Arslontov

Арслонтов (Аристантов) — Қизилқумдаги уч тизмадан иборат еми-рилган қолдиқ тоғлар. Жануби-ғарбдан шимоли-шарққа йўналган. Энг баланд жойи 698 м. А. Қизилқумдаги бошқа паст тоғлар каби атрофи эол қумлар билан ўралган. А. замини силур, девон даврларининг сла-нес, қумтош, оҳактош, мармар, гравелит жинсларидан, юқори қисмлари карбон даврининг оч ва тўқ тусдаги оҳактош ва бошқа жинс қатламларидан иборат. Бу жинслар тоғ ён бағирларида очилиб қолган, эта-кларида эса дағал пролювий ётқизиқлари ва бўр, палеогеннинг чўкинди жинслари қатламлари орасига кириб кетган. А. Марказий Қизилқумдаги бошқа палео-зой массивлари каби герсин ороге-незида бурмаланган. Бўр ва палеоген денгиз трансгрессиялари бутун Қизилқумни жумладан А.нинг ён бағирларини ҳам бо-сиб, қалин гил қатламлари билан қоплаган. Алп орогенезида қайта бурмаланган. Бироқ ён бағирларидаги гил қатламлари ювилиб кетган. А. асимметрик тузил-ган, унинг шарқий ён бағирлари тик. А. жуда ҳам парчаланиб кетган. Марказий қисмлари алп типидаги релефга эга, яъни ўткир найзасимон чўққили, қиррали бўлиб, ғарбий ва шарқий чеккалари эса кўпинча ясси юзали, усти текисланиб қолган. Нураган жинслар тоғ этакларида сочилиб ётади. Анинг жануби-шарқий ён бағирларида сой кўп. Бу сойларда баҳордагина сел ва ёмғир сувлари оқади. А.да кўпинча қуруқ водийнинг чуқур жойларида, қатламларнинг тектоник ёрикларида, отқинди ва метаморфик, оҳактош ҳамда мармар жинслари тарқалган жойларда чучук сувли булоқлар учрайди. Булоқ сувларидан деҳқончиликда фой-даланилади. А.да иқлимнинг қуруқлиги, тупроқ қатламининг деярли йўқлигидан ўсимлик кам. Тоғ этакларида тошли кул ранг-қўнғир тупроқларда шувоқ-эфемер ўсимликлари кенг тарқалган. А.дан яй-лов чорвачилигида фойдаланилади.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил