Asa
Осо (Ибронийча: אָסָא; Ασα; Аса) Яҳудо шоҳлигининг учинчи шоҳи ва Довудлар сулоласининг бешинчи шоҳи эди. У Сулаймон ўғли Рахабомнинг набираси, Абиёмнинг ўғли эди. Танахга кўра, у 41 йил ҳукмронлик қилган[1]. Унинг ҳукмронлиги милоддан аввалги 913-910-йиллардан милоддан аввалги 873-869-йилларгача давом этган. Унинг ўрнига ўғли Ёҳушафат ўринбосар бўлди[2]. Тиэленинг хронологиясига кўра Осо касал бўлиб, шоҳлигини ўғли Ёҳушафат билан бўлишди[3]. Биргаликда ҳукмронликнинг иккинчи йилида Осо вафот этди.
Худога бағишланган Аса путатапан маросимлари фоҳишаларни ҳайдаб чиқарди; У ота-боболари ясаган барча бутларни йўқ қилди.[4] Унинг ҳукмронлигининг дастлабки ўттиз беш йили тинчликда ўтди. Ўттиз олтинчи йили Исроил шоҳи Бааша Яҳудога қарши ҳужумга тайёргарлик кўра бошлади.[1] Осо Орам ва Дамашқ шоҳи Бен-Ҳадад И билан иттифоқ тузди ва ундан Исроил билан савдо-сотиқни тўхтатишни ва уларга ҳужум қилишни талаб қилди.[5] Танахда оёғи касал бўлиб қолган Осо „касаллигида Эгамизга мурожаат қилиш ўрнига табиблар билан маслаҳатлашгани“ айтилади.[1] Ўз халқи томонидан севилган ва солиҳ шоҳ бўлган Осо шоҳлиги Бен-Ҳадад И билан иттифоқ бўлганлиги сабабли борлиги тахмин қилинади.
Бутларни олиб ташлаш
Осо Озариё пайғамбарнинг миллий соҳада қатъий яҳудийликка риоя қилиш ҳақидаги маслаҳатига қулоқ солди.[6] У яҳудий бўлмаганларга сиғинишни ва бутларни бекор қилди ва одамлар Худога бўлган садоқатларини кўрсатдилар.[7] Қиролича Михай ҳам қўшни халқларнинг худоларига сиғингани учун ўз имтиёзларидан маҳрум бўлди. У фоҳишаликни ҳам ман қилган ва бу жиноятни содир этганларни жазолаган. Бутпарастликдан яҳудийликка ўтиш ўн беш йил давом этди. Жараённинг охири Қуддусдаги Сулаймон ибодатхонасида қурбонликлар келтириш билан белгиланди.[8] Ўша пайтда кўплаб шимолликлар, айниқса Эфрайим ва Менаш қабилалари, Ерибом И вафотидан кейин Исроилда тахт учун курашлар туфайли ва Яҳудонинг олтин даври туфайли Осо юртига кўчиб келди.
Урушлар ва мудофаа лойиҳалари
Осо ўттиз беш йиллик тинчлик имкониятидан фойдаланиб, бобоси Рахабом томонидан қурилган қал'аларни мустаҳкамлади. Миср қўллаб-қувватлаган Эфиопиядаги Зераҳ минглаб аскарлари ва уч юз жанг аравалари билан Марешага келди; икки қўшин Мареша яқинидаги Сефата водийсида жангга киришди; Осо 580 000 аскари билан унга қарши чиқиш учун йўлга чиқди; Осо ўз қўшинлари билан уларни Гераргача қувиб, урушда ғалаба қозонди[9]. Танахда Зераҳнинг фир'авн ёки қўшин саркардаси бўлганлиги аниқланмаган. Урушда яҳудийларнинг ғалабаси билан Мисрликлар бир неча аср ўтгач, Йўшиё ҳукмронлигигача яна Яҳудога ҳужум қилишмади.
Осо ҳукмронлигининг ўттиз олтинчи йилида Исроил шоҳи Бааша Яҳудога қарши уруш э’лон қилди[1]. Седер Олам ва ундан кейинги шарҳловчилар бу ўттиз олтинчи йил Осо ҳукмронлигидан кўра Биринчи Исроил шоҳлигининг бўлинишининг ўттиз олтинчи йили бўлганини таъкидлайдилар[10]. Бааша Қуддусдан ўн беш километр узоқликда жойлашган Рама шаҳрида қал'а қурдирди. Яҳудо армияси беқарор эди ва унинг пойтахти босим остида эди. Осо маъбаддаги олтин ва кумушларни Орам ва Дамашқ шоҳи Бен-Ҳадад Ига ҳимоя қилиш учун юборди. Бунга жавобан Бен-Ҳадад Ион, Дан ва Нафтали қабиласининг муҳим шаҳарларига ҳужум қилди ва Бааша чекинишга мажбур бўлди. Осо ва яҳудийлар Баашо Рама шаҳрини қуриш учун ишлатган тош ва ёғочларни олиб кетишди. Улар билан Осо Гева ва Миспах шаҳарларини та’мирлади[11].
Ўтган йиллар
Кўрувчи Ханоний Осо Худо ўрнига Орам шоҳига ишонганини айтганида, Осо ғазабланиб, Ханинини қамоққа ташлади[12]. Ҳукмронлигининг ўттиз тўққизинчи йилида оёғи касал бўлиб қолганида, у „худо ўрнига шифокорларнинг ёрдами бўлгандек“[1]. Тиэленинг хронологиясига кўра, улар Осо ўғли Ёҳушафатни тахтга ўтирдилар, у касал бўлиб, бирга шоҳ бўлди. Икки шоҳликнинг иккинчи йилида вафот этган Осо Қуддусдаги ота-боболари ёнига қурган қабрга дафн қилинди[1].
Аса Довуд хонадони
Яҳуда қабиласи Дöнемин Исроил қироллиги: сакова И, Надаб, Бааша, Элаҳ, Зимри, Омри, Аҳаб | ||
| Ҳумкдорлик унвони | ||
|---|---|---|
| Олдингиси | Яҳуда қироллиги Милоддан аввалги 912 - 871 |
Кейингиси |
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 „2 Тариҳлер 16:13“. 20 эйлüл 2011да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27 оcак 2010.
- ↑ „2 Тариҳлер 17:1“. 8 март 2016да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27 оcак 2010.
- ↑ Эдwин Тҳиэле, Тҳе Мйстериоус Нумберс оф тҳе Ҳебреw Кингс, (1ст эд.; Неw Ёрк: Маcмиллан, 1951; 2д эд.; Гранд Рапидс: Ээрдманс, 1965; 3рд эд.; Гранд Рапидс: Зондерван/Крегел, 1983). ИСБН 0-8254-3825-Х, 9780825438257
- ↑ „1 Краллар 15:8-14“. 9 майıс 2014да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27 оcак 2010.
- ↑ „2 Тариҳлер 16:2-6“. 20 эйлüл 2011да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27 оcак 2010.
- ↑ „2 Тариҳлер 15:1-7“. 4 март 2016да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27 оcак 2010.
- ↑ „2 Тариҳлер 15:12-15“. 4 март 2016да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27 оcак 2010.
- ↑ „2 Тариҳлер 15:10-11“. 4 март 2016да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27 оcак 2010.
- ↑ „2 Тариҳлер 14:9-15“. 4 март 2016да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27 оcак 2010.
- ↑ Тҳиэле, Мйстериоус Нумберс 84
- ↑ „2 Тариҳлер 16:6“. 20 эйлüл 2011да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27 оcак 2010.
- ↑ „2 Тариҳлер 16:7-10“. 20 эйлüл 2011да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27 оcак 2010.