Artaius

Артаюс, Артай — Гал-Римликлар орасида Меркурий худосининг эпитетларидан бири (Меркурий Артаиус). Ушбу эпитҳетнинг қўлланилишига мисол ҳозирги франсуз Бокруассан коммунаси ҳудудидаги Рим харобаларидаги ёзувда топилган.

Бир қатор олимларнинг тахминларига кўра, бу эпитет — Артаиус — дастлаб мустақил келт худосининг номи бўлиши мумкин эди. Шу билан бирга, баъзи тадқиқотчилар бу номни ирланд тилидаги арт („худо“) сўзи билан боғлайдилар, бошқалари „айиқ“ деган маънони англатувчи галлар тилидаги артос сўзи билан уйғунликни таъкидлайдилар (шунинг учун Артаюс баъзан тотем айиқ-худоси деб ҳисобланади), бошқалар эса илоҳ номининг асоси валлисча âр — „экин ер“ эканлигини қайд этиб, Артаюсни деҳқончилик худоси деб ҳисоблайдилар.

Тадқиқотчилар, шунингдек, Артаюс ва афсонавий қирол Артур ўртасидаги боғлиқликни кузатишга ҳаракат қилмоқдалар (уларнинг исмларининг ўхшашлиги сабабли, улар артос — „айиқ“ сўзига асосланган). Келтларда „икки Артур“ нинг азалий мавжудлиги ҳақида назария бор. Биринчиси, бу ҳақиқий тарихий шахс, ҳарбий раҳбар, иккинчиси, Артаюс худоси. Вақт ўтиши билан улар ҳақидаги ғоялар аралашиб кетди, натижада бир қатор ғайритабиий хусусиятлар ва қобилиятларга эга бўлган тана ва қондан иборат тирик одам — қирол Артур ҳақидаги афсона туғилди. Бошқа бир нуқтаи назарга кўра, Артаюс худоси охир-оқибат мифологик қаҳрамон сифатида қирол Артур қиёфасига кирди. Ниҳоят, Артур (Артаюс) умуман инсон эмас, балки келт бутпараст пантеонининг худоси, „Қуёш худоси“ деган фикр мавжуд.

Яна қаранг

• Артио