Ziyosfera

Arab qahvasi

Араб қаҳваси - Cоффеа арабиcа ловиялардан тайёрланиб пиширилган қаҳвасининг бир турига киради. Яқин Шарқдаги халқларнинг аксарият арабмамлакатлари қаҳвани ноодатийтайёрлаш ва тайёрлашнинг о'зига хос усулларини ишлаб чиқдилар. Кардамом тез-тез қо'шиладиган зиравордир [1], лекин уни оддий ёки шакар билан бирга бериш мумкин.

Арабиc cоффеэ

А даллаҳ ис а традитионал Арабиc cоффеэ пот wитҳ cупс анд cоффеэ беанс.
Тури Cоффеа арабиcа
Миллий ошхона Араб cуисине

Исте'мол қилувчининг хоҳишига ва табига ко'ра араб қаҳвасини тайёрлашнинг бир неча хил услублари мавжуд. Деярли барча усуллар қаҳва ёруг'лиги ва жилосини сақласа, бошқалари уни қоронг'и қилиши мумкин. Араб қаҳваси аччиқ бо'либ, одатда шакар қо'шилмайди. Одатда финжон деб номланувчи декоратив нақш билан безатилган кичик косада хизмат қилади. Маданий жиҳатдан, араб кофеси оилавий йиг'илишлар пайтида ёки меҳмонларни қабул қилишда хизмат қилади.

Араб қаҳваси та'ми ва таркибига ко'ра Яқин Шарқ ва араб маданияти ва ан'аналарига сингиб кетган шу билан бирга Яқин Шарқда қайнатилиб исте'мол қилинадиган қаҳванинг энг машҳур шаклидир. Араб қаҳваси неча йиллардан буён Яқин Шарқда пайдо бо'лган, Яманда бошланган ва охир-оқибат Маккага ( Ҳижоз ), Мисрга, Левантга, со'нгра ХВИ аср о'рталарида Туркияга ва у ердан Эвропага саёҳат қилган ва у ерда қаҳва охир-оқибат машҳур бо'лган.[2] Араб қаҳваси ЙУНЕСКО томонидан тасдиқланган араб давлатларининг номоддий маданий мероси ҳисобланади.[3]

Этимология

Араб аёл (қаҳва ташувчи) Қоҳира, Миср, Жон Фредерик Люис, 1857 йил

" Қаҳва " со'зи илк маротаба инглиз тилига таржима қилинган давр, 1582-йилда голландиялик коффиэ [4] со'зи орқали Усмонли туркча қаҳва дан олинган, о'з навбатида арабча қаҳ̊wаẗ (қаҳва, "қаҳва, пиво") дан олинган.[5] Қаҳва со'зининг дастлабки пайдо бо'лиш ва муомилага чиқиши ичимликнинг иштаҳани бостирувчи сифатидаги обро'сига қаҳия со'зидан ишора қилганидан бо'лиши мумкин ( арабча: قَهِيَ‎‎ ).[6][7] Ҳозирги кунда Қаҳваҳ номи араб тилида бунн номи билан ма'лум бо'лган резавор ёки о'симлик (минтақанинг табиимаҳсулотлари) учун ишлатилмайди. Семитнинг "қуюқ тусдаги ранг" илдизи ҳам бор эди, бу ичимликнинг табиий белгисига айланди. Бу таҳлилга кўра, қаҳваҳ (шунингдек, “тўқ рангли, хира(инг), қуруқ, нордон” деган маънони ҳам билдирувчи) аёл шакли вино маъносини ҳам билдирган бўлиб, у ҳам кўпинча қора рангда бўлган.[8]

Тарих

Энди эса қаҳванинг тарихига қисқача тохталсак. Қаҳванинг мазасидан тотиб ко'ришни ёки қаҳва дарахтининг асли ҳақида билишнинг энг биринчи ишончли далиллари оддий халқдан чиқган, Эфиопиялик Калди исмли эчкичининг афсонаси бо'либ, у- "эчкилари қаҳва дарахтларининг меваларини исте'мол қилганда турли хилдаги г'айриоддий хатти-ҳаракатларида о'згаришлар"ни сезган. Дастлаб, Араб қаҳва ловиялари майда майда қилиб янчилгандан ко'ра яхшилаб чайналган, қовурилган ва суюқликка айлантирилиб исте'мол қилишган.[9] Ба'зи тарихчиларнинг фикрига ко'ра, қаҳва Арабистон ярим оролига милоддан аввалги 675 йилда киритилган.[10] ХВ асрнинг ўрталарига келиб кофе Ямандаги сўфийлар монастирларида қўлланилганлиги аниқ.[2] Со'фийлар ундан тунги ибодатларида ҳушёр туриш учун фойдаланганлар. Ал-Жазирий қо'лёзмасининг таржимаси [11] қаҳванинг Арабистон Феликсдан (ҳозирги Яман) шимолга Макка ва Мадинага, со'нгра Қоҳира, Дамашқ, Баг'дод ва Константинополнинг йирик шаҳарларига тарқалишини ко'рсатади. 1511 йилда Маккадаги диний судда консерватив, православ имомлар томонидан раг'батлантирувчи та'сири учун тақиқланган.[12] Бироқ, бу тақиқлар 1524 йилда Усмонли турк султони Сулаймон И буйруг'и билан бекор қилиниши керак эди, бунда бош муфтий Меҳмет Эбуссууд ал-Имадий қаҳва ичишга рухсат берувчи фатво чиқарди.[13] Мисрнинг Қоҳира шаҳрида 1532 йилда худди шундай тақиқ жорий қилинган ва қаҳвахоналар ва қаҳва доналари сақланадиган омборлар ишдан чиқарилган.[14]

Тайёргарлик

Даллаҳлар

Ҳар бир минтақанинг о'з миллий ичимлиги мавжуд бо'либ, уни турлича тайёргарликлар, турли ҳароратларда (қайноқ,илиқ,совуқ) исте'мол қилишади.Араб қаҳваси эса иссиқ ҳолатда ичилади. Араб қаҳваси қарийб 165 то 210 °C (329 то 410 °Ф) гача жуда энгил ёки ог'ир қовурилган табиий кофе доналаридан тайёрланади ва кардамон о'симлиги билан аралаштирилади. Араб маданиятидаги ан'анавий ичимликдир.[15] Ан'анага ко'ра, у биноларда (уйда ёки махсус ҳолатлар учун) қовурилади, сараланади майдаланади, пиширилади ва меҳмонлар олдида о'зининг ҳушбо'й ифори ва ёқимли мазаси билан хизмат қилади. Ко'пинча қаҳвага хурмо, қуритилган мевалар, шакарланган мевалар ёки ёнг'оқлар билан дастурхонга тортиқ қилади.[16] "Араб қаҳваси" қаҳва доначаларининг қовурилган турига ёки аниқроқ қилиб айтганимизда со'ртига бог'лиқ эмас балки,тайёрлаш усули ва та'ми билан белгиланади. Араб қаҳваси - бу филтрланмаган, қора рангга айлантирилмаган қайнатилган қаҳва. Шакар одатда қо'шилмайди, лекин агар шундай бо'лса, уни тайёрлаш пайтида ёки хизмат қилиш пайтида қо'шиш мумкин. У финжон деб аталадиган тутқичсиз майда нозик косада берилади. Ба'зан, кофе Даллаҳ деб номланган меҳмонлар олдида хизмат қилиш учун каттароқ ва чиройли қуйма ко'зага ко'чирилади. Ко'пинча, уй эгаси ошхонада қаҳва тайёрлайди ва кичик чашка қаҳвали патнисни та'кидлайди.[17] Турк қаҳвасидан фарқли о'лароқ, ан'анавий араб кофеси, илдизлари бадавий ан'аналарига бог'лиқ бо'либ, одатда шакарсиз (қаҳваҳ саада), аммо шакарни ичувчининг хоҳишига қараб қо'шиш мумкин.  Бироқ, бу қаҳва ҳеч қачон ширин сироп эмас, аксинча кучли ва аччиқдир.  Аччиқ та'мни то'лдириш учун кофе одатда ширин нарса билан бирга берилади – хурмо ан'анавий ҳамроҳлик қилади – ва бошқа ширинликлар ко'пинча кофе стаканлари лаганда билан бирга берилади.[16]

Канака, шунингдек, рикваҳ ёки жезва деб аталади, Доҳа, Қатардаги Соуқ Вақифда

Арабистон ярим ороли

Арабистон ярим оролидаги араблар қаҳва тайёрлашни ҳам о'згача бир сан'атдек қабул қилиб, ҳақиқий ижодкор сингари тайёрлашни севишади. Қаҳва Миср ва Левантдагидан аччиқлиги ва қаҳва ичиладиган чашканинг ҳажми ва турларига қараб фарқ қилади. Бу пиво (қаҳванинг тури) тайёрлаш усули Нажд ва Ҳижозда кенг тарқалган, ба'зан эса бошқа зираворлар каби за'фарон (унинг олтин рангини бериш учун), кардамон, чиннигуллар ва должин . Нажд ва Ҳижоздаги араб қаҳваси олтин рангга эга бо'лса, Шимолий Арабистонда қаҳwаҳ шамāлиа [18][19] (со'зма-со'з Шимолий Қаҳва дегани) деб номланувчи араб кофесининг ранги қуюқроқ яни то'қ рангда ко'ринади, чунки қаҳва доналачаларини қовуриш бирозгина вақт талаб қилгани боис одатдаги рангидан то'қлашган тусга киради. Шимолий қаҳва Иорданияда бадавий қаҳваси сифатида ҳам танилган. Ба'зи одамлар рангини бироз о'згартириш учун озгина буг'ланган сут қо'шадилар; аммо, бу камдан-кам учрайди. У далла ( арабча: دلة‎‎ ) деб номланган махсус кофеда тайёрланади ва ундан берилади ); Cезве (шунингдек, рикваҳ ёки канака деб аталади) деб аталадиган кофе идиши ко'проқ ишлатилади ва кофе стаканлари фенжан деб аталадиган тутқичсиз кичикдир . Порсиялар кичик бо'либ, фақат стаканнинг пастки қисмини қоплайди. У уйларда ва яхши ресторанларда гаҳwажи деб номланган махсус кийинган официантлар томонидан хизмат қилади ва у деярли ҳар доим хурмо билан бирга келади. У ҳар доим уйнинг мақтовлари билан таклиф қилинади.

Чапда Ҳижози / Нажди олтин қаҳваси ва о'нгда Левантин қора "қаҳwаҳ сāдаҳ" (оддий қаҳва) билан турли хил араб қаҳвалари

Левант

Энди эса қаҳвани бироз аччиқроқ қилиб тановул қилиадиган минтақага юзланамиз яни Фаластинга.Фаластинликлар деярли ҳар куни севиб исте'мол қилишга улгурган иссиқ ичимлик - бу қаҳва – эрталаб ва кун давомида уларни тетик юришларига сабаб бо'лувчу ичимликдир. Танланган қаҳва одатда араб қаҳвасидир. Араб қаҳваси турк қаҳвасига о'хшайди, лекин биринчиси кардамон билан зираворланади ва одатда шакарсиздир. Фаластин ҳудудидаги бадавийлар ва бошқа араблар орасида қаҳwаҳ садаҳ (лит. оддий кофе) деб номланувчи аччиқ қаҳва меҳмондо'стлик рамзи бо'лган. Ичимликни қуйиш тантанали эди; бу уй эгаси ёки унинг катта о'г'ли меҳмонлар орасида соат ё'налиши бо'йича ҳаракатланишини о'з ичига олади – ёши ва мақоми бо'йича баҳоланганлар – мис қозондан майда стаканларга қаҳва қуйиш. Меҳмонлар атиги уч пиёла кофени қабул қилиб, со'нг охирги пиёласини "доим" деган ма'нони англатувчи даймен со'злари билан тугатишлари "одобли" деб ҳисобланган, аммо "кофе бериш учун ҳар доим имкониятингиз бо'лсин" деган ма'нони англатади.

Суриянинг Алеппо шаҳридаги асалари уяси қишлог'идаги араб бадавийлари ан'анавий мурра (аччиқ) қаҳвани ичмоқда, 1930 йил

Бир неча йиллардан бери мавжуд бо'лган Ливанда кофе "ракве" деб аталадиган ноодатий усулда ясалган узун тутқичли кофе идишида моҳироналик билан тайёрланади. Кейинги босқичда кофе то'г'ридан-то'г'ри "ракве" да аниқроқ қилиб айтадиган бо'лсак одатда финжон деб номланувчи декоратив нақш билан безатилган кичик стаканга қуйилади.[20] Финжāн 60-90 мл (2-3 оз фл) сиг'имга эга. Ливан қаҳваси ан'анавий равишда кучли ва қора рангга эга ва бошқа Яқин Шарқ мамлакатларидаги қаҳвага о'хшайди. Бироқ, у ловия ва қовуришда фарқ қилади: сариқ ва қуюқ ловия аралаштирилади ва у жуда нозик кукунга айланади.[21] Кофе ичмайдиган ливанлик фуқаролигини йўқотиш хавфи бор, деб ҳазиллашади.[20]

Араб қаҳваси Иорданияда оддий ичимлик эмас – бу балки ҳар бир миллатнинг ан'анавий ҳурмат белгиси ва одамларни бирлаштириб бир даврага ег'адиган қадрият белгисидир. Иордания маданиятига чуқур сингиб кетган, қаҳwаҳ сāдаҳ (хуш келибсиз қаҳва) деб ҳам аталадиган қора, кардамон та'мли араб кофеси. Меҳмонларни қаҳва (ва чой) билан та'минлаш Ҳошимийлар қироллигининг самимий меҳмондо'стлигининг катта қисмидир.

Марокаш

Марокашда эса бироз бошқачароқ тайёрланадиган миллий ичимлиги янги ялпиз ва эспрессо қо'шилган порох яшил чойи ҳушбо'й ҳидга эга жуда машҳур бо'лса-да, лекин араб қаҳваси ҳам о'з о'рнида кенг исте'мол қилинади, айниқса расмий тадбирларда. Бу ко'пинча бизнес битимини амалга ошириш ва кимнидир уйига биринчи марта кутиб олиш мақсадида амалга оширилади ва ко'пинча то'йларда ва муҳим маросимларда хизмат қилади.

Култивация

1858 йилда Усмонли Қуддусдаги мақҳаҳ

Қадимдан қаҳванинг оммалашишининг энг катта қисми унинг араб дунёсида, аниқроқ қилиб айтадуган бо'лсак ҳозирги Яман ҳудудининг асосий жойидан бошлаб, ХВ асрдан бошлаб сўфий роҳиблар томонидан илк маротаба етиштирилгани билан боғлиқ.[22] Маккага ибодат учун зиёрат қилган минглаб араблар орқали кофе ёки "араб шароби" дан лаззатланиш ва йиг'иш бошқа араб мамлакатларига тарқалди (масалан. Миср, Сурия ) ва охир-оқибат ХВИ асргача дунёнинг аксарият қисмига. Қаҳва, уйда зарур бо'лишидан ташқари, ижтимоий ҳаётнинг асосий қисмига айланди.[23] Қаҳwа қаҳwẗ, замонавий араб тилидаги қаҳвахоналар, дам олиш ва о'ртоқлик марказларидан ташқари, интеллектуал мунозара жойларига айланиб, "Донолар мактаби"га айланди.[24]

Қаҳвахона

Қоҳирадаги қаҳвахона, c. 18

Қаҳвахона маданияти араб дунёсида бошланган ва охир-оқибат дунёнинг бошқа ҳудудларига о'зининг та'сирини тарқатиб, маҳаллий ва ижтимоий маданияти билан чамбарчас уйг'унлашган десак янглишмаймиз.[25] Ан'анавий араб қаҳвахоналари асосан барча эркаклар о'йин-кулгу, вақт о'тказадиган ёки дийдорлашадиган қаҳва ва сув қувурлари ( шиша ёки аргилле) орқали бемалол мулоқот қилишлари учун учрашадиган бир кулба ёки маскандур. Қаҳвахонанинг қаерда жойлашганига қараб, унинг ихтисослиги фарқланади. Маг'рибда яшил чойга ялпиз қо'шилади ёки кофе араб ва/ёки европача услубда берилади. Араб қаҳваси ёки турк қаҳваси Миср ва Левант мамлакатларида и'згача ҳурмат ва иҳлос билан тайёрланади. Араб қаҳваси - бирозгина тахир ва аччиқ тамга эга, бу қозонда қайнатилган ва демитассе стаканида тақдим этилган жуда оз миқдордаги қуюқ қаҳва. Хусусан, Мисрда қаҳва мазбуута билан берилади, я'ни шакар миқдори "то'г'ри" бо'лади, ҳар бир стакан учун тахминан бир чой қошиқ. Бироқ, Арабистон ярим оролида араб кофеси қаҳва деярли шаффоф бо'ладиган тарзда қовурилади. Бутун араб дунёсида мезбон меҳмоннинг пиёласини тўлдириб туриши ан’анага кўра, меҳмоннинг тамом бўлганлиги ҳақида хушмуомалалик билан ишора қилмагунча.[23]

Хизмат қилинган

Файл:А ман поурс Арабиc cоффеэ.огв Араб қаҳваси одатда бир вақтнинг о'зида бир неча сантиметрга берилади яни стаканнинг остки қисмида оз миқдорда бо'лади.[15] Меҳмон уни ичади, агар хоҳласа бутунлай рад этади ёки официантга бошқа қуймасин, деб ишора қилади. Акс ҳолда, мезбон/официант бир вақтнинг о'зида меҳмон етарли бо'лганини ко'рсатмагунча яна бир неча сантиметр хизмат қилишда давом этади. Энг кенг тарқалган амалиёт - фақат бир стакан ичиш, чунки кофе бериш маросимдаги меҳр ва меҳмондо'стлик сифатида хизмат қилади. Ба'зида одамлар суҳбат пайтида ко'проқ ичишади.[26]

Божхона

Қаҳва ичиш қоидасига ко'ра, идишлар одатда, фақат қисман то'лдирилади ва одат бо'йича учта стакан ичиш керак бо'лади.[27] Араб қаҳваси ан'анавий араб байрамларида ва Рамазон ва Ҳайит каби махсус тадбирларда муҳим о'рин тутади.

Фолбинлик

Арабча кофега турли со'злар билан ўқиш ( арабча: قراءة الفنجان‎‎ ), чой яптоқчалрини, баргини о'қишга о'хшайди; мижоздан қандайдур бир идишда ёки кубокда тахминан бир, икки чой қошиқ суюқлик қолдириб, кучли янги араб қаҳвасини исте'мол қилиш со'ралади. Кейин қолган суюқлик оқиб кетиши ва қуриб кетиши учун стакан ликопчага айлантирилади. Кейин о'қувчи белгилар ва ҳарфларни қидириб, стаканнинг ички қисмидаги қалин қолдиқдан ҳосил бо'лган нақшларни изоҳлайди.[28]

Дафн маросими

Араб дафн маросимларида барчаси о'згача бо'лади (яни қаҳва ҳақида гап кетаяпти)аччиқ ва шакарсиз, ёки шираси шунда ҳам пас қаҳва ичадиган ва марҳумнинг ҳаёти ва хусусиятларини тиклайдиган оилалар ва қариндошлар йиг'илади. Эркаклар ва аёллар алоҳида йиг'илишади ва фақат иши аёлларга кун бо'йи кофе беришдан иборат бо'лган жуда чиройли аёлларни ишга олиш жуда модага айланди. Эркак официантлар эркакларга хизмат қилади. Араб мусулмонлари ва насронийлар бу ан'анани баҳам ко'ришади.[29]

Озиқланиш фактлари

Кичик бир чашкада араб қаҳвасида деярли калория ёки ёг' ё'қ. У фақат оз миқдорда протеинни о'з ичига олади ҳолос.[30][31]

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Ингредиэнц Арабиc Cоффеэ“. 2018-йил 28-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 6-октябр.
  2. ↑ 2,0 2,1 Wеинберг, Беннетт Алан. Тҳе wорлд оф cаффеине. Роутледге, 2001 — 3–4-бет. ИСБН 978-0-415-92723-9. „cоффеэ гоат этҳиопиа Калди.“ 
  3. ↑ „Арабиc cоффеэ, а сймбол оф генероситй - интангибле ҳеритаге - Cултуре Сеcтор - УНЕСCО“ (эн). www.унесcо.орг. Қаралди: 2017-йил 4-апрел.
  4. ↑ ОЭД, с.в. "Cоффеэ".
  5. ↑ Охфорд Энглиш Диcтионарй, 1ст эд. "cоффеэ, н." Охфорд Университй Пресс (Охфорд), 1891.
  6. ↑ Кае, Алан (1986). „Тҳе Этймологй оф Cоффеэ: Тҳе Дарк Бреw“. Жоурнал оф тҳе Америcан Ориэнтал Соcиэтй. 106-жилд, № 3. 557–558-бет. дои:10.2307/602112. ЖСТОР 602112.
  7. ↑ „архив нусхаси“ (ар). الباحث العربي. 2019-йил 15-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 25-сентябр.(сеэ алсо қаҳия: Ҳанс Wеҳр'с Диcтионарй оф Модерн Wриттен Арабиc (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-03-27 санасида архивланган). паге 930.)
  8. ↑ Кае, Алан С. (1986). „Тҳе этймологй оф "cоффеэ": Тҳе дарк бреw“. Жоурнал оф тҳе Америcан Ориэнтал Соcиэтй. 106-жилд, № 3. 557–558-бет. дои:10.2307/602112. ЖСТОР 602112.
  9. ↑ „Тҳе ҳисторй оф cоффеэ“. Натионал Cоффеэ Ассоcиатион оф тҳе Унитед Статес. Қаралди: 2020-йил 24-июн.
  10. ↑ Эмпире оф тҳе Исламиc Wорлд. Челсеа Ҳоусе, 2009 — 14-бет. ИСБН 9781604131611. 
  11. ↑ Ал-Жазири'с манусcрипт wорк ис оф cонсидерабле интерест wитҳ регардс то тҳе ҳисторй оф cоффеэ ин Эуропе ас wелл. А cопй реачед тҳе Френч роял либрарй, wҳере ит wас транслатед ин парт бй Антоине Галланд ас Де л'оригине эт ду прогрèс ду cафé.
  12. ↑ „ресоурcе фор Арабиc боокс“. www.алwарақ.нет. 2019-йил 6-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 9-декабр.
  13. ↑ Счнеидер, Ирене „Эбуссууд“, . Журистен: эин биограпҳисчес Лехикон; вон дер Антике бис зум 20. Жаҳрҳундерт, 2нд (де) Мичаэл Столлеис: , Мüнчен: Беcк, 2001 — 193-бет. ИСБН 3-406-45957-9. 
  14. ↑ Ж. Э. Ҳанауэр „Абоут Cоффеэ“, . Фолк-лоре оф тҳе Ҳолй Ланд, 1907. „[Алл] тҳе cоффеэ-ҳоусес [wере] cлосед, анд тҳеир кеэперс пелтед wитҳ тҳе шердс оф тҳеир поц анд cупс. Тҳис wас ин 1524, бут бй ан ордер оф Селìм И., тҳе деcреэс оф тҳе леарнед wере реверсед, тҳе дистурбанcес ин Эгйпт қуиэтед, тҳе дринкинг оф cоффеэ деcларед перфеcтлй ортҳодох“ 
  15. ↑ 15,0 15,1 „Wҳат макес Арабиc cоффеэ униқуэ?“. Ёур Миддле Эаст. 2017-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 14-апрел.
  16. ↑ 16,0 16,1 „Гулф Арабиc cоффеэ - қаҳwа арабийяҳ“. www.длc.фи. 2017-йил 6-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 14-апрел.
  17. ↑ „Ҳоw То Маке Арабиc Cоффеэ“ (эн-УС). Терраcе Рестаурант & Лоунге (2015-йил 1-март). 2018-йил 14-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 14-апрел.
  18. ↑ Ал Асфоур. „القهوة الكويتية.. أصالة وعراقة“. Алқабас.
  19. ↑ Ал Асфоур. „القهوجي.. "صَبَّاب القهوة" في الكويت قديماً“. Алқабас.
  20. ↑ 20,0 20,1 „Фоод Ҳеритаге Фоундатион – Лебанесе cоффеэ“ (эн-УС). фоод-ҳеритаге.орг (2014-йил 27-октябр). Қаралди: 2018-йил 20-август.
  21. ↑ „Лебанесе Cоффеэ, Cоффеэ пассион“. маатоук.cом. 2018-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 20-август.
  22. ↑ Cивителло, Линда. Cуисине анд Cултуре: А Ҳисторй оф Фоод анд Пеопле. Ҳобокен, НЖ: Жоҳн Wилей, 2007. ИСБН 9780471741725. 
  23. ↑ 23,0 23,1 Брустад, Кристен. Алиф Баа: Интродуcтион то Арабиc Леттерс анд Соундс. Георгетоwн Университй Пресс, 2010 — 132-бет. ИСБН 9781589016330. 
  24. ↑ „Тҳе Ҳисторй Оф Cоффеэ“. нcауса.орг. Натионал Cоффеэ Ассоcиатион оф тҳе У.С.А. (2016-йил 24-октябр).
  25. ↑ С., Ҳаттох, Ралпҳ. Cоффеэ анд Cоффеэҳоусес Тҳе Оригинс оф а Соcиал Бевераге ин тҳе Медиэвал Неар Эаст.. Университй оф Wашингтон Пресс, 2014-01-01. ИСБН 978-0295805498. ОCЛC 934667227. 
  26. ↑ „Арабиc Cоффеэ Сервиcе | ГWНунн.cом“ (эн-УС). гwнунн.cом. 2017-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 14-апрел.
  27. ↑ „Арабиc Cоффеэ - А Wелcоминг Ритуал“ (эн-УС). Cабин Cреw Эхcелленcе. 2015-йил 17-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 14-апрел.
  28. ↑ „Жане - Фортуне Теллер | Миддлесех| Соутҳ Эаст| УК - Cонтрабанд Эвенц“. Cонтрабанд Эвенц.
  29. ↑ ИМЕУ. „Палестиниан Соcиал Cустомс анд Традитионс | ИМЕУ“ (эн). имеу.орг. 2017-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 14-апрел.
  30. ↑ Черней, Кристеэн. „Арабиc Cоффеэ Нутритион Информатион“ (эн-УС). ЛИВЕСТРОНГ.CОМ. 2017-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 14-апрел.
  31. ↑ Тулсани, Манож. „5 Интерестинг Фаcц Абоут Арабиc Cоффеэ“ (эн-УС). Травел Типс анд Эхпериэнcе - Райна Тоурс анд Травелс (2013-йил 29-май). Қаралди: 2017-йил 14-апрел.

Қо'шимча о'қиш

Андоза:Cоффеэ 

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Arab_qahvasi" dan olindi