Arman gilami

Арман гилами атамаси Арманистонда ёки христианлик давридан то ҳозирги кунгача арманлар томонидан тўқилган гиламлар ёки тугунли гиламларни ифодалайди, лекин улар билан чегараланмайди[1][2][3]. У шунингдек, бир қатор текис тўқилган тўқимачилик маҳсулотларини ҳам ўз ичига олади. Ички мўртлик туфайли қадимги даврлардан то ўрта асрларнинг охиригача деярли ҳеч нарса сақланиб қолмаган - на гиламлар, на уларнинг парчалари.
Анъанага кўра қадим замонлардан буён гиламлар Арманистонда полларни қоплаш, ички деворларни, диванларни, стулларни, кўрпа ва столларни безаш учун ишлатилган[4]. Ҳозиргача гиламлар кўпинча кириш пардалари, черков меҳроблари ва вестрияни безатиш вазифасини бажаради. Арманистонда кундалик ҳаётнинг бир қисми сифатида ривожлана бошлаган гилам тўқиш ҳар бир арман оиласида зарур эди, чунки гиламчилик деярли аёлларнинг касбига айланган[5].
Тарих
Арманистон гиламси ва шолча санъати қадимги замонлардан келиб чиққан. Бироқ, гиламларнинг мўрт табиати туфайли жуда кам намуналар сақланиб қолган.
Арманлар бугунги кунда ўттиз асрлик юксак амалиётдан ўтган тўқимачилик меросининг хилма-хиллиги ва бойлиги билан баракали бўлмоқдалар, 1915-йилги арман қирғинида деярли йўқ қилинган урф-одатларни сақлаб қолиш ва уларни қўлда ишланган матоларни музейларга тақдим этишган[6] [7] .
Дастлабки тарих
Арманистонда милоддан аввалги ВИИ асрга ёки ундан олдинги даврга оид турли хил гиламчалар парчалари қазилган. Ушбу даврнинг тўлиқ гиламлари ёки деярли тўлиқ шолчалари ҳали топилмаган. Мавжуд бо'лган энг қадимги, битта, сақланиб қолган тугунли гилам - бу Сибирдаги музлатилган қабрдан қазилган, милоддан аввалги В асрдан ИИИ асргача, ҳозирда Санкт-Петербургдаги Эрмитаж музейида сақланади. Гарчи кўплаб халқлар маданиятчилари томонидан даъво қилинган бўлса-да, деярли тўртбурчак бўлган гилам кўплаб мутахассислар томонидан Кавказга, хусусан арман халқи ижодига тегишли деб топилган. Гилам арманларнинг қўшалоқ тугунидан тўқилган, қизил иплар арман кокиниясидан қилинган[8][9].
Манбалар
- ↑ Темуржян, В. С.. "Тҳе Cарпет Wеавинг ин Армениа" ("Ковроделие в Армении"). Ереван: Институте оф Ҳисторй, Аcадемй оф Сcиэнcе оф тҳе Армениан ССР, 1955.
- ↑ Давтян Давтян С., С.; АН Армянской ССР. "Армениан Cарпет" ("Армянский карпет"). Ереван: Аcадемй оф Сcиэнcе оф тҳе Армениан ССР, 1975.
- ↑ Коуймжиан, Диcкран; Кéворкиан эт Б. Ачджиан. "Лес тапис à инсcриптионс армéниэннес",ин "Тапис эт техтилес армéниэнс", Марсеиллес, 1991 — 247–253-бет.
- ↑ Н. Марр, Армгиз, 1939, Ереван, п. 197 - ин Руссиан
- ↑ "Арменианс. Тҳе Энд оф тҳе 19тҳ - Бегиннинг оф тҳе 20тҳ cентурй" ат Руссиан Этҳнограпҳиc Мусеум, Ст. Петерсбург, Руссиа (Wайбаcк Мачине сайтида 24-декабр 2009-йил санасида архивланган)
- ↑ „Арчивед cопй“. 2010-йил 25-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 24-феврал. Диcкран Коуймжиан, "Армениа Техтилес: Ан Овервиэw", Тҳе cаталогуэ оф ан эхҳибитион энтитлед "Трамес де мемоире д'Армениэ: бродериэс эт тапис сур лес чеминс де л'эхил де 1900-1940" он Армениан рефугеэс ин тҳе техтиле индустрй ин соутҳерн Франcе афтер тҳе 1915 геноcиде то бе ҳелд ат тҳе Мусеон Арлатен ин Арлес, Франcе фром Жуне тҳроугҳ Деcембер 2007 ас парт оф тҳе Еар оф Армениа ин Франcе
- ↑ Коуймжиан, Диcкран. "Армениа Техтилес: Ан Овервиэw" в "Трамес д'Армéниэ : тапис эт бродериэс сур лес чеминс де л'эхил (1900-1940)". Арлес: Мусéон Арлатен, 2007 (2010-йил 25-январда асл нусхадан архивланган). архив нусхаси, 2010-01-25да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2020-10-23архив нусхаси, 2010-01-25да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2020-10-23
- ↑ Ашкҳунж Погҳосян, Он оригин оф Пазйрйк руг, Ереван, 2013 (ПДФ) пп. 1-21 (арманча), пп. 22-37 (инглизча)
- ↑ УССР cонференcе то эхчанге эхпериэнcес леадинг ресторерс анд ресеарчерс. Тҳе студй, пресерватион анд ресторатион оф этҳнограпҳиc обжеcц. Тҳесес оф репорц, Рига, 16–21-ноябр 1987-йил. пп. 17-18 (русча)
Л.С. Гавриленко, Р.Б. Румянцева, Д.Н. Глебовская, Применение тонкослойной хромотографии и электронной спектроскопии для анализа красителей древних тканей. Исследование, консервация и реставрация этнографических предметов. Тезисы докладов, СССР, Рига, 1987, стр. 17-18.В ковре нити темно-синего и голубого цвета окрашены индиго по карминоносным червецам, нити красного цвета - аналогичными червецами типа араратской кошенили.