Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi: Versiyalar orasidagi farq

	1920—1922 ; 1936—1991
Maqom	Yarim mustaqil davlat (1920–22) ; ZSFSR tarkibida (1922–36) ; Sovet Ittifoqi respublikasi (1936–91) ; De facto suveren davlat (1990–91)
Hukumat boshchisi
• 1922—1925	Sargis Lukashin
• 1990—1991	Vazgen Manukyan
Davlat boshchisi
• 1990—1991	Levon Ter-Petrosyan
Tarixiy era	XX asr
Avvalgi davlat	Keyingi davlat
	Birinchi Armaniston Respublikasi
	Zakavkazye Sotsialistik Federativ Sovet Respublikasi
Armaniston
Hozirda hududida quyidagilar mavjud	Armaniston

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi, Armaniston SSR (armancha: Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն; ruscha: Армя́нская Сове́тская Социалисти́ческая Респу́блика) — Sovet Ittifoqi tarkibiga kirgan respublikalarning biri. 1920-yilda qisqa vaqt mavjud boʻlgan Birinchi Armaniston Respublikasini sovetlar bosib olganidan keyin tashkil topgan. Shu sabab Armaniston SSR Ikkinchi Armaniston Respublikasi deb ham nomlanadi. Respublika 1991-yil Sovet Ittifoqi parchalanib ketgunicha mavjud boʻlgan. Ayrim manbalarda Sovet Armanistoni deb yuritiladi.

Sovet Ittifoqi tarkibida Armaniston SSR agrar respublikadan muhim sanoat markaziga aylandi. Mamlakat aholisi 1926-yilda 880 mingni tashkil qilgan boʻlsa, 1989-yilga kelib bu koʻrsatkich deyarli toʻrt martaga oshib, 3,3 millionga yetdi. Aholi soni oʻsishiga tabiiy demografik oʻzgarishlar hamda Arman qirgʻinida tirik qolganlar va ularning avlodlarining mamlakatga koʻchib kelishi sabab boʻldi.

Armaniston SSR poytaxti Yerevan shahri boʻlgan. Respublika 36 rayonga boʻlingan, 24 shahar, 33 shahar tipidagi posyolkasi boʻlgan.^[1]

Armaniston SSR 1990-yilning 23-avgustida suverenitet eʼlon qildi va Armaniston Respublikasi deb qayta nomlandi. Ammo 1991-yilning 21-sentabrida mustaqillik eʼlon qilingunicha Sovet Ittifoqi tarkibida qoldi. Armaniston mustaqilligi 1991-yilning 26-dekabrida Sovet Ittifoqi parchalanib ketganidan keyin tan olindi. 1995-yil Armaniston Respublikasining yangi konstitutsiyasi qabul qilindi.

Tarixi

Armanistonda sinfiy jamiyat miloddan avvalgi 1-ming yillar boshlarida vujudga kelgan. Miloddan avvalgi IX—VI asrlarda Urartu quldorlik davlati mavjud boʻlgan. Miloddan avvalgi VI—III asrlarda axomaniylar va salavkiylar hukmronligi ostida boʻlgan. Miloddan avvalgi I asrdan Rim bilan Parfiya oʻrtasidagi kurash maydoniga aylangan. III—IV asrlarda Armaniston Eronga qaram feodal davlat boʻlgan. VII—XV asrlarda arablar, vizantiyaliklar, saljuqiylar, moʻgʻullar istilo qilgan va Temur davlati tarkibiga kirgan. XVI—XVIII asrlarda Eron va Turkiya oʻrtasida taqsimlangan.

1805–1828-yillari Sharqiy Armaniston Rossiyaga qoʻshib olingan. XIX asr oxirida dastlabki sotsialist-demokratik toʻgaraklar vujudga kelgan. 1902-yili Arman sotsialist-demokratik ittifoqi, 1905-yili esa RSDRPning Yerevan qoʻmitasi tuzilgan. 1917-yil noyabrda Armanistonni ingliz-turk qoʻshinlari bosib olgan.

Armanistonda sovet hokimiyati 1920-yili oʻrnatilgan. 1920-yilning 29-noyabrida Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi tashkil topgan. 1922-yil 12-martda Zakavkazye SFSR, 1936-yil 5-dekabrda bevosita Sovet Ittifoqi tarkibiga kirgan.

Armaniston SSR 1990-yilning 23-avgustida suverenitet eʼlon qildi va Armaniston Respublikasi deb qayta nomlandi. Ammo 1991-yilning 21-sentabrida mustaqillik eʼlon qilingunicha Sovet Ittifoqi tarkibida qoldi. Armaniston mustaqilligi 1991-yilning 26-dekabrida Sovet Ittifoqi parchalanib ketganidan keyin tan olindi. 1995-yil Armaniston Respublikasining yangi konstitutsiyasi qabul qilindi.

Manbalar

↑ "Armaniston SSR" (oʻzbekcha). Ensiklopedik lugʻat. 1. Toshkent: Oʻzbek sovet ensiklopediyasi. 1988. p. 56. 5-89890-002-0.

Havolalar

Armaniston SSR Katta sovet ensiklopediyasida ^(rus.)

[1] "Armaniston SSR" (oʻzbekcha). Ensiklopedik lugʻat. 1. Toshkent: Oʻzbek sovet ensiklopediyasi. 1988. p. 56. 5-89890-002-0.

[1]

-#YOʻNALTIRISH [[Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi]]
+{{Infobox former country
+|conventional_long_name = Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi
+|native_name = {{lang|ru|Армя́нская Сове́тская Социалисти́ческая Респу́блика}} <br/> {{lang|hy|Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն}}
+|common_name = Armaniston SSR
+|continent = Yevrosiyo
+|status = {{nowrap|Yarim [[mustaqil davlat]] (1920–22)}} <br/> {{nowrap|[[Zakavkazye Sotsialistik Federativ Sovet Respublikasi|ZSFSR]] tarkibida (1922–36)}} <br/> {{nowrap|[[Sovet Ittifoqi respublikalari|Sovet Ittifoqi respublikasi]] (1936–91)}} <br/> ''[[De facto]]'' [[suveren davlat]] (1990–91)
+|life_span = 1920—1922 <br/> 1936—1991
+|p1 = Birinchi Armaniston Respublikasi
+|flag_p1 = Flag of the Democratic Republic of Armenia.svg
+|p2 = Zakavkazye Sotsialistik Federativ Sovet Respublikasi
+|flag_p2 = Flag of the Transcaucasian SFSR.svg
+|s1 = Armaniston
+|flag_s1 = Flag of Armenia.svg
+|image_flag = Flag of Armenian SSR.svg
+|flag_border =yes
+|flag_type = Bayroq {{small|(1952–90)}}
+|image_coat = Emblem of the Armenian SSR.svg
+|symbol_type = Gerb {{small|(1937–91)}}
+|image_map = Soviet Union - Armenian SSR.svg
+|image_map_caption = Armaniston SSRning (qizil) [[Sovet Ittifoqi]]da joylashuvi
+|national_motto = Պրոլետարներ բոլոր երկրների, միացե՜ք {{small|([[Arman tili|Armancha]])}} <br/> [[Butun dunyo proletarlari, birlashingiz!|Proletarner bolor erkrneri, miac’ek’!]] {{small|([[transliteratsiya]])}} <br/> {{small|„Butun dunyo proletarlari, birlashingiz!“}}
+|national_anthem = [[Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi gimni|Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն օրհներգ]] <br/> ''Haykakan Sovetakan Soc’ialistakan Hanrapetutʼyun'' <br/> {{small|„Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi gimni“}} <br/>{{small|(1944-91)}} <br/> <center>[[Fayl:Anthem of the Armenian Soviet Socialist Republic.ogg]]</center>
+|capital = [[Yerevan]]
+|demonym = [[Armanlar|Arman]]<br />[[Sovet xalqlari|Sovet]]
+|common_languages = '''Rasmiy tillar:''' <br/> [[Arman tili|Arman]] {{·}} [[Rus tili|Rus]] <br/> '''Ozchiliklar tillari:''' <br/> [[Ossur yangi oromiy tili|Ossur]] {{·}} [[Kurd tili|Kurd]] {{·}} [[Yunon tili|Yunon]]
+|government_type = [[Unitar davlat|Unitar]] [[Marksizm-Leninizm|Marksist-Leninist]] [[bir partiyali davlat|bir partiyali]] [[Sovet respublikasi|sovet]] [[sotsialistik davlatlar|sotsialistik respublika]] (1920–1927; 1953–1990)<br />[[Stalinizm|Stalinist]] [[Bir partiyali tizim|bir partiyali]] [[Totalitarizm|totalitar]] [[diktatura]] (1927–1953)<br />[[Unitar davlat|Unitar]] [[Yarim prezidentlik tizimi|yarim prezidentlik]] [[respublika]] (1990–1991)
+|era = [[XX asr]]
+|event_pre = Respublika eʼlon qilingan
+|date_pre= 2-dekabr 1920-yil
+|event_start = [[Zakavkazye Sotsialistik Federativ Sovet Respublikasi|ZSFSR]] tarkibiga kirgan
+|date_start = 30-dekabr
+|year_start = 1922-yil
+|event1 = Qayta asos solingan
+|date_event1 = 5-dekabr 1936-yil
+|event2 = [[Togʻli qorabogʻ mojarosi]]
+|date_event2 = 20-fevral 1988-yil
+|event3 = Suverenitet eʼlon qilingan, [[Armaniston Respublikasi]] deb qayta nomlangan
+|date_event3 = 23-avgust 1990-yil
+|event4 = Mustaqillik eʼlon qilingan
+|date_event4 = 21-sentabr 1991-yil
+|event_end = Mustaqillik yakunlangan
+|date_end = 26-dekabr
+|year_end = 1991-yil
+|stat_year1 = 1989-yil
+|stat_area1 = 29800
+|stat_pop1 = 3287700
+|calling_code = 7 885
+|currency = Sovet rubli (SUR)
+|today = {{flag|Armaniston}}
+|leader1 = [[Gevork Alixanyan]]
+|leader2 = [[Aram Gaspar Sargsyan]]
+|title_leader = [[Armaniston yetakchilari roʻyxati|Birinchi kotib]]
+|year_leader1 = 1920—1921
+|year_leader2 = 1991
+|title_representative = [[Armaniston bosh vaziri|Hukumat boshchisi]]
+|representative1 = [[Sargis Lukashin]]
+|representative2 = [[Vazgen Manukyan]]
+|year_representative1 = 1922—1925
+|year_representative2 = 1990—1991
+|title_deputy = [[Armaniston prezidenti|Davlat boshchisi]]
+|deputy1 = [[Levon Ter-Petrosyan]]
+|year_deputy1 = 1990—1991}}
+'''Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi''', '''Armaniston SSR''' ({{lang-hy|Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն}}; {{lang-ru|Армя́нская Сове́тская Социалисти́ческая Респу́блика}}) — [[Sovet Ittifoqi]] tarkibiga kirgan respublikalarning biri. 1920-yilda qisqa vaqt mavjud boʻlgan [[Birinchi Armaniston Respublikasi]]ni sovetlar bosib olganidan keyin tashkil topgan. Shu sabab Armaniston SSR ''Ikkinchi Armaniston Respublikasi'' deb ham nomlanadi. Respublika 1991-yil Sovet Ittifoqi parchalanib ketgunicha mavjud boʻlgan. Ayrim manbalarda ''Sovet Armanistoni'' deb yuritiladi.
+Sovet Ittifoqi tarkibida Armaniston SSR agrar respublikadan muhim sanoat markaziga aylandi. Mamlakat aholisi 1926-yilda 880 mingni tashkil qilgan boʻlsa, 1989-yilga kelib bu koʻrsatkich deyarli toʻrt martaga oshib, 3,3 millionga yetdi. Aholi soni oʻsishiga tabiiy demografik oʻzgarishlar hamda [[Arman qirgʻini]]da tirik qolganlar va ularning avlodlarining mamlakatga koʻchib kelishi sabab boʻldi.
+Armaniston SSR poytaxti [[Yerevan]] shahri boʻlgan. Respublika 36 rayonga boʻlingan, 24 shahar, 33 shahar tipidagi posyolkasi boʻlgan.<ref>{{ensiklopediya manbasi | year = 1988 | title = Armaniston SSR | encyclopedia = Ensiklopedik lugʻat | publisher = [[Oʻzbek sovet ensiklopediyasi]] | location = Toshkent | language = oʻzbekcha | id = 5-89890-002-0 | page = 56 | volume = 1}}</ref>
+Armaniston SSR 1990-yilning 23-avgustida suverenitet eʼlon qildi va [[Armaniston Respublikasi]] deb qayta nomlandi. Ammo 1991-yilning 21-sentabrida mustaqillik eʼlon qilingunicha Sovet Ittifoqi tarkibida qoldi. Armaniston mustaqilligi 1991-yilning 26-dekabrida Sovet Ittifoqi parchalanib ketganidan keyin tan olindi. 1995-yil Armaniston Respublikasining yangi konstitutsiyasi qabul qilindi.
+== Tarixi ==
+Armanistonda sinfiy jamiyat miloddan avvalgi 1-ming yillar boshlarida vujudga kelgan. Miloddan avvalgi <nowiki>IX—VI</nowiki> asrlarda [[Urartu]] quldorlik davlati mavjud boʻlgan. Miloddan avvalgi <nowiki>VI—III</nowiki> asrlarda [[Axomaniylar davlati|axomaniylar]] va [[Salavkiylar davlati|salavkiylar]] hukmronligi ostida boʻlgan. Miloddan avvalgi <nowiki>I</nowiki> asrdan [[Rim]] bilan [[Parfiya]] oʻrtasidagi kurash maydoniga aylangan. <nowiki>III—IV</nowiki> asrlarda Armaniston [[Eron]]ga qaram feodal davlat boʻlgan. <nowiki>VII—XV</nowiki> asrlarda [[arablar]], [[vizantiya]]liklar, [[saljuqiylar]], [[moʻgʻullar]] istilo qilgan va [[Temur davlati]] tarkibiga kirgan. <nowiki>XVI—XVIII</nowiki> asrlarda Eron va [[Turkiya]] oʻrtasida taqsimlangan.
+[[Fayl:Map of Soviet Armenia.gif|thumb|left|Armaniston SSRning hududiy boʻlinishi]]
+–1828-yillari [[Sharqiy Armaniston]] [[Rossiya]]ga qoʻshib olingan. <nowiki>XIX</nowiki> asr oxirida dastlabki sotsialist-demokratik toʻgaraklar vujudga kelgan. 1902-yili [[Arman]] sotsialist-demokratik ittifoqi, 1905-yili esa [[RSDRP]]ning [[Yerevan]] qoʻmitasi tuzilgan. 1917-yil noyabrda Armanistonni ingliz-turk qoʻshinlari bosib olgan.
+Armanistonda sovet hokimiyati 1920-yili oʻrnatilgan. 1920-yilning 29-noyabrida Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi tashkil topgan. 1922-yil 12-martda [[Zakavkazye Sotsialistik Federativ Sovet Respublikasi|Zakavkazye SFSR]], 1936-yil 5-dekabrda bevosita [[Sovet Ittifoqi]] tarkibiga kirgan.
+Armaniston SSR 1990-yilning 23-avgustida suverenitet eʼlon qildi va [[Armaniston Respublikasi]] deb qayta nomlandi. Ammo 1991-yilning 21-sentabrida mustaqillik eʼlon qilingunicha Sovet Ittifoqi tarkibida qoldi. Armaniston mustaqilligi 1991-yilning 26-dekabrida Sovet Ittifoqi parchalanib ketganidan keyin tan olindi. 1995-yil Armaniston Respublikasining yangi konstitutsiyasi qabul qilindi.
+== Manbalar ==
+{{manbalar}}
+== Havolalar ==
+{{commonscat|Armenian Soviet Socialist Republic|Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi}}
+* [https://rus-bse.slovaronline.com/4469-%D0%90%D1%80%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0 Armaniston SSR Katta sovet ensiklopediyasida] {{ref-ru}}
+{{Sovet Ittifoqi Respublikalari}}
+[[Turkum:Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi]]
+[[Turkum:Sovet Ittifoqi respublikalari]]
+[[Turkum:Sobiq sotsialistik respublikalar]]

k m t Sovet Ittifoqi respublikalari (1922–1991)
Asosiy	Armaniston SSR Belorussiya SSR Estoniya SSR Gruziya SSR Latviya SSR Litva SSR Moldaviya SSR Ozarbayjon SSR Qozogʻiston SSR Qirgʻiziston SSR Rossiya SFSR Tojikiston SSR Turkmaniston SSR Ukraina SSR Oʻzbekiston SSR
Qisqa yashagan	Karel-Fin SSR (1940–1956) Zakavkazye SFSR (1922–1936)
Ittifoq aʼzosi boʻlmagan respublikalar	Abxaziya SSR (1921–1931) Buxoro XSSR (1920–1925) Xorazm XSSR (1920–1925) Naxichevan ASSR (1920–1923) Pridnestroviya Moldaviya SSR (1990–1991) Janubiy Osetiya SR (1990–1991)