Artuq Arslon
Nosiriddin Artuq Arslon (1200–1239-yillarda hukmronlik qilgan) Mardinning Artuqiylar hukmdori boʻlgan[4]. Artuqiylarning „Mardin tarmogʻi“ 1101-yildan 1409-yilgacha Mardin va Mayyaforiqinda hukmronlik qilgan va asosan Ilgʻoziy hamda uning ukasi Alp-Yaruq avlodlaridan iborat boʻlgan. Uning vorisi otasi Yuluq Arslon edi.
Hijriy 628-yil (milodiy 1230-yil) sanasi tushirilgan tangalarining reversida Artuq Arslon ikki suzerenning – Abbosiy xalifasi al-Mustansir va Ayyubiy hukmdori al-Komilning – ismlarini yozdirgan[5]. Oʻsha paytda, 1229-yilda, Ayyubiylar turli turkmanlar, jumladan Artuq Arslon bilan birga, surgundagi Xorazmiy hukmdori Jaloliddin Manguberdining Eron Ozarbayjonidagi bazasidan uyushtirgan hujumini qaytarish uchun ittifoq tuzgan edilar. Ular 1230-yilda Jaloliddin va uning Artuqiy ittifoqchisi, Artuq Arslonning amakivachchasi Ruxniddin Movdudni magʻlub etishdi[5][6].
Ayyubiylar 1231–1232-yillarda hududini kengaytirshni davom ettirib, Artuqiy hukmdori Rukniddin Mavdudga (1200–1232/1233-yillarda hukmronlik qilgan) qarashli Hisn Kayfa va Omid yerlarini bosib olish orqali Diyorbakrga hujum qildilar[5]. Taxminan 1234-yilda Artuq Arslon oʻz sadoqatini yanada Ayyubiylar kengayishidan qoʻrqib, oʻzining Mardin hududiga nisbatan, Rum Saljuqlari tomoniga oʻzgartirdi[5]. Ayyubiylar 1234-yilda Rum Saljuqlari hukmdori Kayqubod I tomonidan magʻlub etildi[5]. Moʻgʻullar sharqdan Jaziraga bostirib kirganini bilib qolganlaridan keyin Ayyubiylar saljuqlarga qarshi harbiy harakatlarini toʻxtatdilar[5].
Artuqiylar sulolasi yerlarining oʻzi 1235-yildan 1243-yilgacha boʻlgan bir davrda Moʻgʻul bosqiniga duch keldi. Artuqiylar moʻgʻul xoni Hulokuga boʻysunib, Moʻgʻul imperiyasi vassallari sifatida hukmronlikni davom ettirdilar[7][8].
Manbalar
- ↑ Whelan Type XIII; S&S Type 48.2; Album 1830.11.
- ↑ Sinclair, Thomas Alan. Eastern Turkey: An Architectural and Archaeological Survey, Volume III (en). The Pindar Press, 1989 — 172-bet. ISBN 978-1-904597-76-6.
- ↑ Eastmond, Antony. Tamta's World (en). Cambridge University Press, 20 April 2017 — 141-bet. ISBN 978-1-107-16756-8.
- ↑ „Dirham of Nasir al-Din Artuq Arslan (r. 1200-1239)“ (en). The Metropolitan Museum of Art.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Künker, Fritz Rudolf. Künker Auktion 137 - The De Wit Collection of Medieval Coins, 1000 Years of European Coinage, Part III: England, Ireland, Scotland, Spain, Portugal, Italy, Balkan, the Middle East, Crusader States, Jetons und Weights (en). Numismatischer Verlag Künker — 396–397-bet.
- ↑ Spengler, William F.; Sayles, Wayne G.. Turkoman Figural Bronze Coins and Their Iconography: The Artuquids (en). Clio's Cabinet, 1992. ISBN 978-1-879080-02-7. „In 1229 Jalal al-Din, the exiled Khwarazm Shah, began again to threaten the Ayyubids and their Turkoman alliesfrom his base in Armenia. The allies mounted a counter-offensive and, after several battles, defeated Jalal al-Din decisively late in 1230. Artuq Arslan supported the Ayyubids in this crisis, while the Artuqid cousin Rukn al-Din, ruler of Hisn Kayfa and Amid, made common cause with the Khwarazmshah.“
- ↑ Ed. Morris Rossabi. China among equals: the Middle Kingdom and its neighbors, 10th–14th centuries, p. 244
- ↑ Bosworth, Clifford Edmund „The Artuqids“, . The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual. Edinburgh University Press, 2004. ISBN 9780748696482.