Ziyosfera

Ascanius

Аэнеас Анчисес, Асcаниус ва унинг хотинини олиб юрибди, Этруриядаги юнон устахонасидан қизил шаклдаги амфора, тахминан 470 БC, Стаатличе Антикенсаммлунген

Асcаниус (Қадимги юнонча; Ἀσκάνιος) Алба Лонгани шоҳи (1176—1138-йил БC) ва Троя жангари Аэнеас ва Приам қизи Креусанинг ўғли эди[1]. У Рим мифологиясидаги шахс ва илоҳий наслга эга, у Венера худохонаси ва жангчи Анчисеснинг ўғли Аэнеаснинг ўги бўлиб, шоҳ Приамнинг қариндоши; шундай қилиб, Асcаниуснинг иккала ота-онасидан ҳам илоҳий аждодлари бор, улар Юпитер ва Дарданус худоларининг авлодларидир. У, шунингдек, Ромулус, Ремус ва Жулиар оиласининг аждодидир. У отаси билан бирга Вергилийнинг „Аэнеид“ асарининг бош қаҳрамони бўлиб, Рим оиласининг асосчиларидан бири сифатида тасвирланган.

Мифология

Юнон ва Рим мифологиясида Асcаниус Троян шаҳзодаси Аэнеаснинг ва Приамнинг қизи Креусанинг ўғли эди. Троя урушидан сўнг, шаҳар ёниб кетганда, Аэнеас ўзи билан отаси Анчисес ва боласи Асcаниусни олиб, Иалиянинг Латиумига қочиб кетди, гарчи Креуса қочиш пайтида вафот этган бўлса ҳам.

Ҳалиcарнассуслик Дионисийнинг айтишича, Асcаниуснинг асл исми Эурйлеон эди ва бу исм Троядан қочганидан кейин Асcаниус номига ўзгартирилди[2]. Вергилийнинг айтишича, Асcаниус Иулус ёки 'Жулус' деб ҳам аталарди. Генс Жулиа ёки Жулианлар, Жулиус Cаэсарнинг мансуб бўлган уруғи Асcаниус/Иулус, унинг отаси Аэнеас ва охир-оқибат, афсонада Аэнеаснинг онаси Венера маъбудаси, унинг отаси одам Анчисесдан келиб чиққанлигига даъво қилган.

Ҳалиcарнассуснинг Дионисийнинг сўзларига кўра, Жулус Асcаниуснинг ўғли бўлиб, Асcаниусни вафотидан кейин Алба Лонга қироллигининг Силвий билан меросхўрилиги тўғрисида баҳслашди[3].

Ливй томонидан айтиб ўтилган бошқа афсонага кўра, Асcаниус Аэнеас ва Лавиниа ўғли бўлиши мумкин ва шунинг учун Трояда эмас, Латиумда туғилган. Кейинчалик Асcаниус отаси Аэнеас билан бирга Италия урушларида жанг қилган.

Аэнеас вафот этганидан сўнг Асcаниус Лавиниумнинг шоҳи бўлди ва Мезенсий исмли этрус шоҳи шаҳарни қамал қилиш учун фурсатдан фойдаланган[4]. Мезенсий шаҳарни таслим қилишга муваффақ бўлди ва йиллик солиқни тўлашга рози бўлди. Нафақага чиққандан сўнг, Асcаниус ҳеч нарсадан шубҳаланмай унга ва қўшинига ҳужум қилди ва Мезенсийни бутунлай мағлуб этди ва ўғли Лаусусни ўлдирди. Мезенсий ҳар йили ўлпон тўлашга рози бўлишга мажбур бўлди. Шундан сўнг, Лавиниум ташкил этилганидан роппа-роса ўттиз йил ўтгач, Асcаниус Алба Лонга шаҳрига асос солди ва унинг биринчи шоҳи бўлди. У Лавиниани Лавиниум шаҳри устидан бошқаришга қолдирди. Асcаниуснинг ўрнига Силвий ўтди. Асканий ўзининг ҳукмронлигининг 28-йилида вафот этди.

Аэнеид

Ландсcапе wитҳ Асcаниус Шоотинг тҳе Стаг оф Сйлвиа (1682), Cлауде Лорраиннинг охирги расми

Бироқ, Вергилий Аэнеидда айтилишича, Мезенсий Аэнеас тирик бўлган пайтда Италия урушларида жанг қилган. Аэнеидда эса, ўғли троян шоҳи билан жанг қилганда қочиб кетган Мезенсийга зарар етказганидан кейин Лаусусни ўлдирган Аэнеас эди. Лаусуснинг ўлими ҳақидаги хабар Мезенсийга етганда, у яна Аэнеасга қарши чиқди ва у ҳам охирида ўлди. Бу ҳикояда Асcаниус бу ўлимларда иштирок этмайди.

Шунга қарамай, Вергилий Асcаниуснинг урушда бошдан кечирган илк тажрибасини кўрсатади. Аэнеидда Асcаниус ҳақиқий уруш тажрибаси бўлмаган ўсмир, лекин италянлар томонидан қамал қилинганида, Асcаниус Турннинг кичик синглисини эри бўлган Нуманусга қарши ўқ отади. Нуманусни ўлдирганидан сўнг, Аполлон келиб Асcаниусга айтади:

Маcте нова виртуте, пуэр: сиc итур ад астра, дис гените эт генитуре деос.

Бу ибора инглиз тилига қуйидагича таржима қилиниши мумкин: „Янги қиймат билан олға бор, болам: бу юлдузларга йўл; худоларнинг ўғли, унинг ўғиллари худолар бўлади.“ ёки „Янги, худоларнинг авлодлари ва ҳали бўлмаган худоларнинг аждодлари бўлган янги жасоратингга баракалар, шундай қилиб инсон юлдузларнинг устунларига чиқади.“. Шунинг учун ушбу оятда Вергилий Август ва Жулиус Cаэсар оиласи бўлган Генс Жулиани назарда тутади.

„Сиc итур ад астра“ деярли мақолга айланади ва бир нечта да ад астра ибораси ишлатилади. Ушбу воқеадан кейин Аполлон Троянларга Асcаниусни урушдан узоқлаштиришни буюради.

Шу эпизодда Асcаниус Нуманусгаи ҳалокатли ўқни ишга туширишдан олдин, Юпитерга ибодат қилади: Жупитер омнипотенс, аудаcибус аннуэ cœптис („Юпитер омноман, илтимос, менинг жасоратли уринишимга рози бўлинг“). Ҳехаметрнинг охирги қисмида аннуит cоэптис Қўшма Штатларни шиорига айланди.

Иулус исми Вергилий томонидан Аэнеидда оммалаштирилди: юнонча Асcаниус исмини Иулус билан алмаштириш Римнинг Жулиан оиласини аввалги мифологияси билан боғлаган. Бу ишни топширган император Август санъатга катта ҳомий эди. Жулиан оиласининг аъзоси сифатида у ўзини уруғида тўртта Олимпия худоси борлигини таъкидлаши мумкин эди: (Юпитер, Жунона, Венера ва Марс), шунинг учун у кўплаб шоирларини ўз асосийси Аэнеасдан келиб чиққанлигини таъминлаш учун рағбатлантирган.

Манбалар

  1. ↑ Дионйсиус оф Ҳалиcарнассус, Роман Антиқуитиэс 1.65-1.70
  2. ↑ Дионйсиус оф Ҳалиcарнассус, Роман Антиқуитиэс 1.65
  3. ↑ Дионйсиус оф Ҳалиcарнассус, Роман Антиқуитиэс 1.70
  4. ↑ Анотҳер традитион сайс тҳат ҳе wас тоо ёунг то реигн анд тҳат Лавиниа реигнед ин ҳис стеад фор а нумбер оф еарс унтил ҳе cаме оф аге, упон wҳич, Асcаниус фоундед Алба Лонга анд лефт Лавиниа ин чарге оф Лавиниум, қ.в. Дионйсиус оф Ҳалиcарнассус Роман Антиқуитиэс 1.65

Ҳаволалар

Легендарй титлес
Олдингиси Кинг оф Алба Лонга Кейингиси 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ascanius" dan olindi