Анвар Шоҳ Кашмирий (сайид Муҳаммад Анвар Шоҳ ибн Муазам Шоҳ ал- Кашмирий номи билан танилган; 1875-йил 16-ноябр — 1933-йил 28-май) — кашмирлик мусулмон олими ва ҳуқуқшуноси бўлиб, Аминиа мадрасасининг биринчи асосчиси сифатида ва Дарул Улум Деобанднинг тўртлигида хизмат қилган. У Маҳмуд Ҳасан Деобандийнинг шогирди бўлган ва Уламо-и Ҳинд Жамияти орқали Ҳиндистон озодлик курашида қатнашган. Унинг шогирдлари орасида Ҳифзур Раҳмон Сеохарви, Юсуф Банурий ва Зайн ал-Обидин Сажжад Меэртҳи кабилар бор.

Анвар Шоҳ Кашмирий
Шахсий маълумотлар
Таваллуди 16-ноябр 1875-йил
Вафоти 28-май 1933-йил(1933-05-28)
(57 ёшда)
Деобанд, Англия қарамлигидаги Ҳиндистон
Дини Ислом
Фарзандлари Азҳар Шох Қайсар, Анзар Шоҳ Кашмири
Асосий қизиқиш(лар)и Ҳадис
Алма матер Дарул Улум Деобанд

Илк фаолияти ва таълими

Анваршоҳ Кашмирий 1292-йилнинг шаввол ойининг 27-санасида (1875-йил 16-ноябр) Кашмирда саййидлар оиласида туғилган. Тўрт ёшида отаси Муаззам Али Шоҳнинг кўрсатмаси билан Қур’он ўқишни бошлаган[1]. 1889-йилда у Деобандга кўчиб ўтади ва у ерда уч йил Дорул Улумда таҳсил олади. 1892-йилда Анваршоҳ Дорул Улум Деобандга кўчиб ўтади. Шунингдек, Маҳмуд Ҳасан Деобандий ва бошқалардан ҳам таҳсил олади. Сўнгра 1896-йилда (1314-ҳижрий) Рашид Аҳмад Гангоҳий ҳузурига бориб, Ҳадис (икки йилдан бери ўқиган) ва ғазал илми бўйича муаллимлик гувоҳномасини олади[1].

Фаолияти

Дорул Улумни тугатгандан сўнг, у Деҳлидаги Аминия Мадрасасида дарс берди ва унинг биринчи мудири бўлиб хизмат қилди. 1903-йилда у Кашмирга бориб, у ерда Файз-э Аъам мадрасасини ташкил қилади[1]. 1905 (ҳижрий 1323)-йили ҳаж зиёратини амалга оширади. Тўрт йил ўтгач, у Деобандга қайтиб келади. 1933-йилгача маош олмасдан ҳадис китобларидан дарс берган. У қарийб ўн икки йил Дорул Улумнинг васийлигини лавозимида фаолият юритади. 1927-йилда (1346-ҳижрий) истеъфога чиқади ва Ҳиндистоннинг ғарбий қисмидаги Дабҳел мадрасасига бориб, у ерда 1932-йилгача (1351-йил) ҳадис илмидан дарс беради. 1887-йилда оиласини ташлаб, Ҳиндистондаги Мадрасага кўчиб ўтади[2].

Макка ва Мадинага ҳаж сафарини бошлашдан олдин Фай’м мадрасасида уч йил дарс берган[2]. Анваршоҳ Кашмирий ўзининг Деобанд инструктори Маҳмуд Ҳасан ҳузурига ташриф буюради ва уни Деобанд илмидан дарс берадиган лавозимни эгаллашга кўндирди. 1908-йилда Маҳмуд Ҳасаннинг ўзи Мадинага кўчиб келганида, Анваршоҳ ҳадисдан дарс бера бошлаган эди[3]. У 1927-йилгача бу лавозимда фаолият юритиб келади, лекин раҳбарият билан келишмовчиликдан кейин ишдан кетади[2].

Кашмирий 1927-йилда Азизур Раҳмон Усмоний билан бирга Жамия Исломия Талимуддинга кўчиб ўтди ва у ерда 1932-йилгача ҳадис илмидан дарс берди[1].

Вафоти ва мероси

1933-йилда Анваршоҳ касал бўлиб, тиббий ёрдам учун Деобандга боради. У 1933-йил 28-майда вафот этгунига қадар у ерда талабаларга дарс беради. Унинг катта ўғли Азҳаршоҳ Қайсар ва кичик ўғли Анзаршоҳ Кашмирий отасининг йўлини давом эттирадилар[2]. Муҳаммад Иқбол томонидан Кашмирий хотирасиучун ҳамдардлик маросими уюштирди ва у Кашмирийни сўнгги беш юз йилликдаги энг буюк ислом олими деб таърифлайди[4].

Анваршоҳ Кашмирий кўпчилик томонидан энг кўп қиррали ва сермаҳсул ҳадис олимларидан бири сифатида этироф этилади[5]. Ислом олими Саййид Рашид Ридо унинг ҳадис адабиёти ва турли ислом илмларини қайта тиклаш соҳасидаги хизматларини эътироф этиб, „Аллома Кашмирийдан кўра кўркамроқ ҳадис олимини кўрмаганман“, дейди[5].

Жамия Имом Муҳаммад Анвар Шоҳ, Деобанд — Кашмир номидаги ислом мактаби ҳисобланади. Суриялик олим Абдул-Фаттоҳ Абу Ғудда кашмирийларнинг таржимаи ҳолини араб тилида ёзган[6]. Юнус Усмон Дурбан-Вествил университетида ўзининг "Алламаҳ Муҳаммад Анвар Шоҳ Кашмирийнинг ҳаёти ва ижоди" мавзусидаги докторлик диссертациясини кенг оммага намойиш этган[7].

Кашмирий ҳақида китоб 2015-йил декабр ойида нашр этилган. Китобнинг чиқарилиши пайтида муҳандис Рашид, ўша пайтдаги Лангате вакиллиги Купваранинг „Йил талабаси“ мукофотини „Муваффақият учун Моулана Анвар Шоҳ Кашмири мукофоти“ деб ўзгартирган[8].

Адабий асарлари

Кашмирий шеър ҳам ёзган ва кўпинча ўзининг илмий асарларини шу шаклда намойиш этгна. Унинг айрим мақолалари ва қўлёзмалари нашр этилмаган[2].

Унинг асарлари[9][10]:

  • Мушкилат ал-Қуран
  • Файз ал-Бории ала Саҳиҳи Бухорий
  • Анвар ал-Баари ("Саҳиҳи Бухорий "нинг урдуча шарҳи, Кашмирийнинг куёви Аҳмад Рида Бижнори томонидан тузилган)
  • ал-ʿУрф аш Шадҳи Шарҳ Сунан Термизий[11]

Талабалари

Кашмирийнинг шогирдлари орасида Маназир Аҳсан Ғилоний, Муҳаммад Таййиб Қасмий, Ҳифзур Раҳмон Сеоҳарвий, Саид Аҳмад Акбарободий, Зайн ал-Обидин Сажжад Меэртҳий, Муҳаммад Миян Деобандий, Манзур Ну’моний ва Муҳаммад Шафи Деобандий ўрин эгаллаган[12][13].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Ризwи, Сед Меҳбооб. Тарикҳ Дарул Улоом Деобанд, 1981, Дарул Улоом Деобанд: Идара Эҳтемам — 49–51, 52–55-бет. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Аалия Чишти. Чалленгес то религионс анд Ислам: а студй оф Муслим мовеменц, персоналитиэс, иссуэс анд трендс (эн) Рафиабади: . Саруп & Сонс, Неw Делҳи, 2007 — 924–943-бет. ИСБН 978-81-7625-732-9. Қаралди: 2019-йил 12-июл. 
  3. ↑ Ноор, Аҳмад-Ноор А.. Тҳе Мадраса ин Асиа: Политиcал Аcтивисм анд Транснатионал Линкагес. Амстердам Университй Пресс, 1 Жануарй 2008. ИСБН 978-90-5356-710-4. 
  4. ↑ „Брингинг тҳе Легенд то Лигҳт“ (2017-йил 16-декабр). Қаралди: 2020-йил 13-июн.
  5. ↑ 5,0 5,1 Аҳмад Мераж, Др. Мераж (2019). "Cонтрибутион оф Анwар Шаҳ Кашмири то тҳе Ҳадитҳ Литературе ин Индиа". Инсигҳт Исламиcус 19: 1, 11. Арчивед фром тҳе оригинал он 2022-12-03. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20221203222930/ҳттп://исламиcстудиэс.уок.эду.ин/Филес/36892408-1фед-4431-9848-0761б9э02587/Жоурнал/04д04c18-80ад-4951-98c0-0c24б5ба7987.пдф. Қаралди: 2023-01-05. Анвар Шоҳ Кашмирий]]
  6. ↑ Абд ал-Фаттаҳ Абу Гҳудда. Арабиc биограпҳй оф Имам ал-'Аср Алламаҳ Анwар Шаҳ ал-Кашмири, Такен фром Мажму'аҳ Раса'ил ал-Кашмири, Волуме 1, 2нд Эдитион (Карачи: Идарат ал-Қур'ан wа 'л-'Улум ал-Исламийяҳ, 1424 АҲ/2004 CЕ) бй ал-Мажлис ал-'Илми. (ар). Қаралди: 2019-йил 16-май. 
  7. ↑ „Лифе анд Wоркс оф Алламаҳ Муҳаммад Анwар Шаҳ Кашмири“. РесеарчСпаcе.укзн.аc.за. Қаралди: 2019-йил 16-май.
  8. ↑ „Боок 'Приде Оф Кашмир' он Моулана Анwар Шаҳ Кашмири релеасед“. Греатер Кашмир (2015-йил 2-декабр). Қаралди: 2020-йил 12-июн.
  9. ↑ Асир Адраwи. Дабистан-э-Деобанд ки Илми кҳидмат, Оcтобер 2013 (ур), Деобанд: Дарул Моаллифеэн — 33, 56, 64-бет. 
  10. ↑ Бано, Абида (2008). "Cонтрибутион оф Кашмири счоларс тоwардс қуараниc сcиэнcес: а ресеарч студй" (Ур). Алигарҳ Муслим Университй: 148–153. ҳттп://шодҳганга.инфлибнет.аc.ин:8080/жспуи/ҳандле/10603/57138. 
  11. ↑ Ис’ҳақов Мирсодиқ; Алимова Раҳима; Каримов Нодир; Сулаймонов Жасур; Мадалимов Тимур (Новембер 2019). "Cонтрибутион оф Абу Иса Тирмидҳи то тҳе Сcиэнcе оф Ҳадитҳ". Интернатионал Жоурнал оф Инновативе Течнологй анд Эхплоринг Энгинеэринг (ИЖИТЕЭ) 9 (1): 594. 
  12. ↑ Муҳаммад Тақи Усмани „Имам ал-Аср Ҳадҳрат Аллама Саййид Анwар Шаҳ Саҳеб Кашмири“, . Акабир-э-Деобанд Кя Тҳй, Май 1995 (ур), Замзам Боок Депот, Деобанд — 41–54-бет. 
  13. ↑ Насеэм Акҳтар Шаҳ Қаисер. До Гоҳар Аабдаар, Септембер 2016, Жамиа Имам Муҳаммад Анwар Шаҳ — 32-бет. 

Адабиётлар

Ҳаволалар