Ақбилек
Ақбилек (қозоқча: Ақбілек) — Жусупбек Аймаутов қаламига мансуб психологик роман. Роман илк бор 1927-йили „Аёл тенглиги“ журналида эълон қилинган.
| Асл номи | қозоқча: Ақбілек |
|---|---|
| Муаллиф(лар) | Жусупбек Аймаутов |
| Мамлакат |
 Қозоғистон |
| Тил | қозоқ |
| Жанр(лар)и | роман |
| Нашр этилган санаси | 1927-йил |
Қисқача мазмуни
Ақбилек романидаги барча воқеалар бевосита ҳаётдан олинган. Ақбилек — қозоқ қишлоғидаги нотинч йиллар ҳақиқатини, уларнинг урф-одати ва турмушини, алоҳида кишиларнинг хатти-ҳаракати ва ўзаро муносабатларини, айниқса бош қаҳрамон Ақбилекнинг дардга тўла ҳаёти, изтироби ва ҳасратига бағишланган асар. Фақат битта қозоқ қизининг мураккаб тақдири асосида ижтимоий ўзгаришлар давридаги қозоқ қишлоғининг ўзгариш жараёнини тасвирлаган илк қозоқ романларидан бири. Шунингдек, халқимизнинг ўтган ҳаёт манзаралари, одамлар ўртасидаги қарашлар тўқнашуви, эл-юрт ва Ватан, келажак кунларга бўлган ишонч ва эътиқодлар жўшқин, илҳомлантирувчи ва бадиий тарзда тасвирланади. Қаҳрамонлар қиёфаси, уларнинг ҳаракати ҳам ишонарли ёритилади. Қозоқ инқилобидан кейинги қозоқ қишлоғининг ҳаёт-турмуши, оқ гвардиячилар ҳаракати кенг кўламда акс эттирилади. Романда кўтарилган асосий масала — қозоқ қизининг тақдири ва гендер тенгсизлик масаласи.
„Ақбилек“ романи — фақат бир қозоқ қизининг мураккаб тақдири асосида ижтимоий ўзгаришлар давридаги қозоқ қишлоғининг ўзгариш жараёнини тасвирлаган илк қозоқ романларидан бири. Асарнинг бош қаҳрамони Ақбилек адоватли одамлар сабаб оқ аскарлар асирига тушиб, турли хўрликларга учрайди. Ўз элида ҳам турфа қийинчиликларга дуч келади. Кейин инқилоб якунлангач шаҳарга бориб, ўқишда ўқийди ва ўз бахтини топади. Ақбилек бошидан кечирган ана шу воқеалар орқали ёзувчи ўша оғир, синовли даврдаги қозоқ қишлоқларидаги ҳаёт ҳақиқатини, одамларнинг турфа тақдирини кенг тасвирлайди[1].
Асарнинг бош қаҳрамонлари
- Ақбилек — ўртоқлари орасида етакчи, тенгликка интилган, озодликни соғинган, зўравонликка бўйин эгмаган, ҳаётидан сабоқ чиқара олган, руҳан пок, муҳаббати ва меҳр-шафқати мўл, дадил чўл қизи. Ақбилек зўравонлар ўртасига тушиб, қоп-қора мўйловлилар учун ўйинчоққа айланади. Шунга қарамай, ҳаётга бўлган иштиёқини йўқотмайди.
- Бекболат — қорамтир, ўртача бўйли, қўчқор бурунли, тулки мўйловли, кўзлари ўткир йигит. Ёши йигирма еттида. Бошида бахмал билан қопланган қора элтири жегей телпак, эгнида бироз русча услубдаги пиджак ва шим. Кулранг чўпон, сарғиш сафянга қора-ола қопланган кумуш камар, оёғида бироз эскирган қийшиқ тагчарм этик. Камаридаги чарм қинли пичоғи, сочли сариқ қинга солинган шох сопли ўткир пичоғи, олдинги этагига боғланган даъбил иладиган узун қайиш камари — буларнинг барчаси унинг санъатга бефарқ йигит эмаслигига далил бўлади.
- Муқаш — чўччайган бурунли, қоп-қора катта кўзли, бироз қулоғи кесик, қулоқлари сал осилган, тиккайган жирканч сочли, қош-қовоғи тунд, қорамтир йигит. Ёши 35 да. Бошқарувчиликка (волост бошлиғига) сайланмай қолган.
- Офицер — романнинг бош қаҳрамонини хўрлаб, ор-номусини топтаган жирканч шахс бўлиши билан бирга, империя сиёсатининг асрлар давомида халқни тобе этиб, эзиб-келган қиёфаси сифатида ҳам ёдда қолади.
- Урқия — Ақбилекнинг ғамхўр янгаси. Ақбилекнинг шаҳарга келиб, дунёқараши кенгайишига бевосита сабабчи. Шунингдек, унинг ўғли Искандерни вояга етказишида ҳам кўп ёрдам беради.
- Балташ — Ақбилек руҳини тушунган йигит. Ақбилек бошидан кечирган оғир тақдирга қарамай, унга ошиқ бўлади. Балташнинг бу фазилатини қадрлаган Ақбилек унга турмушга чиқади.
Манбалар
- ↑ ҳттп://аимауйтов.псу.кз/имагес/сториэс/пдф/акбилек_аимауйтов.пдф (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-01-02 санасида архивланган)