.
- ↑ Лорензо, C.; Броwн, Д.Э. (2019). "Лепус аллени". ИУCН Ред Лист оф Тҳреатенед Спеcиэс. 2019: э.Т41272А45185265. дои:10.2305/ИУCН.УК.2019-1.РЛТС.Т41272А45185265.эн. Ретриэвед 11 Новембер 2021.