Ashur masjidi
40°21′56″Н 49°50′10″Э / 40.36556°Н 49.83611°Э
| Масжид | |
 | |
| Мамлакат |  Озарбайжон
|
| Шаҳар | Боку |
| Йўналиши | шиа |
| Масжид тури | Жомеъ-Масжид |
| Меъморий услуб | Ширван-Абшерон архитектура мактаби |
| Меъмор | Нежеф Ашур ибн Иброҳим |
| Асосий сана: | |
| Ҳолати | амалдаги |
| Таровиҳ | 
|
| Саҳарлик ва ифторлик |
|
Ашур масжиди[1] ёки Лезги масжиди Ичери-шеҳерда жойлашган қадимий обида бўлиб, УНЕСCОнинг Бутунжаҳон меросига киритилган.
Обида Ичери-шеҳернинг тарихий марказида Қиз минораси ва Синиққалъа масжиди ўртасида жойлашган қадимий масжид ҳисобланади. Масжид асосан ХИХ асрнинг охири ва ХХ аср бошларида Доғистондан кўчиб келган ва лезги жамоатчилигининг кўп йиғилиши сабабли Лезги масжиди номи билан ҳам танилган.
Тарихи
Устундаги ёзувга кўра, уста Нежеф Ашур ибн Иброҳим томонидан ҳижрий ой тақвими бўйича 567-йилда, милодий 1169-йилда қурилган[1].
Масжид ҳақида
Масжид сосонийлар даври ёдгорлиги устига қурилган. Ёдгорликдан фақат иккита гумбаз билан қопланган хона қолган. Масжид параллелепипед кўринишидаги ҳажмга эга. Кейинчалик жанубий қисмида иккита кичик дераза очилган. Масжиднинг шимолий-шарқий қисмида жойлашган кичик шаклдаги кириш эшиги қалин гумбаз билан қопланган, битта хонали, қалин кириш жойи бўлган бўлиб, у катта намозхонага олиб борган. Тошдан ясалган гул ва геометрик нақшлар билан безатилган меҳроб ХИИ асрга оид сталактит билан безатилган. ХХ асрнинг бошларида Боку аҳолиси томонидан ибодат залининг жануби-ғарбий қисмида иккинчи меҳроб қурилган. Ташқи томондан, масжиднинг қадимги қисмида, чиройли тарашланган катта тош блоклар, кейинги қисмида эса майда тошлар ишлатилган.
Ёдгорлик кичик ер ости ҳужра ва юқорида намозхонадан иборат.[2]
Режада ибодат залининг 2 та меҳробии (майдони 55,0 м) мавжуд. Залнинг ўқида жойлашган меҳроб жуда яхши безатилган. Ашур масжиди ташқи томондан оддий призматик кўринишга эга. Тош деворлари кўринишидан унинг юқори қисми кейинчалик қайта тикланганлиги сезилади. 1970-йилда масжидни тиклаш пайтида совет археологлари археологик қазишмалар натижасида бинонинг жанубий қисми остида Сосонийлар давридаги иккита ярим доира шаклидаги пойдеворни аниқладилар. Арклар ортида гумбазли хона топилган. Масжид қадимги оловга сиғинадиган зардуштийлар зиёратгаҳи устида қурилган деб тахмин қилинади.
Исми
Масжид ўз номини ХИХ аср охири - ХХ асрнинг бошларида, нефт саноати ривожлана бошлаганда олди. Шундай қилиб, Доғистон ишчилари пул топиш учун Боку саноат корхоналарига шиддат билан иш излаб келганида, Эски шаҳар аҳолиси уларга ибодат қилиш учун ушбу масжидни ишониб топширдилар. Доғистонлик ишчиларнинг бу ерда узоқ вақт ибодат қилгани бу масжиднинг халқ этимологиясида „лезги масжиди“ деб номланишига сабаб бўлган.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „АŞУР МƏСCİДİ“ (аз). ичеришеҳер.гов.аз. 2016-йил 27-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 29-сентябр. (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-01-19 санасида архивланган)
- ↑ C. Қияси. "Низами дöврüнüн мемарлıқ абидəлəри". Бакı, İşıқ нəşрийятı, 1991, сəҳ 47