Arthur Aikin

Артур Аикин ФЛС ФГС (1773-йил 19-май — 1854-йил 15-апрел) инглиз кимёгари, минералоги ва илмий ёзувчиси бўлиб, Кимё жамиятининг (ҳозирги Қироллик Кимё Жамияти) асосчиси бўлган. У биринчи марта 1841-йилда ғазначи ва кейинчалик жамиятнинг иккинчи президенти бўлди.

Ҳаёти

У Ланкаширнинг Wаррингтон шаҳрида таниқли унитарчиларнинг таниқли адабий оиласида туғилган. Улардан энг машҳури унинг холаси Анна Лаэтитиа Барбаулд эди, шеър ва иншолар ёзган, шунингдек, эрта болалар адабиёти. Унинг отаси доктор Жон Айкин тиббиёт шифокори, тарихчи ва ёзувчи эди. Унинг Жон исмли бобоси (1713-1780), Wаррингтон академияси билан чамбарчас боғлиқ бўлган унитар олим ва илоҳиёт ўқитувчиси эди. Унинг синглиси Люси (1781-1864) тарихчи ёзувчи эди. Уларнинг акаси Чарлз Рочемонт Аикинни машҳур холаси асраб олган ва уларнинг амакиваччаси сифатида тарбияланган. Артур Аикин Хакнейдаги Янги коллежда Жозеф Пристли қўли остида кимё фанини ўрганган ва фаннинг амалий қўлланилишига эътибор берган. Илк ҳаётида у қисқа вақт давомида унитар вазир бўлган. Айкин ўттиз икки йил давомида Гуй касалхонасида кимёдан маъруза қилди. У 1801 йилда Британия Минералогия Жамиятининг президенти бўлиб, 1806 йилгача жамият Аскесия жамияти билан бирлашгунга қадар беш йил давом этди. 1803 йилдан 1808 йилгача у йиллик шарҳнинг муҳаррири бўлган. 1805 йилда Аикен, шунингдек, 1806 йилда расман ташкил этилган Лондон Институтининг эгаси бўлди. У 1807 йилда Лондон Геология Жамиятининг асосчиларидан бири ва 1812-1817 йилларда унинг фахрий котиби бўлган. У 1813 ва 1814 йилларда ҳам маърузалар ўқиган. У Wрекин ва Шропшире кўмир кони бўйича мақолалар билан бирга шу жамиятнинг битимларига ҳисса қўшган. Унинг Минералогия бўйича қўлланмаси 1814 йилда нашр этилган. Кейинчалик у Санъат Жамиятининг пуллик котиби бўлди ва кейинчалик стипендия сифатида сайланди. У 1841 йилда Лондон Кимё Жамиятининг асосчиси бўлиб, унинг биринчи ғазначиси ва 1843-1845 йилларда иккинчи президенти бўлган. Ўзини таъминлаш учун Британия Минералогия Жамияти, Лондон Институти ва Геология Жамияти билан ишлагандан ташқари, Аикен ёзувчи, таржимон ва Гуй касалхонасида жамоатчилик ва тиббиёт талабалари учун ўқитувчи бўлиб ишлаган. Унинг ёзиши ва журналистикаси хорижий илмий янгиликларни Британия жамоатчилигига этказиш учун фойдали бўлган. У, шунингдек, Линнеан жамиятининг аъзоси эди ва 1820 йилда Қурилиш муҳандислари институтига қўшилди. У соғлом фикрли ва кенг билим эгаси сифатида жуда ҳурматга сазовор эди. Аикин ҳеч қачон турмушга чиқмаган ва 1854 йилда Лондондаги Хокстонда вафот этган.

Нашрлар

Минералогия ва табиий тарихнинг бошқа соҳаларида кузатувлар билан Шимолий Уэлс ва Шропширенинг бир қисми бўйлаб саёҳат журнали (Лондон, 1797)
Минералогия бўйича қўлланма (1814; 2-нашр, 1815)
Кимё ва минералогия луғати (укаси C. Р. Айкин билан), 2 жилд. (Лондон, 1807, 1814).

Реэснинг Cйcлопæдиа учун у кимё, геология ва минералогия ҳақида мақолалар ёзган, аммо мавзулар номаълум.

Манбаси

ҳттпс://эн.м.wикипедиа.орг/wики/Артҳур_Аикин