Arman adabiyoti
Арман адабиёти милодий 400-йил атрофида Месроп Маштоц томонидан арман алифбосини ихтиро қилиши билан бошланади.
Тарих
Дастлабки тарих
Арман черковининг „бутпараст урф-одат“ни йўқ қилиш бўйича кўп асрлик саъй-ҳаракатлари туфайли ИВ асрнинг бошларида Арманистонни христианлаштиришга қадар бўлган энг қадимий арман адабий анъаналаридан фақат бир нечтаси сақланиб қолган. Христиан арман адабиёти тахминан 406-йилда Инжил китобларини арман тилига таржима қилиш учун Месроп томонидан арман алифбосини ихтиро қилиши билан бошланади[1].
Арманистон католикоси Ишоқ, таржимонлар мактабини шакллантирди, улар Эдесса, Афина, Константинопол, Александрия, Антиохия, Каппадокия, Кесария ва бошқа жойларга сурёнийча ва юнонча кодларни сотиб олиш ва уларни таржима қилиш учун юборилган. Ушбу даврлар Олтин аср ҳисобланади[2].
Олтин аср кўп жиҳатдан иброний ва насронийларнинг адабий анъаналари ва арман апостол черкови тарихи ва шарҳи эди.
Ўрта асрлар даври
Арманистон кўпинча Сосонийлар империяси каби қўшни кучлар томонидан ишғол қилинганлиги маълум. Ўрта асрлар даври бошланиши арабларнинг Арманистонни босиб олиши билан белгиланди. Халқ орасида Гераклнинг арман эквиваленти бўлган Довуд Сасанти ҳақида кўплаб афсоналар тарқайди. Халқ Давиддан Арманистоннибосқинчилардан озод қилишини кутишади. Минг йилдан ошиқ вақт мобайнида Довуднинг афсонаси арманларнинг оғзаки ижоди туфайли боболаридан набираларига ўтиб келган ва унинг ҳикояларини қадимий ёки ўрта асрларга ажратиш қийин. 1873-йилда бу воқеани архиепископ Карекин Сервантздианц биринчи бўлиб ёзган, у Груш исмли Мушдан келган деҳқон ҳикоячиси айтган эртакни сўзма-сўз кўчириб олган. Ҳикоянинг энг машҳур нусхаларидан бири Ованнес Туманиан томонидан 1902-йилда ижро этилган шеър эди. Унинг шеъри фақат Довуднинг ҳикоясини ўз ичига олади, бу аслида ҳикоянинг 4 қисмидан фақат биттаси, аммо марказий қисми эди.
Диний адабиёт
ХИХ аср — ХХ аср бошлари
Сиаманто, Ҳагоп Барониан, Ваҳан Текеян, Ҳовҳаннес Ҳовҳаннисян, Левон Шант, Крикор Зоҳраб, Рупен Зартариан, Аветис Аҳаронян, Гарегин Нзҳдеҳ, Атрпет, Гостан Зариан, Ҳранд Назариантз ва Нигол Агҳпалианлар ушбу даврнинг таниқли ёзувчилари эди.
Арман реалистлари
Газеталар
Баъзи мутахассисларнинг таъкидлашича, арман реалист муаллифлари Аревелк (Шарқ) газетаси ташкил топганида (1884) пайдо бўлган. Арпиар Арпиариан, Левон Пашалиан, Крикор Зоҳраб, Мелкон Гуржиан, Дикран Гамсариян ва бошқа шу каби ёзувчилар ушбу газета атрофида жамланганлар. Ўша пайтдаги бошқа муҳим газета жуда машҳур бўлган, танқидни рағбатлантирадиган „Ҳайреник“ (Ватан) газетаси эди.
Ушбу фактларга қарамай, арманларга ўз газеталарида ва бошқа ёзма нашрларида Арманистон, миллат, ватан, озодлик ва тараққиёт каби сўзларни ишлатишга рухсат берилмаган.
Совет Арманистони
Манбалар
- ↑ Cонйбеаре 1911.
- ↑ Олдинги жумлалардан бири ёки бир нечтаси ҳозирда жамоат мулки бўлган нашрдан олинган матнни ўз ичига олади: Cонйбеаре, Фредериcк Cорнwаллис (1911) "Армениан Лангуаге анд Литературе" ин Чишолм, Ҳугҳ Энcйcлопæдиа Британниcа 2 (11чи нашри) Cамбридге Университй Пресс п. 572 Тҳис cонтаинс ан ҳисториcал овервиэw оф Армениан литерарй девелопмент, анд а cомпреҳенсиве лист оф аутҳоритиэс.
