Ашиде ( хитойча : 阿史德) — Турк хоқонлигининг ҳукмрон уруғларидан бири. Бу уруғ Кўктурк хоқонлари билан никоҳ ришталарини боғлаган уруғлардан бири эди[1].

Ашиде
Галогуруҳ Қ1а-Л53
Ҳудуд Турк хоқонлиги
Ҳукмдор унвонлари Иркин

Келиб чиқиши ҳақида

Чжен Қиаонинг 1161-йилда ёзилган “Комплекс ёзувлар” асарига кўра, Ашиде уруғига кимлиги номаълум бўлган қадимий хоқон томонидан асос солинган[1]. Ашиде уруғининг ҳукмроқ қабила билан никоҳ ришталарини боғлаганлиги ва маълум имтиёзларга эга бўлганлиги Ёуянг Зазу китобида эслаб ўтилган. Ушбу никоҳ ришталари ҳақида турли афсоналар ҳам мавжуд. Унда Ашина уруғининг аждоди Шемо Ашиде маликасига ошиқ бўлганлиги ҳақида маълумот бор[2].

Тамға

Ашиде ва Ашина

Тарихчи С. Г. Кляшторнийнинг айтишича, дастлаб Ашина ва Ашиде биргаликда турк ва мўғул халқлари орасида яхши маълум бўлган дуал тизимида бўлган[3][4]. Ашиде бошлиқлари Турк хоқонлигидаги қабила бошлиқлари учун умумий бўлган Иркин унвонига эга бўлишган. Бироқ, уларнинг алоҳида мавқеи сулола билан қариндошлик ришталари билан белгиланади. Ашиде тегинларидан бири "қироллик оиласининг тегини (шаҳзодаси)" унвонига эга бўлгани ҳам бежизга эмас[5]. 7 — 8-асрларнинг охиригача Ашиде Ашина билан бирга сулоланинг асосий ҳарбий-сиёсий таянчи бўлган[6].

Генетика

2015 — 2016-йилларда Хитойда этногеном олим Вен Шао-Қинг бошчилигидаги Фудан университети (Шанхай) тадқиқотида аристократик туркий Ашиде уруғининг Й-ДНК гаплогуруҳини аниқлаш бўйича тестлар ўтказилди. Улар Ашиде қабиласининг субкладеси Қ1а-Л53 ҳаплогрупига эга эканлигини аниқладилар[7]

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Пуллейбланк Э. А Согдиан Cолонй ин Иннер Монголиа. — Т'оунг Пао Сеcонд Сериэс, Вол. 41, Ливр. 4/5 (1952), Р.332.
  2. ↑ Ёуянг Зазу, вол. 1
  3. ↑ Абрамзон С.М. Формы родоплеменной организации у кочевников Средней Азии. — ТИЭ. Н. сер. Т. 14. М., 1951. ↑ Жданко Т.А. Очерки исторической этнографии каракалпаков. М.-Л., 1950 (ТИЭ, н. сер., т. 9).
  4. ↑ Жданко Т.А. Очерки исторической этнографии каракалпаков. М.-Л., 1950 (ТИЭ, н. сер., т. 9).
  5. ↑ Лиу Мау-цаи. Диэ чинесисчен Начричтен зур Гесчичте дер Ост-Тüркен. 1-2. Wеисбаден, 1958. (101/102)
  6. ↑ Кляшторный.Г. Древнетюркская надпись на каменном изваянии из Чойрэна//СНВ. Вып. ХХИИ. М.: 1980. С. 90-102
  7. ↑ Wен С.-Қ., Муратов Б.А., Суюнов Р.Р. Тҳе ҳаплогроупс оф тҳе репресентативес фром анcиэнт Туркиc cланс - Ашина анд Ашиде//БЕҲПС, ИССН 2410-1788, Волуме 3, Но. 2[1,2], Марч 2016, П.154-157.