Ziyosfera

Ardabil viloyati

Ардабил вилояти (форсча: استان اردبیل‎‎; озарбайжонча: اردبیل اوستانی) — Эроннинг ўттиз бир вилоятидан бири. Мамлакатнинг шимоли-ғарбида, 3 — минтақада , Озарбайжон Республикаси, Шарқий Озарбайжон, Занжон ва Гилон вилоятлари билан чегарадош.[1] Маъмурий маркази — Ардабил шаҳри. Вилоят 1993-йилда Шарқий Озарбайжоннинг шарқий қисмидан ташкил топган.

Ардабил вилояти

استان اردبیل
Провинcе
Skyline of Ardabil viloyati
Аҳолиси
 (2016)
 1 270 420

Иқлим ва географияси

Салқин иқлими учун минтақага кўплаб сайёҳлар келади (максимал 35 °C (95° Ф)) иссиқ ёз ойларида. Қишлари қаттиқ совуқ, ҳарорат −25 га тушади °C (-13° Ф).

Унинг машҳур табиий ҳудуди Сабалан тоғларидир.  Бу вилоят кўпчилик томонидан Эрондаги энг совуқ вилоят саналади. Вилоятнинг катта қисми яшил ва ўрмонлардан иборат.

Ардабил пойтахти 70 га яқин км Каспий денгизидан ва 18011-майдонга эга км². Каспий денгизи ва Озарбайжон Республикаси билан қўшни бўлган шаҳар сиёсий ва иқтисодий аҳамиятга эга. 

Тарихи

Шайх Сафий қабри

Ардабил вилоятининг табиий хусусиятлари „Авесто“да қайд этилган, унга кўра Зардушт Арас дарёси бўйида туғилган ва ўз китобини Сабалон тоғларида ёзган. Эроннинг исломий истилоси даврида Ардабил Озарбайжоннинг энг йирик шаҳри бўлган ва мўғуллар истилоси давригача шундай бўлган.

Шоҳ Исмоил И Эрон ҳукумати ва ерларини миллийлаштириш бўйича ўз кампаниясини шу ердан бошлади, аммо натижада 1500 йилда Табризни ўзининг пойтахти деб эълон қилди. Шунга қарамай, Ардабил ҳозирги замонгача ҳам сиёсий, ҳам иқтисодий жиҳатдан муҳим шаҳар бўлиб қолди.

Маъмурий бўлинмалари

Вилоят 12 туманга бўлинган: Ардабил, Билеҳ Савар, Герми, Халхал, Ковсар, Мешгин Шаҳр, Намин, Сарайн, Нир, Парсобод, Аслан Дуз, Унгут. Арасбаран тумани 2010-йилда Шарқий Озарбайжондан Ардабил вилоятига кўчирилган ва ҳозирда Эрон расмий органлари томонидан тайёрланган Ардабил вилоятининг сўнгги хариталарида кўрсатилган.

Маданияти

Ардабил — Сафавийлар сулоласининг Куллия номидаги Шайх Сафий ад-Диннинг зиёратгоҳи ва қабри жойлашган. У сайёҳларни ўзига тортадиган кўплаб иссиқ булоқлар ва табиий ландшафтларга эга. Ардабилнинг минерал булоқлари — шифобахш хусусиятлари билан бутун Эронда -Дарра, Сарайн, Сардабе ва Боошлоо. Шунингдек, унинг бир қанча кўллари бор: улардан энг йириклари Неъор, Шоорабил, ШоорГел, НоуШаҳр ва Алооче бўлиб, улар сув қушларининг айрим турларининг яшаш жойлари ҳисобланади.

Неор кўли тоғли ҳудудда жойлашган 48 км Ардабил шаҳридан жануби-шарқда. У 2.1-майдонни қамраб олади км² ва ўртача чуқурлиги 3 метр. У кўл тубидаги булоқлардан озиқланади. Шўробил кўли Ардабил шаҳридан жанубдаги тепаликли ҳудудда жойлашган бўлиб, 640 000 м² майдонни эгаллайди. Кўл юзаси нозик оқ рангли минераллар қатлами билан қопланган бўлиб, тери касалликлари ва ревматизмни даволаш учун фойдалидир. Кўл яқинида Шўробил дам олиш мажмуаси жойлашган. Ардабил жуда қадимий шаҳардир. Унинг келиб чиқиши 4000—6000-йилга бориб тақалади (бу шаҳардаги тарихий тадқиқотларга кўра). Бу шаҳар турли даврларда Озарбайжон вилоятининг пойтахти бўлган, аммо унинг олтин даври Сафавийлар даврида бўлган.

Эроннинг энг қадимий шаҳарларидан бири Мешкин Шаҳрдир. У Эроннинг шимоли-ғарбий қисмида Озарбайжонда, Теҳрондан 839 километр узоқликда жойлашган. Бу Сабалан тоғларига энг яқин шаҳар. Илгари „Хиав“, „Орами“, „Варави“ деб аталган.

Коллежлар ва университетлари

  1. Ардабил тиббиёт фанлари университети
  2. Моҳагҳегҳ Ардабили университети
  3. Ардабил исломий Азад университети
  4. Ардабилдаги Паям Нур университети
  5. Ардабилдаги Соуре университети
  6. Халхал Ислом Азад университети

Тили

Ардабил вилоятининг асосий тили туркий тил бўлган озарбайжон тилидир.[2][3][4] Ардабилдаги бошқа тилларга тати ва талишлар киради.[5]

Манбалар

  1. ↑ „همشهری آنلاین-استان‌های کشور به ۵ منطقه تقسیم شدند (Провинcес wере дивидед инто 5 регионс)“ (форсча). Ҳамшаҳри Онлине (22-июн 2014-йил). 23-июн 2014-йилда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ Иран А Cоунтрй Студй, Аутҳор Федерал Ресеарч Дивисион, Эдитион репринт, Публишер Кессингер Публишинг, 2004, ИСБН 1-4191-2670-9, ИСБН 978-1-4191-2670-3, Ленгтҳ 340 пагес
  3. ↑ Энcйcлопедиа оф тҳе Стателесс Натионс: С-З Волуме 4 оф Энcйcлопедиа оф тҳе Стателесс Натионс: Этҳниc анд Натионал Гроупс Ароунд тҳе Wорлд, Жамес Минаҳан, ИСБН 0-313-31617-1, ИСБН 978-0-313-31617-3, Аутҳор Жамес Минаҳан, Публишер Греэнwоод Публишинг Гроуп, 2002, ИСБН 0-313-32384-4, ИСБН 978-0-313-32384-3, Ленгтҳ 2241 пагес
  4. ↑ „CИАО“. 1-декабр 2007-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-ноябр 2022-йил.
  5. ↑ „Талйш“.

Ҳаволалар

Бу мақолада бошқа тил бўлимларига ишорат йўқ.
Сиз уларни топиб ва ушбу мақолага қўшиб, лойиҳага ёрдам беришингиз мумкин. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ardabil_viloyati" dan olindi