Апотозавр („алдамчи калтакесак“) ма’носини англатади - Шимолий Американинг Лаурентия ҳудудида яшаган ўтхўр динозаврлар туркуми. Отниэл Чарлз Марш 1877-йилда ма’лум бўлган биринчи турни А. ажах деб ном берган,иккинчи тури эса Wиллиам Ҳ. Ҳолланд томонидан 1916 йилда кашф этилган ва А. лоуисаэ деб номланган. Апотозавр тахминан 152 дан 151 миллион йил олдин (мя), сўнгги Киммеридждан эрта Титон давригача яшаган ва ҳозирда АҚШнинг Колорадо, Оклахома, Ню-Мексико, Вёминг ва Ута штатларидаги Моррисон формациясидаги қазилмалардан ма’лум.Апотозаврнинг ўртача узунлиги 21–23 м (69–75 фт) ва ўртача массаси 21–23 метр (69–75 фт). Ба’зи намуналар максимал узунлигини 11-30% га оширади. Апотозавр нинг бўйин умуртқалари Апотозавр га ўхшаш Диплодоcус га қараганда камроқ чўзилган ва суяклари оғирроқ бо'лган ва оёқ суяклари узунроқ бўлишига қарамай анча чидамли бўлиб, Апотозавр анча мустаҳкам ҳайвон эканлигини англатади. Дум нормал ҳаракат пайтида ердан юқорида турган.Апотозавр ҳар бир олдинги оёқда битта панжага ва ҳар бир орқа оёқда учта панжага эга бо'лган.Узоқ вақтдан бери Камарозаврга ўхшаш деб ҳисобланган Апотозавр бош суяги Диплодоcус га кўпроқ ўхшайди. Умуртқаларини енгиллаштириш учун Апотозавр суякларини ички томондан тешиклар билан тўлдириб турадиган ҳаво қопларига эга эди. Бошқа динозаврлар сингари, унинг думи кучли шовқинларни яратиш учун қамчи сифатида ёки яқинда таклиф қилинганидек, сезувчи орган сифатида ишлатилган бўлиши мумкин. Апотозаврнинг бош суяги 1909-йилгача А. лоуисаэ ҳолотипи топилгунга қадар Камарозавр ва Брахиозавр билан адаштирилган ва бўйиннинг олд қисмидан бир неча метр узоқликда тўлиқ бош суяги топилган. Ҳенрй Фаирфиэлд Осборн бу ассоциацияга қўшилмади ва Апотозавр скелетини Камарозавр бош чаноғи билан ўрнатишни давом эттирди. Апотозавр - Диплодоcидаэ оиласига мансуб туркум. Бу кўпроқ басал туркумлардан бири бўлиб, фақат "Ампҳиcоэлиас" ва эҳтимол янги, номсиз, ибтидоий жинсга эга. Апатосауринаэ кенжа оиласи 1929-йилда номланган бўлса-да, гуруҳ 2015-йилги кенг қамровли тадқиқотгача нотўғри номланмаган,фақат Бронтосаурус ҳам кенжа оилада бўлиб, бошқа туркумлар унга синоним ҳисобланади ёки диплодоcинес сифатида қайта таснифланади. Бронтозавр узоқ вақтдан бери Апотозавр нинг кичик синоними ҳисобланган; унинг тури 1903 йилда "А.Эхcелсус" сифатида қайта таснифланган. 2015-йилда ўтказилган тадқиқотда Бронтозавр Апотозавр дан фарқ қиладиган сауроподларнинг ҳақиқий жинси деган хулосага келди, аммо барча палеонтологлар ҳам бу бўлинишга қўшилишмайди. Шимолий Америкада сўнгги юра даврида мавжуд бўлганлиги сабабли, Апотозавр Аллозавр, Камарозавр, Диплодоcус ва Стегосау каби динозаврлар билан бирга яшаган бўлар эди.

Апотозавр
Илмий таснифлашUshbu tasnifni tahrirlash
Олам: Ҳайвонлар
Синф: Сут эмизувчилар
Туркум: Динозаврлар
Бинар номи

(Чарлз Марш, 1877)

Та’риф

А. ажах (зангори), А. лоуисаэ (қизил),одам (ко'к) ва Бронтозавр (яшил) билан таққослаш

Апотозавр катта, узун бўйинли, узун, қамчига ўхшаш думли тўрт оёқли ҳайвон эди. Унинг олдинги оёқлари орқа оёқларига қараганда бироз қисқароқ эди. Аксарият ўлчамлар узунлиги 21–23 м (69–75 фт) ва тана массаси 16.4–22.4 т (16.1–22.0 лонг тон; 18.1–24.7 шорт тон) га етадиган "А. лоуисаэ" нинг намунасига асосланган[1][2][3][4]. 2015-йилда Дреадноугҳтус, Апотозавр ва Гираффатитан ҳажмий моделлари массасини баҳолаган тадқиқотда Массаси бўйича Дреадноугҳтус га ўхшаш бўлган CМ 3018 да 21.8–38.2 т (21.5–37.6 лонг тон; 24.0–42.1 шорт тон) деб баҳоланган[5]."А.ажах"нинг ба’зи намуналари (масалан, Оклахома табиий тарих музейи ОМНҲ1670) 11–30% узунроқ индивидларни акс эттиради, бу эса энг катта титанозаврлар билан рақобатлаша оладиган CМ3018 ёки 32.7–72.6 т (32.2–71.5 лонг тон; 36.0–80.0 шорт тон) массаларидан икки баравар катталигини кўрсатади[6] . Бироқ, ОМНҲ нинг юқори ўлчами ҳисоб-китоби  1670 эҳтимол бор, ҳажм таҳлили асосида ўлчами ҳисоб-китоблари 2020-йилда узунлиги 30 м (98 фт) ва тана массаси 33 т (36 шорт тон) да қайта кўриб чиқилган[7]

А. ажах турининг суяк қолдиқлари CМC ВП 7180

. Бош суяги ҳайвон ўлчамига нисбатан кичик. Жағлар спатула (чизелга ўхшаш) тишлари билан қопланган бўлиб, улар ўтхўрлар ҳисобланган[8]Апотозавр ва шунга ўхшаш диплодокоидларнинг тумшуғи квадрат шаклда, фақат Нигерозавринг бош суяги квадрат шаклда бо'лган[9]Апотозаврнинг мия қисми БЙУ нусхасида яхши сақланган, у ҳам скелетнинг кўп қисмини сақлаб қолган. Филогенетик таҳлил шуни кўрсатдики, бош мия казасининг морфологияси бошқа диплодозоидларникига ўхшаш эди[10].

Манбалар

{{Рефлист|30эм|рефс= [11]

[12]

[13]

[14]

  1. ↑ Паул, Грегорй С.. Тҳе Принcетон Фиэлд Гуиде то Диносаурс. Принcетон Университй Пресс, 2016 — 217-бет. ИСБН 978-1-78684-190-2. ОCЛC 985402380. 
  2. ↑ Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед Сеэбачер01
  3. ↑ Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед маззеттаэтал2004
  4. ↑ Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед ҳендерсон
  5. ↑ Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед батес&фалкингҳам2015
  6. ↑ Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед wедел2013
  7. ↑ Молина-Пéрез, Р.; Ларраменди, А.. Диносаур Фаcц анд Фигурес: Тҳе Сауроподс анд Отҳер Сауроподоморпҳс. Принcетон Университй Пресс, 2020 — 256-бет. ИСБН 978-0691190693. 
  8. ↑ Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед фастовскй
  9. ↑ Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед wҳитлоcк11
  10. ↑ Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед баланофф2010
  11. ↑ Марш, О.C. (1877). "Нотиcе оф Неw Диносауриан Рептилес фром тҳе Журассиc форматион". Америcан Жоурнал оф Сcиэнcе 14 (84): 514–516. дои:10.2475/ажс.с3-14.84.514. Арчивед фром тҳе оригинал он 2021-07-02. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20210702162916/ҳттп://марш.динодб.cом/марш/Марш%201877%20-%20Нотиcе%20оф%20неw%20диносауриан%20рептилес%20фром%20тҳе%20Журассиc%20форматион.пдф. Қаралди: 2024-08-13. Апотозавр]]
  12. ↑ Марш, О.C. (1878). "Принcипал Чараcтерс оф Америcан Журассиc Диносаурс". Америcан Жоурнал оф Сcиэнcе 16 (95): 412–414. Арчивед фром тҳе оригинал он 2021-08-31. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20210831103043/ҳттп://марш.динодб.cом/марш/Марш%201878%20-%20Принcипле%20чараcтерс%20оф%20Америcан%20Журассиc%20диносаурс,%20Парт%20И.пдф. Қаралди: 2024-08-13. Апотозавр]]
  13. ↑ Марш, О.C. (1879). "Нотиcе оф неw Журассиc диносаурс". Америcан Жоурнал оф Сcиэнcе 18 (108): 501–505. дои:10.2475/ажс.с3-18.108.501. Арчивед фром тҳе оригинал он 2022-10-09. ҳттпс://гҳостарчиве.орг/арчиве/20221009/ҳттп://марш.динодб.cом/марш/Марш%201879%20-%20Нотиcе%20оф%20неw%20Журассиc%20рептилес.пдф. Қаралди: 2024-08-13. Апотозавр]]
  14. ↑ Риггс, Э.С. (1903). "Струcтуре анд Релатионшипс оф Опистҳоcоэлиан Диносаурс. Парт И, Апатосаурус Марш". Публиcатионс оф тҳе Фиэлд Cолумбиан Мусеум Геограпҳиcал Сериэс 2 (4): 165–196. ОCЛC 494478078. Арчивед фром тҳе оригинал он 2022-10-09. ҳттпс://гҳостарчиве.орг/арчиве/20221009/ҳттп://www.микетайлор.орг.ук/тмп/Риггс-1903_Струcтуре%20анд%20релатионшипс%20оф%20опистҳоcоэлиан%20диносаурс.%20Парт%20И.%20Апатосаурус%20Марш.пдф. Қаралди: 2024-08-13. Апотозавр]]