Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Anton Zeilinger

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Антон Зеилингер
Таваллуди 1945-йил 20-май (1945-05-20) (81 ёш)

Антон Зеилингер (талаффузи: Антон Зайлингер; 1945-йил 20-майда туғилган) — австриялик квант физиги ва физика бўйича Нобел мукофоти совриндори[1]..Вена университетининг фахрий физика профессори ва Австрия Фанлар академиясининг Квант оптикаси ва квант ахбороти институтининг олими[2]. Унинг кўпгина тадқиқотлари квант ўзаро боғлиқлигининг асосий жиҳатлари ва қўлланиши билан боғлиқ.

2007-йилда Зеилингер Лондон Физика Институтининг биринчи очилиш маросимида Исааc Неwтон медалини олди. „Квант физикаси асосларига қўшган концептуал ва экспериментал ҳиссаси учун квант маълумотларининг тез ривожланаётган соҳаси учун асос бўлди.“[3][2]. 2022-йил октябр ойида Ален Аспеcт ва Жоҳн Cлаусер билан бирга Белл тенгсизликларининг бузилишини аниқлаш устидаги ишлари учун физика бўйича Нобел мукофотини олди[4].

Болалиги ва таълим

Антон Зеилингер 1945-йилда Австриянинг Риэд им Иннкреис шаҳрида, Юқори Авсрия, туғилган. 1963—1971-йилларда Вена университетида физика факултетида таҳсил олган[5]. 1971-йилда Вена университетида Ҳелмут Рауч раҳбарлиги остида „Дй-сингле кристалли нейтрон деполяризацияси ўлчовлари“ мавзусидаги диссертация билан докторлик даражасини олди. 1979-йилда Вена Технология Университетида ўқитувчи бўлган[6][7].

Фаолияти

1970-йилларда Зеилингер Вена Атом институтида, 1979-йилгача Массачусец технология институти нейтрон диффракция лабораториясида илмий ходим бўлиб ишлади. Ўша йили университет профессори бўлди[5].

1981-йилда Зеилингер МТИга физика факултети доценти сифатида қайтиб, 1983-йилгача ишлади. 1980—1990-йилларда Вена технология университети, Мюнхен техника университети, Инсбрук университети ва Вена университетларида профессор бўлиб ишлаган. Шунингдек, 2004—2013-йилларда Вена шаҳридаги Квант оптикаси ва квант ахбороти институтининг директори бўлган[5]. Зеилингер 2013-йилда Вена университетининг фахрий профессори бўлди[5]. 2013-йилдан 2022-йилгача Австрия Фанлар академиясининг президенти бўлган[8].

2006-йилдан бери Австрия Фан ва Технология Институти васийлик кенгаши раисининг ўринбосари. Зеилингер таклифи билан бошланган улкан лойиҳа — 2009-йилда фан ва технология соҳасидаги иқтидорли талабаларни қўллаб-қувватлашга бағишланган Траункирчен халқаро академиясини[9] ташкил этилиши бўлди. У Доуглас Адамс томонидан ёзилган „Галактика бўйлаб автостоп билан“ қўлланмасининг мухлиси бўлиб, ўзининг кемасини „42“ деб номлаган[10].

Тадқиқотлари

Квант телепортацияси

Энг машҳур иши — мустақил кубитнинг квант телепортациясини биринчи марта амалга ошириши бўлган[11]. Кейинчалик бу ишни иккита Канар ороллари орасидаги 144 километрдан ортиқ масофада телепортланган кубитлар[12] ва квант телепортациясини эркин тарқатиш манбасини тажриба қилди[13]. Квант телепортацияси кўплаб квант ахборот протоколларида муҳим тушунчадир[14].

Энтанглемент сwаппинг — чигалликни телепортация қилиш

Унинг таклифидан сўнг[15], чалкашликларни алмаштириш биринчи марта 1998-йилда Зеилингер гуруҳи томонидан экспериментал равишда амалга оширилди[16]. Кейинчалик кечиктирилган танловни алмаштириш тестини ўтказиш учун қўлланди[17].

Икки кубитдан ташқари чалкашлик — ГҲЗ-ҳолатлари ва уларнинг амалга оширилиши

Антон Заилингер Жулиан Восс-Андреаэ ҳайкалини ушлаб турибди.

Антон Заилингер кўп заррачалар чалкашлик соҳасини очишга ҳал қилувчи ҳисса қўшди[18]. 1990-йилда Даниэл Гринбергер ва Мичаэл Ҳорне билан биринчи бўлиб икки кубитдан кўпроқ чалкашлик устида ишлаган[19]. Натижада пайдо бўлган ГҲЗ теоремаси (Гринбергер-Хорн-Зейлингер қоидаси) квант физикаси учун асосий манба ҳисобланади[20].

ГҲЗ ҳолатлари кўп заррачалар билан боғланишнинг биринчи ҳолатлари бўлган[21].

Ниҳоят, 1999-йилда у иккита заррачадан ташқари чалкашликнинг биринчи экспериментал далилларини[22] ва ГҲЗ ҳолатлари учун квант нолокаллигининг биринчи синовини тақдим этишга муваффақ бўлди[23].

Квант алоқаси, квант криптографияси, квант ҳисоблаш

1998-йилда (2000-йилда нашр этилган) унинг гуруҳи биринчи бўлиб чигал фотонлар билан квант криптографиясини амалга оширди[24].

Квант чалкашлигини оптик квант ҳисоблашига ҳам қўллади[25]. бир томонлама квант ҳисоблашнинг биринчи амалиётини амалга оширди[26].

Зеилингер ва гуруҳининг катта масофаларга чалкашликларни тақсимлаш бўйича тажрибалари Дунай дарёсининг турли қирғоғида жойлашган лабораториялар ўртасида бўш жой ва толага асосланган квант алоқаси телепортациясидан бошланди[27]..Канар ороллари ўртасидаги синов натижасида сунъий йўлдошлар билан квант алоқаси мумкинлиги муваффақиятли намойиш этилди[10].

Манбалар

  1. ↑ „Тҳе Нобел Призе ин Пҳйсиcс 2022“ (инглизча). НобелПризе.орг. Қаралди: 4-октябр 2022-йил.
  2. ↑ 2,0 2,1 „Антон Зеилингер“. www.насонлине.орг. Қаралди: 4-октябр 2022-йил.
  3. ↑ „Антон Зеилингер сcоопс фирст Исааc Неwтон медал“ (инглизча). Пҳйсиcс Wорлд (3-октябр 2007-йил). Қаралди: 4-октябр 2022-йил.
  4. ↑ Аҳландер, Жоҳан; Бургер, Лудwиг; Поллард, Никлас. „Нобел пҳйсиcс призе гоэс то слеутҳс оф 'споокй' қуантум сcиэнcе“ (инглизча). Реутерс (4-октябр 2022-йил). Қаралди: 4-октябр 2022-йил.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 „Антон Зеилингер“. Энcйcлопедиа Британниcа.
  6. ↑ „Cурриcулум Витаэ Антон Зеилингер“. Аустриан Аcадемй оф Сcиэнcес (30-сентябр 2022-йил). 30-август 2022-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-октябр 2022-йил.
  7. ↑ „Неутрон деполаризатион меасуременц он а Дй-сингле cрйстал“. Аустриан Аcадемй оф Сcиэнcес (1972). 8-январ 2022-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-октябр 2022-йил.
  8. ↑ „Антон Зеилингер – неw Пресидент оф тҳе Аустриан Аcадемй оф Сcиэнcес“. Виэнна Cентер фор Қуантум Сcиэнcе анд Течнологй (16-март 2013-йил). 13-октябр 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-сентябр 2013-йил.
  9. ↑ „Интернатионал Аcадемй Траункирчен“. 19-декабр 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-октябр 2021-йил.
  10. ↑ 10,0 10,1 Минкел, ЖР (1-август 2007-йил). „Тҳе Геданкен Эхпериментер“. Сcиэнтифиc Америcан. 297-жилд, № 2. 94–96-бет. Бибcоде:2007СcиАм.297б..94М. дои:10.1038/сcиэнтифиcамериcан0807-94. ПМИД 17894178.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат () Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "аутогенератед1" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  11. ↑ Д. Боуwмеэстер, Ж. W. Пан, К. Маттле, М. Эибл, Ҳ. Wеинфуртер & А. Зеилингер, Эхпериментал Қуантум Телепортатион, Натуре 390, 575-579 (1997).
  12. ↑ Ж.-W. Пан, С. Гаспарони, М. Аспелмеер, Т. Женнеwеин & А. Зеилингер, Эхпериментал Реализатион оф Фреэлй Пропагатинг Телепортед Қубиц, Натуре 421, 721-725 (2003).
  13. ↑ Х.-С. Ма, Т. Ҳербст, Т. Счеидл, Д. Wанг, С. Кропацчек, W. Найлор, Б. Wиттманн, А. Меч, Ж. Кофлер, Э. Анисимова, В. Макаров, Т. Женнеwеин, Р. Урсин & А. Зеилингер, Қуантум телепортатион овер 143 километрес усинг аcтиве феэд-форwард, Натуре 489, 269-273 (2012).
  14. ↑ Шелтон. „Яле ресеарчерс 'телепорт' а қуантум гате“ (инглизча). ЯлеНеwс (5-сентябр 2018-йил). Қаралди: 4-октябр 2022-йил.
  15. ↑ М. Зукоwски, А. Зеилингер, М. А. Ҳорне & А.К. Экерт, Эвент-Реадй-Детеcторс Белл Эхперимент виа Энтанглемент Сwаппинг, Пҳйс.
  16. ↑ Ж.-W. Пан, Д. Боуwмеэстер, Ҳ. Wеинфуртер & А. Зеилингер, Эхпериментал энтанглемент сwаппинг: Энтанглинг пҳотонс тҳат невер интераcтед, Пҳйс.
  17. ↑ Х.-С. Ма, С.Зоттер, Ж. Кофлер, Р. Урсин, Т. Женнеwеин, Č.
  18. ↑ Д. Греэнбергер; М. Ҳорне; А. Зеилингер (1-август 1993-йил). „Мултипартиcле Интерферометрй анд тҳе Суперпоситион Принcипле“. Пҳйсиcс Тодай. 46-жилд, № 8. 22-бет. Бибcоде:1993ПҳТ....46ҳ..22Г. дои:10.1063/1.881360. 23-апрел 2021-йилда асл нусхадан архивланди. Қаралди: 21 Април 2021.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  19. ↑ Д. М. Греэнбергер, М. А. Ҳорне, А. Шимонй & А. Зеилингер, Белл’с Тҳеорем wитҳоут Инеқуалитиэс, Америcан Жоурнал оф Пҳйсиcс 58, 1131-1143 (1990).
  20. ↑ Даниэл М. Греэнбергер „Гоинг Беёнд Белл'с Тҳеорем“, . Белл'с Тҳеорем, Қуантум Тҳеорй, анд Cонcептионс оф тҳе Универсе, 1 Кафатос: , Ҳеиделберг: Спрингер, 1989 — 69–72-бет. ИСБН 978-94-017-0849-4. Қаралди: 22-апрел 2021-йил. 
  21. ↑ Жиан-Wеи Пан; Зенг-Бинг Чен; Чао-Янг Лу; Ҳаралд Wеинфуртер; Антон Зеилингер; Марек Żукоwски (11-май 2012-йил). „Мултипҳотон энтанглемент анд интерферометрй“. Рев. Мод. Пҳйс. 84-жилд, № 2. 777-бет. арХив:0805.2853. Бибcоде:2012РвМП...84..777П. дои:10.1103/РевМодПҳйс.84.777. 25-май 2021-йилда асл нусхадан архивланди. Қаралди: 21 Април 2021.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  22. ↑ Д. Боуwмеэстер, Ж.-W. Пан, М. Даниэлл, Ҳ. Wеинфуртер & А. Зеилингер, Обсерватион оф тҳреэ-пҳотон Греэнбергер-Ҳорне-Зеилингер энтанглемент, Пҳйс.
  23. ↑ Ж.-W. Пан, Д. Боуwмеэстер, М. Даниэлл, Ҳ. Wеинфуртер & А. Зеилингер, Эхпериментал тест оф қуантум нонлоcалитй ин тҳреэ-пҳотон Греэнбергер-Ҳорне-Зеилингер энтанглемент, Натуре 403, 515-519 (2000).
  24. ↑ Т. Женнеwеин, C. Симон, Г. Wеиҳс, Ҳ. Wеинфуртер & А. Зеилингер, Қуантум Cрйптограпҳй wитҳ Энтанглед Пҳотонс, Пҳйс.
  25. ↑ П. Wалтҳер, К.Ж. Ресч, Т. Рудолпҳ, Э. Сченcк, Ҳ. Wеинфуртер, В. Ведрал, М. Аспелмеер & А. Зеилингер, Эхпериментал оне-wай қуантум cомпутинг, Натуре 434 (7030), 169-176 (2005).
  26. ↑ Э. Книлл, Р. Лафламме & Г. Ж. Милбурн, А счеме фор эффиcиэнт қуантум cомпутатион wитҳ линеар оптиcс, Натуре 409, 46-52 (2001).
  27. ↑ Руперт Урсин; Тҳомас Женнеwеин; Маркус Аспелмеер; Раинер Калтенбаэк; Мичаэл Линдентҳал; Пҳилип Wалтҳер; Антон Зеилингер (18-август 2004-йил). „Қуантум телепортатион аcросс тҳе Данубе“. Натуре. 430-жилд, № 7002. 849-бет. дои:10.1038/430849а. ПМИД 15318210. 4-октябр 2022-йилда асл нусхадан архивланди. Қаралди: 21 Април 2021.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()