Араб баҳори (арабча: الثورات العربية‎‎, ал-Тҳаwрāт ал-ʻАрабийяҳ) 2010-йил охирида араб дунёсида бошланган қатор норозилик намойишларига[2][3] берилган номдир. Улар Тунис, Миср, Яман, Жазоир, Иордания, Мавритания, Саудия Арабистони, Уммон, Судан, Сирия, Ливия ҳамда Марокаш каби мамлакатларни қамраб олди[4][5][6][7][8][9][10]. Эътирозлар инқилоб дея баҳоланмоқда[11][12][13][14][15][16][17][18].

Араб баҳори
Жой Шимолий Африка ва Яқин Шарқ
Сана 18-декабр, 1945 1970-йил декабргача
Мақсад Тузум ўзгариши, инсон ҳуқуқлари, демократия[1]
Белгилари Намойишлар, тартибсизликлар, фуқаролар итоацизлиги, ўзини ёқиш, иш ташлашлар
Ўлим(лар) 500 дан зиёд
Жароҳат(лар) 4,000 дан зиёд
Ҳибс(лар) 1,000 дан зиёд
  Ҳукумат тўнтарилди
  Фуқаролар уруши
  Ҳукумат баъзи аъзолари алмаштирилди
  Давомий тартибсизлик (Баҳрайн)
  Йирик эътирозлар
  Кичик эътирозлар
  Араб дунёсидан ташқаридаги алоқадор эътирозлар

Эътирозлар 2010-йил 18-декабрида Тунисда, Муҳаммад Буазизининг полиция порахўрлиги ва қаттиққўллигига аччиқ қилиб ўзини ёқиб юборишидан бошланиб кетди[19][20][21]. Тунис тўнтарилиши муваффақияти ва минтақадаги ўхшаш вазиятлар туфайли, намойишлар тўлқини қўшни мамлакатларга ўтди, жумладан эътирозлар Жазоир, Иордания, Миср ва Яманда давом этди,[22][23] нисбатан кичик миқёсда бошқа араб мамлакатлари ҳам воқеалар силсиласига тушди. Кўпгина вазиятларда эътирозли кунлар "жаҳл кунлари", деб аталди[24].

Эътирозлар натижасида биринчи бўлиб ўзгарган ҳукумат Тунисники бўлди: собиқ Президент Зайн ал-Абидин ибн Али Саудия Арабистонига қочди. Кейинги катта эътирозлар Мисрда 2011-йил 25-январида бошланди. Тўрт кунлик намойишлардан сўнг Президент Ҳусни Муборак ислоҳотлар ўтказишга ваъда берди, бироқ лавозимидан кечиш ниятини билдирмади. Бундан кейин давом этган намойишлардан сўнг Муборак 30 йиллик мансабини бошқа эгалламаслигини, сентабрда бўлиб ўтадиган сайловлардан сўнг истеъфога чиқишини эълон қилди. Бу пайтда Иордания қироли Абдулла ИИ бош вазирни алмаштирди,[25] Яман Президент Али Абдуллоҳ Солиҳ эса кейинги сайловларда номзодини қўймасликка ваъда берди[26].

Эътирозлар бутун жаҳон эътиборини ўзига қаратди[27]. Намойишчиларни 2011-йилги тинчлик учун Нобел мукофоти билан тақдирлаш таклифлари ўртага ташланди[28].

Бугунги натижалар

Қачон бошланди Мамлакат Қачон тугади Эътироз тур(лар)и Натижа Ўлим(лар)
18-декабр, 2010 Tunis Ўзини ёқиш
Намойишлар
Ҳукумат тўнтарилди
Президент ва оиласи мамлакатдан кетди (14-январ, 2011)
219[29]
28-декабр, 2010 Jazoir Намойишлар Президент фавқулодда вазиятни бекор қилди (3-феврал, 2011)[30] 5
13-январ, 2011 Liviya 16-январ, 2011 Турар-жой муаммоси ва коррупсияга қарши намойишлар Ҳукумат фуқароларни турар-жой билан таъминлашга ваъда берди[31] 0
14-январ, 2011 Iordaniya Кичик эътирозлар Вазирлар Маҳкамаси шахсий таркиби алмаштирилди (1-феврал, 2011) 0
17-январ, 2011 Mavritaniya 17-январ, 2011 Ўзини ёқиш 1
17-январ, 2011 Sudan Кичик эътирозлар 1
17-январ, 2011 Ummon 17-январ, 2011 Кичик эътирозлар 0
18-январ, 2011 Yaman Ҳукумат аъзолари Президентга қарши[32]
Катта намойишлар[33][34]
Президент кейинги сайловларда номзодини қўймасликка ваъда берди (2-феврал, 2011)[35] 0
21-январ, 2011 Saudiya Arabistoni 29-январ, 2011 Ўзини ёқиш[36]
Намойишлар[37]
4
25-январ, 2011 Misr Бутун мамлакат миқёсидаги намойишлар Вазирлар Маҳкамаси шахсий таркиби алмаштирилди (29-январ, 2011)
Президент мансабдан кетди
300 гача
26-январ, 2011 Suriya Ўзини ёқиш 1
30-январ, 2011 Marokash Ўзини ёқиш 0
1-феврал, 2011 Jibuti 1-феврал, 2011 Кичик намойишлар 0
Жами ўлимлар сони: 607

Манбалар

  1. ↑ Коротаев А., Зинкина Ж. Эгйптиан Револутион: А Демограпҳиc Струcтурал Аналйсис. Миддле Эаст Студиэс Онлине Жоурнал. Вол.2. Н5. 2011. П.57-95.
  2. ↑ „Wилл тҳе Араб револутионс спреад? | Тҳе Миддле Эаст Чаннел“. Мидеаст.фореигнполиcй.cом. 2011-йил 31-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 1-феврал.
  3. ↑ „Тҳе Араб Wорлд'с 'Унпреcедентед' Протесц - Cоунcил он Фореигн Релатионс“. Cфр.орг (2011-йил 20-январ). 2011-йил 31-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 29-январ. (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-01-31 санасида архивланган)
  4. ↑ Тҳоусандс ин Емен Протест Агаинст тҳе Говернмент
  5. ↑ Постед бй мултипле 26-январ 2011-йил. „Протест спреадс ин тҳе Миддле Эаст - Тҳе Биг Пиcтуре“. Бостон.cом. Қаралди: 2011-йил 1-феврал.
  6. ↑ „Мауританиэ: мécонтент ду рéгиме, ун ҳомме с'иммоле пар ле феу à Ноуакчотт - Флаш аcтуалитé - Монде - 17/01/2011“. леПарисиэн.фр (2011-йил 17-январ). 2011-йил 24-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 29-январ.
  7. ↑ „ББC Неwс - Ман диэс афтер сеттинг ҳимселф он фире ин Сауди Арабиа“. Ббc.cо.ук (2011-йил 23-январ). Қаралди: 2011-йил 29-январ.
  8. ↑ „ПрессТВ - Судан оппоситион леадер аррестед“. Пресств.ир (2011-йил 19-январ). Қаралди: 2011-йил 29-январ.
  9. ↑ Маттҳеw Cассел. „Лебанон cонвулсес он 'Дай оф Раге' - Феатурес“. Ал Жазеэра Энглиш (2011-йил 27-январ). Қаралди: 2011-йил 1-феврал.
  10. ↑ „афрол Неwс - Мороccо Кинг он ҳолидай ас пеопле cонсидер револт“. Афрол.cом. Қаралди: 2011-йил 1-феврал.
  11. ↑ „Араб медиа револутион спреадинг чанге - CНН“. Артиcлес.cнн.cом. 2011-йил 18-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 1-феврал.
  12. ↑ „Тҳе Араб Револутион - Ниле Протесц Cреате Унcертаин Футуре Фор Эгйпт :: Унcенсоред Неwс Фор Реал Пеопле“. Фреэ Интернет Пресс. 2014-йил 8-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 1-феврал. (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-04-08 санасида архивланган)
  13. ↑ {{Веб манбаси}} андозасининг барча параметрлари ўз номига эга бўлиши зарур. 29-январ 2011-йил . „АРАБ WОРЛД: Ҳоw Тунисиа'с револутион трансформс политиcс оф Эгйпт анд регион | Бабйлон & Беёнд | Лос Ангелес Тимес“. Латимесблогс.латимес.cом. Қаралди: 2011-йил 1-феврал.
  14. ↑ „Тҳе Араб демоcратиc револутион | Малай Маил Онлине“. Ммаил.cом.мй. 2011-йил 3-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 1-феврал. (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-02-03 санасида архивланган)
  15. ↑ „'Wе аре wитнессинг тодай ан Араб пеопле'с револутион' - CНН“. Артиcлес.cнн.cом (2011-йил 28-январ). 2011-йил 1-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 1-феврал. (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-02-01 санасида архивланган)
  16. ↑ Постед: Фридай, 28-Жан 2011-йил ат 2256 ҳрс ИСТ. „Револутион ин фаст форwард“. Финанcиалехпресс.cом (2011-йил 28-январ). Қаралди: 2011-йил 1-феврал.
  17. ↑ Мичаэл Ҳалей. „Револутион меанс террорисм'с дайс аре нумберед ин Миддле Эаст“. Напаваллейрегистер.cом (2011-йил 28-январ). Қаралди: 2011-йил 1-феврал.
  18. ↑ Cанада.. „Арабс усе соcиал медиа то фуэл револутион“. Тҳе Глобе анд Маил. Қаралди: 2011-йил 1-феврал.[сайт ишламайди]
  19. ↑ „Слап то а Ман’с Приде Сет Офф Тумулт ин Тунисиа“. Нйтимес.cом (2011-йил 22-январ). Қаралди: 2011-йил 1-феврал.
  20. ↑ Ноуэиҳед, Лин „Педдлер'с мартйрдом лаунчед Тунисиа'с револутион“. Ук.реутерс.cом. 2011-йил 9-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 1-феврал. (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-02-09 санасида архивланган)
  21. ↑ Ал, Нидал „Палестиниан протесц шоw сплиц овер леакед паперс“. Реутерс. 2011-йил 9-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 1-феврал. ( ат Арчиве-Ит сайтида 2011-02-09 санасида архивланган)
  22. ↑ „УПДАТЕ 1-Эгйпт, Алгериа, Жордан риск политиcал унрест -С&П“. Реутерс. Қаралди: 2011-йил 1-феврал.
  23. ↑ Пост Сторе. „Инспиред бй Тунисиа анд Эгйпт, Еменис жоин ин анти-говернмент протесц“. Wашингтонпост.cом (2011-йил 27-январ). Қаралди: 2011-йил 1-феврал.
  24. ↑ „Еменис сқуаре офф ин ривал ʻДай оф Раге’ протесц“. Арабнеwс.cом (2011-йил 3-феврал). 2011-йил 7-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 6-феврал.
  25. ↑ „Жордан кинг аппоинц неw ПМ, говернмент қуиц“. Реутерс. 2011-йил 4-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 2-феврал. (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-02-04 санасида архивланган)
  26. ↑ Судам, Моҳамед „Емен пресидент сайс wон'т эхтенд пресидентиал терм“. Реутерс. 2011-йил 5-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 2-феврал. (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-02-05 санасида архивланган)
  27. ↑ АФП 27-январ 2011-йил. „Унрест аcросс тҳе Араб wорлд“. Ванcоуверсун.cом (1986-йил 28-январ). 2011-йил 31-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 29-январ. (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-01-31 санасида архивланган)
  28. ↑ ҳттп://www.неwс24.cом/Wорлд/Неwс/Араб-протесц-аттраcт-Нобел-интерест-20110131
  29. ↑ Тунисиа протесц агаинст Бен Али лефт 200 деад, сайс УН, ББC, 1-феврал 2011-йил.
  30. ↑ „Алгериа то лифт эмергенcй поwерс'“. Ал-Жазеэра (2011-йил 3-феврал). Қаралди: 2011-йил 3-феврал.
  31. ↑ „Либя сец уп $24 блн ҳоусинг фунд амид Араб протесц“ (2011-йил 28-январ).
  32. ↑ Емени трибал леадер: фор Салеҳ, Сауди инволвемент ин Са'ада cомес нот а момент тоо соон, 2011-01-30да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2011-01-30
  33. ↑ "Еменис ин анти-пресидент протест"
  34. ↑ "Тҳоусандс ин Емен Протест Агаинст тҳе Говернмент"
  35. ↑ „Емен Пресидент Али Абдуллаҳ Салеҳ 'то қуит ин 2013'“. ББC Неwс (2011-йил 2-феврал). Қаралди: 2011-йил 2-феврал.
  36. ↑ "Ман диэс афтер сеттинг ҳимселф он фире ин Сауди Арабиа"
  37. ↑ "Флоод спаркс раре аcтион", 2011-02-01да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2011-02-07