Ziyosfera

Asfiksiya

Асфиксия (юнонча α- „-сиз“ ва σφύξις спҳйхис, „юрак уриши“; яъни „юрак уришисиз“), бўғилиб қолиш — организмда кислород етишмаслиги ва карбонат ангидрид кўпайиб кетиши оқибатида пайдо бўладиган касаллик ҳолати. Асфиксияга нафас йўлларининг ички ёки ташқи томонлама тўсилиб қолиши. Масалан: нафас йўлларида бегона жисмлар томонидан бўғилиш, ёки бўғма касаллигида кекирдак ва бронхларга шилимшиқ тиқилиб қолганда, ёки қусуқ массаси туриб қолиши сабабли томоқ бўғилганида, ёки нафас мускулларининг фалажланиши ёки узоқ вақт тортишиб қолиши сабаб бўлади.

Ютиш пайтида бўғилиш махсус биринчи ёрдамни қўллашни талаб қилади.

Ютиш пайтида бўғилиш ва биринчи ёрдам

Бу озиқ-овқат яхши чайналмаганда содир бўлади ва у нафас йўлига тушиб қолади ҳамда ҳаво йўлларини обструктив тўсиб қўяди.

Баъзи қўл техникалари бўғилишда биринчи ёрдам бериши мумкин.

Бундан ташқари, сотувда баъзи „анти-бўғилиш“ қурилмалар мавжуд (ЛифеВаc ва Дечокер).

Умумий жабрланганларга биринчи ёрдам

Биринчи қисм — йўтал.

Агар жабрланувчи йўталмаса ушбу иккита техникани қўлда ишлатинг. Яхшироқ натижага эришиш учун уларни навбатма-навбат бирлаштиринг. Ҳар бир техникани тахминан 5 марта бажаринг ва бошқа техникага ўтинг ва бу бурилишларни доимий равишда такрорланг (расмларда келтирилган)[1].

Ҳомиладор ёки ҳаддан семиз одамлар (жуда семиз одамлар) ушбу усулларни ўзгартириш керак (қуйида ўқинг).

Чақалоқлар (1 ёшгача) ушбу усулларни ўзгартириш керак (қуйида ўқинг).

Агар бўғилиш давом эца, тез тиббий ёрдамни чақиринг.

Жабрланувчи бир мунча вақт ўтгач ҳушини йўқотиши мумкин, бу ҳолда „анти-бўғилиш кардиопулмонер реанимация“ га муҳтож.

„Орқага уриш“: Жабрланувчининг кўкраги бир қўл билан махкам ушлаб турилади (самарадорликни ошириш учун) ва жабрланувчининг танасини иложи борича букиш лозим. Кейин бошқа қўл билан қаттиқ урилади.
„Қорин босимлари“ (Ҳеимлич маневри): Уларни қаттиқ ушланг ва босинг, кўкрак ва киндик ўртасида.



Ҳомиладор ёки жуда семиз одамлар учун биринчи ёрдам

Биринчи қисми ҳам йўталади.

Агар жабрланувчи йўталмаса[2], ушбу иккита техникани қўлда ишлатинг (қуйидаги иккала расмга қаранг). Яхшироқ натижага эришиш учун уларни навбатма-навбат бирлаштиринг: ҳар бир техникани тахминан 5 марта бажаринг ва бошқа техникага ўтинг ва бу бурилишларни доимий равишда такрорланг.

Агар бўғилиш давом эца, тез тиббий ёрдамни чақиринг.

Жабрланувчи бир мунча вақт ўтгач ҳушини йўқотиши мумкин (қуйида ўқинг), бу „анти-бўғилиш кардиопулмонер реанимация“ га муҳтож.

„Орқасига уринг“: Оддий қурбонларга келсак. Жабрланувчининг кўкрагини бир қўли билан қўллаб-қувватланг (самарадорликни ошириш учун) ва жабрланувчининг танасини иложи борича букиш. Кейин бошқа қўл билан қаттиқ уринг.


„Анти-бўғилиш кўкрак босимилари усули“: Уларни қаттиқ босинг, кўкрак суягининг пастки ярмидан.


Чақалоқларга биринчи ёрдам (1 ёшгача)

Чақалоқлар учун ушбу иккита қўлда усул дан фойдаланинг[3] (қуйидаги иккала расмга қаранг). Яхшироқ натижага эришиш учун уларни навбатма-навбат бирлаштиринг: ҳар бир техникани тахминан 5 марта бажаринг ва бошқа техникага ўтинг ва бу бурилишларни доимий равишда такрорланг.

Агар бўғилиш давом эца, тез тиббий ёрдамни чақиринг.

Бир мунча вақт ўтгач, чақалоқ ҳушини йўқотиши мумкин (қуйида ўқинг), бунинг учун „чақалоқлар учун анти-бўғилиш кардиопулмонер реанимация“ керак.

Чапда: „Орқасига уринг“, чақалоқ бироз тескари эгилган ҳолда тутилади. Ўнгда: „Кўкрак босимилари“, икки бармоқ билан кўкрак ўртасининг пастки ярмини босинг.


Жабрланувчи ҳушидан кетганда

Бунда талаб қилинади[4]: „анти-бўғилиш кардиопулмонер реанимация“ (умумий, чақалоқлар учун эмас) ёки „чақалоқлар учун анти-бўғилиш кардиопулмонер реанимация“ (1 йилгача).

Анти-бўғилиш кардиопулмонер реанимация

Кардиопулмонер реанимациянинг кўкрак компрессиялари.

Шошилинч тиббий ёрдам хизматига қўнғироқ қилиш талаб қилинади.

Кардиопулмонер реанимациянинг вентиляциялари (қутқарув нафаслари). Чақалоқларда чақалоқнинг оғзини ва бурнини бир вақтнинг ўзида ёпиш учун оғиздан фойдаланинг.

Жабрланувчини горизонтал ҳолатга қўйинг, юз юқорига қараб.

„Анти-бўғилиш кардиопулмонер реанимация“ ни доимий бажаринг:

  • Кўкрак ўртасининг пастки ярмида 30 компрессиялар.
  • Агар бирор нарса тиқилиб қолганини кўрсангиз, уни олиб ташлашга ҳаракат қилинг. Буюм чиқариб ташланиши ёки чиқарилмаслиги мумкин, аммо бу кардиопулмонер реанимация жабрланувчи нормал нафас олгунча давом этиши керак.
  • Жабрланувчининг бурнини ёпинг. Оғиздан оғизга вентиляция (қутқарувчи нафас) орқали ҳаво киритинг. Яна, ҳавога бир хил шамоллатиш (қутқарувчи нафас) орқали киринг.
  • Жабрланувчининг бошини олдинга ва орқага айлантиринг, позицияни бироз ўзгартиришга эришиш учун. Оғиздан оғизга вентиляция (қутқарувчи нафас) орқали ҳаво киритинг. Яна, ҳавога бир хил шамоллатиш (қутқарувчи нафас) орқали киринг.

Биринчисидан (30 компрессиялар) бошлаб, ушбу босқичларнинг барчасини доимий равишда такрорланг.

Анти-бўғилиш кардиопулмонер реанимация, чақалоқлар учун (1 йилгача)

Шошилинч тиббий ёрдам хизматига қўнғироқ қилиш талаб қилинади.

Чақалоқни горизонтал ҳолатда, юзини юқорига қўйинг. Кичкинтойнинг боши доимо олд томонга қараб туриши керак.

„Чақалоқлар учун анти-бўғилиш кардиопулмонер реанимация“ ни доимий бажаринг:

  • Чақалоқ томондан: кўкрак ўртасининг пастки ярмида икки бармоқ билан 30 компрессиялар амалга оширилади.
  • Агар бирор нарса тиқилиб қолганини кўрсангиз, уни олиб ташлашга ҳаракат қилинг. Буюм чиқариб ташланиши ёки чиқарилмаслиги мумкин, аммо бу юрак-ўпка реанимацияси чақалоқ нормал нафас олгунча давом этиши керак.
  • Оғиздан фойдаланиб, бир вақтнинг ўзида чақалоқнинг оғзини ва бурнини ёпинг. Шу тарзда ҳаво киритинг (шамоллатиш ёки қутқариш нафаси). Яна, ҳавога бир хил шамоллатиш (қутқарувчи нафас) орқали киринг.
  • Боланинг бошини буриш тавсия этилмайди, лекин у нормал ҳолатда бўлиши керак, чунки бошнинг мойиллиги чақалоқларда ҳаво йўлларини торайтириши мумкин.

Биринчисидан (30 компрессиялар) бошлаб, ушбу босқичларнинг барчасини доимий равишда такрорланг.

Асфиксия турларининг аломатлари

Асфиксияда нафас йўллари ўтказувчанлигининг бузилиши натижасида зарарланган кишининг юзи кўкариб, баъзан тўқ зангори ёки қорамтир тусга киради. Аввалига эс-ҳуши жойида бўлиб, нафас йўллари ўтказувчанлигини тиклашга уринади: қаттиқ йўталади, оғир аҳволдан қутулишга ҳаракат қилади, бора-бора ҳушини йўқотади ва шу каби бошқа аломатлар рўй беради. Асфиксиянинг дастлабки аломатлари пайдо бўлганда дарҳол тез тиббий ёрдам чақириш керак.

Адабиётлар

  • ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил



Манбалар

  1. ↑ „Cонсcиоус Чокинг“ (америcан ред cросс). 2020-йил 10-февралда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ Натионал Сафетй Cоунcил анд Оклаҳома Стате Университй, Чокинг анд CПР сафетй талк
  3. ↑ Америcан Ҳеарт Ассоcиатион, Гуиделинес фор Фирст Аид
  4. ↑ Америcан Ред Cросс, CПР/АЭД анд Фирст Аид („Унcонсcиоус Чокинг“). 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Asfiksiya" dan olindi