Arab ertaklari

Араб эртаклари

Шарқнинг сеҳрли муҳити — бу ҳаяжонли саргузаштлар, баъзан ўлим хавфи ва беҳисоб бойликлар дунёси.  Араб эртаклари сирли халқнинг ҳавас қиладиган фантазияси ва донолигини мукаммал акс эттиради.  Шарқ, сиз билганингиздек, нозик масала — ва унинг тарихи буни тасдиқлайди.

= "Минг бир кеча"

Ўқувчиларнинг аксарияти учун араб эртаклари фақат "Минг бир кеча" билан боғлиқ.  Жаҳон адабиётининг ажойиб ёдгорлигида Форс шоҳи Шариҳёр ва унинг рафиқаси Шеҳразода ҳақида ҳикоя қилинади.  Тўпламнинг келиб чиқиши ҳанузгача сир бўлиб қолмоқда: баъзи тадқиқотчилар унинг илдизларини Ҳиндистондан изласалар, бошқалари форсча „Минг афсона“ билан ўхшашлик топади;  Баъзилар Мисрда, бошқалари эса Сурияда бўлиб ўтади, деб тахмин қилмоқда.  Версияларнинг ҳеч бири ҳали этарли далилларни топмаган.  Бир нарса маълум — бирон бир саёҳатномада бу ҳикоялар каби шарқона ҳаёт тарзининг тўғри тавсифи берилмайди.  "Минг бир кеча" ҳажми жиҳатидан мустаҳкам ҳикоя.  Қизиқарли ҳикоя, зукко гўзал Шерозаднинг ўз хотинларини ўлдиришга қасам ичган шоҳ Шаҳриёрга эртак айтиб, ўз ҳаётини сақлаб қолишидан бошланади.  Қуёшнинг биринчи нурлари билан у ўз ҳикоясини энг қизиқарли жойда бузади, шунинг учун қатл кейинги кунга қолдирилади.  Хуллас, минг бир кечадан кейин ҳукмдор қарорини бекор қилади.

"Минг бир кеча" Беларусия давлат мусиқа театрида

Ҳикоялар тўплами ўзига хос шеърияти ва сеҳри билан ҳинд достонига хос хусусиятга эга ("Савдогар ва руҳ ҳақидаги эртак", „Балиқчи ҳақида эртак“), ҳам анчагина араб сюжетлари ("Ишқдан ўлган ошиқлар", „Ширин ва балиқчи қиссаси“, „Масрур ва Ибн ал-Карибий қиссаси“).  Эҳтимол, энг машҳурлари: "Али бобо ва қирқ ўғри ҳикояси" ва "Ала ад-Дин ва сеҳрланган чироқ ҳикояси".

Машҳур сужетлар

Араб эртаклари ва „саргардон“ сужетлари четлаб ўтмади.  Мисол учун, Саудия Арабистонида еттита сиртлон боласини ўғирламоқчи бўлган тулки ҳақида ҳикоя қилинади.  Бу сизга "Бўри ва етти бола" эртагини эслатмайдими.  Қизиғи шундаки, тулки ҳақидаги ҳикоянинг давоми бор: сиртлон қасосидан қўрқиб кетган қизил сочли айёр яшаш жойини тарк этиб, бувисини ўзи билан олиб кетади. Йўлда кампир деҳқоннинг айби билан вафот этади ва тулкига бу бахциз ҳодиса учун пул таклиф қилинади.  Узоқни кўра оладиган тулки савдо бизнесига сармоя киритиб, бахтли ҳаёт кечирди.  Ва бу ягона шунга ўхшаш сужет эмас — ҳайвонлар ҳақидаги кўплаб араб эртаклариевропа эртакларини жуда эслатади, фақат биз ўрганиб қолган айиқлар ва бўрилар ўрнига пантералар ва шоқоллар пайдо бўлади.

Сеҳрли ҳикоялар

Мо''жизаларсиз ва сеҳрсиз Шарқ Шарқ эмас. Жинлар, яхши ва ёвуз руҳлар, ҳар хил сеҳргарлар ва Муҳаммад пайғамбарнинг ўзи бош қаҳрамонга бажонидил ёрдам беради. Айтганча, марказий қаҳрамон ҳам бадбашара эмас — у мо''жизавий аломатлар ёки ғайритабиий қобилиятлар билан туғилади. 

Оддийроқ эртакларга келсак, улар оддий кундалик вазиятларга ўхшайди, ягона фарқ шундаки, асосий қаҳрамонлар умидсиз кўринадиган вазиятдан ностандарт йўл топа оладилар, муваффақият калити деярли ҳар доим ақл ва қобилиятдадир. Бунинг ёрқин мисоли — оддий одам ёки айёр бўлган Юха.  Машҳурлик бобида бу қаҳрамонга фақат Хожа Насриддин рақобат қила олади.

Араб эртакларида оддий халқнинг интилишлари, дунёқараши, феъл-атвори ва одатлари, эзгулик, ёмонлик, адолат ҳақидаги тасаввурлари ўз ифодасини топган.  Сирли Шарқнинг қизиқарли ҳикоялари сизни сеҳрли дунёга чўмдиради, бу ерда ажойиб нарса ҳар доим кундалик ва оддий нарсаларнинг ёнида бўлади.